सीता तदा रामं प्रणयपूर्वकं प्रार्थयन्ती वाक्यमिदं सस्नेहमुवाच—"मया सह तत्र किञ्चिदप्यप्रियं द्रष्टुं न त्वं प्रत्याशास्व; मम कारणेन न ते दुःखं भविष्यति, न चाहं ते भारभूता भविष्यामि। त्वया सह स्वर्ग एव स्वर्गः, त्वया विना तु नरकः। एतद्विज्ञाय, राम, मया सह गच्छ, त्वयि परमं स्नेहं मय्यस्ति। यदि त्वं मां दृढनिश्चयां वनं नेतुं न इच्छसि, तत्क्षणमेव विषं पिबामि—द्वेषिणां वशं मा गमय। त्वया परित्यक्ता दुःखिता अहं न जीविष्यामि; तस्मिन्मुहूर्त एव मरणमेव मम श्रेयः। एषा पीडा मया क्षणमपि न सह्यते, कथं पुनः दुःखिता चतुर्दश वर्षाणि सहिष्ये? इति सा शोकवशा दीर्घमालप्य, पतिं समाश्लिष्य, दुःखार्ता सशब्दमुदैवत्। तया बहुभिः तीक्ष्णैः वाक्यैः पीडिता सा स्त्री, शराभिहता इव करिणी, दीर्घसम्भृतं शोकजलं मुमोच, यथा पावकः समिधः स्पृशन्। तस्याः पङ्कजसदृशाभ्यां नेत्राभ्यां क्रौञ्चस्फटिकसदृशं जलं शोकसमुत्थमस्रावि। तस्याः मुखं शशिसदृशं शुक्लम्, विशाललोचनं, अश्रुभिः शुष्कीकृतमिव पद्ममुदकेन वियुक्तम्। तदा रामः तां शोकसंविग्नां भुजाभ्यां परिष्वज्य, सान्त्वनाय वाक्यमुवाच— "देवि, सत्यं वदामि, दुःखेन सह स्वर्गोऽपि न रोचते; मम न किञ्चिद्भयं, स्वयम्भुव इव। तव सर्वान् अभिलाषान् अविज्ञाय, शुभे, अहं वनवासं न काङ्क्षे, यद्यप्यहं त्वां रक्षितुं समर्थः। त्वया सहैव मम सृष्टिः वनवासाय जाताऽसि, मैथिलि; आत्मवत् त्वयि मम स्नेहः न परित्याज्यः। यदि पितुः सन्देशः, सत्येन समर्थितः, मां न बाधेत, जनकनन्दिनि, अहं वनं न गच्छेयम्। धर्मोऽयमस्ति, सुकेशान्ते, पितरौ मातरं च सेवितुम्; तयोः वचने विहाय जीवितुं न शक्नोमि। यः स्वाधीनान् मातरं पितरं गुरुं च विहाय, अनधीनं दैवं सेवेत, स कथं जीवेत्? यत्र हि एते त्रयः सन्ति, शुभेक्षणे, तत्रैव त्रैलोक्यसदृशं पवित्रं दृश्यते; अन्यन्नास्ति, तद्यतोऽर्चनीयम्। न सत्यं, न दानं, न यशः, न महादक्षिणया यज्ञाः, हे सीते, पितृसेवायाः सामर्थ्यं समुपयान्ति। स्वर्गः, वित्तम्, धान्यं, विद्या, सन्ततिः, सुखं—एतानि सर्वाणि गुरुषु भक्त्या लभ्यन्ते। मातृपितृसेवायुक्ताः महात्मानः देवलोकं गन्धर्वलोकं गोः लोकं ब्रह्मलोकं च प्राप्नुवन्ति। यथा मम पिता सत्यधर्मनिष्ठः मां शिक्षयति, तथा कर्तुमिच्छामि; स धर्मः सनातनः। दृढनिश्चयोऽहं, सीते, त्वां दण्डकारण्यं नेतुम्; तस्मात् निश्चितं मां पश्य, तत्रैव वस। त्वं वनवासायैव नियोजिता, निष्कल्मषाङ्गि, मदन्यया; मामनुगम्य धर्मपत्नी भव। सर्वथा, सीते, तव निश्चयः मम च कुलस्य च युक्तः; तव निर्णयः, सुश्रोणि, प्रशंसनीयः। आरभस्व, शुभेक्षणि, वने यथायोग्यं कर्म; अद्यापि, सीते, त्वया विना स्वर्गोऽपि न रोचते। ब्राह्मणेभ्यो मणीन् ददातु, याचकेभ्यश्चान्नं; याचमानान् तुष्ट्या ददातु, शीघ्रं मा विलम्बय। सर्वाणि भूषणानि, वस्त्राणि, क्रीडासामग्रीश्च—शय्याः, यानानि, मम सम्पत्तिं च—ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा दास्येषु न्यस्य।" इति पतिसंन्यासं ज्ञात्वा सा महाराज्ञी सस्मिता शीघ्रं दानं दातुं प्रचक्रमे। ततः प्रहृष्टा, हृष्टहृदया सा कीर्तिमती पतिसंदेशं श्रुत्वा, धर्मिष्ठेषु धनरत्नानि दातुं प्रचक्रमे। एवं श्रीमद्रामायणे आद्यकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः। एतेषां संवादं श्रुत्वा लक्ष्मणः पूर्वमेव समुपस्थितः, तस्य नेत्रे अश्रुभिः पूरिते, दुःखं सोढुं न शशाक। स भ्रातुः पादौ सम्यक् स्पृशन्, रघुवंशस्य आनन्दवर्धनः, सीतां च रामं च धर्मात्मानं इत्युवाच— "यदि त्वमेव मृगैः महिषैः च पूर्णे वने गन्तुम् निश्चितवान्, अहं धनुः गृहीत्वा अग्रे गमिष्यामि। मया सह त्वं रम्येषु वनेषु विहरिष्यसि, यत्र खगसंघैः मृगगणैश्च शब्दितानि। न स्वर्गारोहणम् इच्छामि, न चामृतत्वं, न च त्वया विना लोकाधिपत्यं काङ्क्षामि।" इत्येवमुक्त्वा सौमित्रिः वनवासनिश्चयः, रामेण बहुविधैः मृदुवाक्यैः निरुद्धः पुनरपि वाक्यमुवाच— "यदा त्वया पूर्वं अनुमतिः दत्ता, किमर्थं पुनः निग्रहः क्रियते? किं कारणम्, त्वां गन्तुमिच्छन्तं मां, प्रतिषेधोऽयं क्रियते? तदिच्छामि ज्ञातुम्, अस्मिन्सन्देहे मम संशयः अस्ति, अनघ।" तदा रामो महाबलः लक्ष्मणं प्राञ्जलिं स्थितं प्रत्युवाच।