सीता, रामस्य समीपे स्थित्वा, स्नेहपूर्वकं विनयेन उवाच—"यद् यद् पत्रं मूलम् फलम् वा माम् त्वं आनयिष्यसि, तत् अल्पं वा बहु वा, तद् अहम् अमृतकल्पम् मन्ये। तत्र अहम् ऋतुफलपुष्पैः रममाणा, न मातरम् न पितरम् न च गृहम् स्मरिष्यामि। न च त्वया तत्र किञ्चित् अप्रियं द्रष्टव्यम्; त्वत्कृते दुःखम् न भविष्यति, न च अहम् त्वां भारम् करिष्यामि। त्वया सह स्वर्गः अपि स्वर्गः, त्वया विना तु नरकः। एतद् विदित्वा, आर्य, त्वम् माम् सह गन्तुम् अर्हसि, यतः मम परमा त्वयि प्रीतिर्भवति। यदि त्वम् माम् दृढनिश्चयां वनं न नयिष्यसि, ततः अहम् विषम् पीत्वा शत्रुवशे न पतामि। तव परित्यक्तया दुःखिता अहम् जीवितुं न शक्नोमि; तस्मात् तदा मृत्युः एव मम श्रेयः। अहम् क्षणमपि एतद् दुःखम् न सहिष्णु; कथं चतुर्दश वर्षाणि दुःखिता जीवितुं शक्नोमि?" एवं दुःखेन संतप्यमाना सा दीर्घम् विलप्य, पतिं समाश्लिष्य, सशब्दम् आक्रन्दयामास। सा बहुविधैः दुःखदायकैः वाक्यैः आहतवत् इव करिणी बाणैः विद्धा, दीर्घकालस्थितम् अश्रु सन्दधाति स्म, यथा अग्निः समिधः स्पृशति। तस्याः पद्मनिभे नेत्रेभ्यः अश्रुप्रवाहः निर्गतः, स्वच्छः स्फटिकोपमः, दुःखसमुत्थितः। तस्याः चन्द्रवदनं विशालनेत्रं अश्रुभिः शुष्कम्, यथा पद्मं सलिले हृतम्। तदा रामः ताम् दुःखार्तां प्रेक्ष्य, बाहुभ्यां परिष्वज्य, सान्त्वनवचनानि अब्रवीत्— "देवि, सत्यं वदामि, दुःखेन युक्तः स्वर्गः अपि न रमणीयः; अहम् किञ्चित् अपि न भीतोऽस्मि, यथा स्वयंभूः। तव सर्वे इच्छाः अविज्ञाय, शुभे, अहम् वनवासं कर्तुं न इच्छामि, यद्यपि त्वां रक्षितुं समर्थः अस्मि। त्वया सह एव अहम् वनवासाय सृष्टः, मैथिलि; आत्मवत् त्वयि मम प्रीतिः न त्याज्या। जनकनन्दिनि, यदि पितुः आज्ञया, सत्येन बलवत्या, न स्यात्, अहम् वनं न गच्छेयम्। अयम् धर्मः, कल्याणिनि—पितरौ मातरं च अनुगन्तव्यम्; तयोः वचनम् अविज्ञाय जीवितुम् न शक्यं। यः नियन्तुं न शक्यते, तं भाग्यं विहाय, यः नियन्तुं शक्यते—माता, पिता, आचार्यः—कथं तान् त्यक्त्वा भाग्यं पूजयेत्? यत्र एते त्रयः सन्ति, शुभदर्शने, तत्र एव त्रैलोक्यसमा पवित्रता; अन्यत् किञ्चित् न तुल्यं, तेन एव पूज्यं। न सत्यं, न दानं, न यशः, न महादक्षिणा यज्ञाः, हे सीते, पितृसेवायाः सामर्थ्यं यथा। स्वर्गः, धनम्, धान्यम्, विद्या, पुत्राः, सुखम्—गुरुसेवया किञ्चित् अपि दुर्लभम् नास्ति। ये महात्मानः मातृपितृभक्ताः, ते देवगन्धर्वगोकुलानि ब्रह्मलोकं च प्राप्नुवन्ति। यथा मम पिता सत्यधर्मनिष्ठः आज्ञापयति, तथा अहम् कर्तुम् इच्छामि; एषः सनातनः धर्मः। मम निश्चयः दृढः, हे सीते, त्वाम् दण्डकवनं नेतुम्; तस्मात् त्वम् निश्चित्या मया सह तत्र वस। त्वम् वनवासायैव नियुक्ता, कल्याणाङ्गि मृगनयने; मां अनुगम्य धर्मपत्नी भूत्वा वस। सर्वथा, हे सीते, तव निश्चयः मम च कुलस्य च योग्यः; तव संकल्पः, सुन्दरि, अतीव प्रशंसनीयः। आरभस्व, शुभलक्षणे, वने वासाय योग्यं कर्म; अद्य अपि स्वर्गः त्वया विना न रमणीयः। ब्राह्मणेभ्यः रत्नानि ददातु, भिक्षुकाणां भोजनं च; याचमानान् संतोषय, शीघ्रं कुरु, विलम्बं मा कार्षीः। सर्वाणि अलङ्काररत्नानि, उत्तमानि वस्त्राणि, यानि च क्रीडनानि रमणीयानि—शय्याः, यानानि, अन्यानि च मम द्रव्याणि—ब्राह्मणेभ्यः दत्त्वा दास्येभ्यः अपि ददातु।" एवं पत्युः वनगमनं विज्ञाय, सा महाराज्ञी हृष्टा शीघ्रं दानकार्ये प्रवृत्ता। तदा प्रहृष्टा, पतिवाक्यश्रवणेन तुष्टा, सा महाभागा धर्मपत्नी, वित्तरत्नानि ब्राह्मणेभ्यः ददातुं आरब्धवती। एषा अयोध्याकाण्डस्य एकत्रिंशः सर्गः इति। एतेषां संवादं श्रुत्वा, लक्ष्मणः पूर्वम् आगतः, स्नेहविस्फारितवदनः, दुःखं न सहमानः। सः भ्रातुः पादौ सुपीड्य, रघुवंशस्य आनन्दः, श्रीसीतां च राघवं च धर्मनिष्ठं प्रणम्य अब्रवीत्—"यदि भवन्तौ मृगमद्यम् दण्डकवनं गन्तुम् निश्चितवन्तौ, अहम् पूर्वम् धनुः गृहीत्वा अनुगमिष्यामि। मया सह भवन्तौ रम्ये वने विहरिष्यथः, यत्र विहङ्गकुलैः मृगगणैः च शब्दितम्। न अहम् स्वर्गारोहणम् इच्छामि, न अमृतत्वम्, न च विना त्वया त्रैलोक्यराज्यम्।" इति सः सौमित्रिः, वनवासे दृढनिश्चयः, रामेण बहुभिः सान्त्वनैः निरुद्धः अपि, पुनः पुनः उवाच—"पूर्वम् मया त्वया अनुमतः अस्मि; किं पुनः मम प्रतिषेधः इति?" एवं तेषां संवादः, स्नेहदुःखैः मिश्रितः, धर्मनिष्ठया च संयुक्तः, तत्र प्रवृत्तः।