रामेण सान्त्विता मैथिली जनकनन्दिनी स्वपत्न्याः वनवासस्य हेतोः प्रियं वचनं प्राह। सा सीता, महतीं व्यथां प्राप्य, राघवं विशालवक्षसं स्नेहगर्वयुक्ता अभ्यधात्। “मम पिता मिथिलाधिपः त्वां वरं प्राप्त्वा किं विचारितवान्? किं नु सः नररूपिण्यां स्त्रियं दृष्टवान्? यदि जनाः अज्ञानात् वदन्ति रामे महती शक्ति नास्ति, तद मिथ्या; स हि सूर्यवत् दीप्तिमान्। किं त्वया कृतं यत् त्वं क्लिश्यसि? किं वा भीरुत्वं अस्ति यत् माम् अनाथां परित्यक्तुम् इच्छसि? सावित्री यथा सत्यवतः वीरस्य द्युमत्सेनस्य पुत्रे पतिसंनिष्ठा आसीत्, तथा मां विद्धि। अहं मनसा त्वदन्यं न पश्यामि, हे दोषरहित; त्वया सह गन्तुम् इच्छामि, यथा अन्याः कुलं लज्जयन्ति। त्वं स्वपत्नीं, या शुद्धा, या बाल्याद् एकसाथं जीविता, अन्येभ्यः दातुम् इच्छसि, नर्तकीव, हे राम। यस्मै त्वं यथोचितं उक्तवान्, यस्य कृते त्वं यत्नं करोति, तस्मै सदा वश्यः भवितव्यः, हे दोषरहित। मां गृहीत्वा विना वनं न गन्तव्यं; तपः, अरण्यं, स्वर्गः वा, सर्वं त्वया सह। न च मार्गे श्रान्तिं अनुभविष्यामि, यथा विश्रान्तौ च तु त्वया सह। कुशदर्भाः, तीक्ष्णशल्याः, कंटकवृक्षाः मार्गे, त्वया सह, मम तन्तुना वा मृगचर्मणा समाः स्युः। महती वातेन उत्पन्नं रजः यत् मम पतिष्यति, सन्दलद्रव्यवत् प्रियं मन्ये। अरण्ये पत्रशय्यायां शयनं, किं तद् सुखतरं? यद् पत्रं मूलं फलं वा त्वया मम यच्छ्यते, अल्पं वा बहु वा, तत् अमृतवत् स्वीकरिष्यामि। तत्र अहं मातरं, पितरं, गृहं वा न स्मरिष्यामि, ऋतुपुष्पफलैः रममाणा। तत्र त्वं दुःखं न पश्येत्; मम कारणात् त्वं शोकं न प्राप्स्यसि, न च अहं भारं भविष्यामि। त्वया सह स्वर्गः अपि स्वर्गः; विना त्वां तु नरकः। इदं ज्ञात्वा, हे राम, मया सह गच्छ; मम तव प्रति परमं प्रेम अस्ति। यदि त्वं मां न गृहीत्वा वनं गच्छसि, अहं तत्क्षणं विषं पिबामि; मयि द्वेषिणां वशे न पतिष्यामि। त्यक्त्वा दुःखितः अहं जीवितुं न शक्ष्यामि; त्वया परित्यक्ता मृत्युः श्रेयः। अहं दुःखं क्षणमपि न सहिष्ये; कथं तु चतुर्दश वर्षाणि शोकिता? इत्येवम् शोकात् पीडिता सा दीर्घं विलप्य, पतिं समाश्लिष्य, उच्चैः रुदती व्यथिता अभवत्। सा बहुशः दुःखजनितैः वाक्यैः आहतवती, वाणैः विद्धा युवतीव, दीर्घकालं धृतं शोकं, अग्निवत् दारुषु, अश्रूणि मुमोच। तस्याः पद्मनयनयोः शोकसमुत्थं निर्मलं जलं प्रवाहितम्। तस्याः चन्द्रसमं शुद्धं मुखं, विशालाक्षि, अश्रुभिः शुष्कम् अभवत्, पद्मस्य जलं शोषितं यथा। ततः रामः तां शोकात् मूढामिव बाहुभिः आलिङ्ग्य, सान्त्वनवचनं प्राह। “हे प्रिये, दुःखयुक्तः स्वर्गः अपि न प्रियः; मम किमपि भयम् नास्ति, स्वयम्भुवत्। तव इच्छां न ज्ञात्वा, हे शुभे, वनवासं न इच्छामि, यद्यपि त्वां रक्षितुं समर्थः। त्वया सह वनवासाय निर्मितः अस्मि; मम तव प्रति आत्मवत् अनुरागः न त्याज्यः। जनकनन्दिनि, पितुः सत्यसम्बद्धाज्ञया वनं गन्तुं बाध्येऽहं; अन्यथा न गच्छेयम्। एष धर्मः, हे सुभ्रू, मातापितरौ वन्दनीयौ; तयोः आज्ञां लङ्घयित्वा जीवितुं न शक्यं। यः नियन्तुं शक्यः, माता, पिता, गुरु, तान् उपेक्ष्य, अनियन्तव्यम् दैवं कथं पूजनीयम्? यत्र एते त्रयः सन्ति, हे शुभाक्षि, तत्र भूमौ त्रिलोकवत् शुद्धम्; तत् एव पूज्यं, अन्यत् न तद् तुल्यं। न सत्यं, न दानं, न यशः, न महादक्षिणायुक्तं यज्ञं, हे सीते, पितृसेवा तु अतिशयिनी। स्वर्गः, धनम्, धान्यम्, विद्या, पुत्राः, सुखम्—गुरुसेवया सर्वम् उपलब्ध्यते। मातापितृभक्ताः महात्मनः देवगन्धर्वगोकुलं ब्रह्मलोकं च प्राप्नुवन्ति। मम पिता धर्मनिष्ठः यथा आज्ञापयति, तथा कर्तुम् इच्छामि; एष सनातनधर्मः। मम मनः दृढनिश्चयं कृतवान्, हे सीते, त्वां दण्डकारण्यं नेतुम्; अतः निश्चितं मया सह गन्तव्यम्। त्वं वनवासाय निश्चिताः, हे दोषरहिते मदनाक्षि, मया सह गच्छ, हे भीरु, धर्मसखी भव।