सीता देवी वनगमनस्य विषयं बहुधा रामं प्रति विनयपूर्वकं प्रार्थयित्वा अपि बलभुजः रामः तां एकाकी वनं नेतुम् अनुविचार्य न अनुमन्यते। तस्याः एवं उक्तस्याः मैथिल्याः चिन्ता समुत्पन्ना, सा अश्रुपातेन भूमिं शीतलैः अश्रुभिः सिक्तवती। ताम् एवं व्याकुलां दृष्ट्वा काकुत्स्थः रामः तां वैदेहीं, यः कोपग्रस्तां अभवत्, सान्त्वनपूर्वकं मृदुभिः वाक्यैः आश्वासयति। रामेण सान्त्वितः जनकनन्दिनी मैथिली वनवासस्य निमित्तं पतिम् इदं वचनं अब्रवीत्। सा सीता, अत्यन्तदुःखिता, राघवं विस्तीर्णवक्षसं स्नेहगौरवयुतं वाक्यं अब्रवीत् — "मम पिता मिथिलाधिपः त्वां वरं प्राप्त्वा किं चिन्तितवान्? किं स नारीरूपं पुरुषं दृष्टवान्? यदि जनाः अज्ञानात् वदन्ति रामे महत् तेजः न अस्ति, तद् मिथ्या; स हि सूर्यवत् प्रकाशते। त्वया किं कृतं यत् त्वं व्याकुलः? वा किं ते भीः अस्ति, यत् मां अनाथां त्यक्तुम् इच्छसि? जानिहि मां सावित्रीव सत्यवतः द्युमत्सेनपुत्रे पतिसंयुक्तां, सदा तव इच्छानुग्राहिणीं। अहम् मनसा अन्यं न पश्यामि त्वत्तः, हे दोषरहित! त्वया सह गच्छेयम्, अन्यथा कुलं कलुषितं कुर्यात्। त्वं स्वयं युवतीं, या शुद्धा, यया सह यौवनात् वर्तसे, अन्येभ्यः दातुम् इच्छसि, नर्तकीव, हे राम! यस्मै त्वया यथोचितं उक्तं, यस्य कृते त्वं यत्नं करोति, तस्मै सदा शीलवत् अनुवर्तितव्यं, हे दोषरहित! मां विना वनं न गन्तव्यम्; यत् तपः, अरण्यं, वा स्वर्गः, तत् त्वया सह भवतु। त्वां अनुसरन्त्या पथि मे श्रान्तिः न भविष्यति, यथैव विश्रान्तिकाले। कुशः, काशः, तीक्ष्णाग्राणि, कंटकवृक्षाः, मार्गे ये, ते त्वया सह मृदुला कपासमृगचर्मवत् मे स्युः। महावातेन समुत्थितं यत् रजः मम पतिष्यति, तद् चन्दनपङ्कवत् बहुमूल्यम् मन्ये। यदा वनस्थले पत्रशय्यायां शय्ये, तदा किम् रम्यतरं? यानि पत्राणि, मूलानि, फलानि त्वया यद् यद् लभ्यते, तानि अल्पानि वा बहूनि, तानि अमृतवत् स्वीकरोमि। तत्र अहम् मातरं, पितरं, गृहम् न स्मरामि, ऋतुफलपुष्पास्वादनेन। तत्र त्वया किञ्चिद् अप्रियं न द्रष्टव्यम्; मम कृते न दुःखं, न च अहम् भारः भविष्यामि। त्वया सह स्वर्गः अपि स्वर्गः; त्वत्तः विना नरकः। एतत् ज्ञात्वा, हे राम, मया सह गच्छ; मम तव प्रति परमः प्रेमः। यदि त्वं मां न गच्छसि, दृढव्रता यदि अहम्, तदा विषं पिबेयम्; न च शत्रुवशे पतिष्यामि। अनन्तरं दुःखिता अहं जीवितं न धारयिष्यामि; त्वया त्यक्ता, तत्क्षणे मृत्युं वरं मन्ये। एतत् दुःखं क्षणमपि न सहिष्ये; कथं तु दुःखिता चतुर्दशवर्षाणि? एवं दुःखेन पीडिता सा दीर्घं विलप्य, पतिं आलिङ्ग्य, तीव्रं रुदती। बहुशः दुःखयुक्तैः वाक्यैः ताडिता, शराभिहता स्त्रीगजवद्, सा दीर्घकालं धारितं अश्रु प्रज्वलितकाष्ठवत् विसृजति। तस्याः नीलकमलवर्णे नेत्रेभ्यः, दुःखसमुत्थं निर्मलम् जलं निर्जरमिव प्रवहति। तस्याः चन्द्रसमानं श्वेतं शुद्धं मुखं, विस्तीर्णनेत्रं, अश्रुभिः शुष्कं, जलरहितं कमलमिव। तदा रामः तां दुःखात् मूर्चितां आलिङ्ग्य, सान्त्वनवचनानि अब्रवीत् — "हे प्रिय, दुःखयुक्तं स्वर्गं अपि न रोचते; मम भीः नास्ति, स्वयम्भुवत्। तव सर्वेच्छा न ज्ञात्वा, हे शुभे, अहम् वनवासं न इच्छामि; रक्षणस्य सामर्थ्यं सति अपि। वनवासाय सहैव त्वया सृजितः, हे मैथिलि, आत्मनः सदृशं तव प्रेम मया न त्यक्तव्यम्। हे जनकनन्दिनि, पितुः सत्यसम्बद्धाज्ञया विना अहम् वनं न गच्छेयम्। धर्मः एषः, हे सुमध्यमे — मातापितृसेवनम्; तयोः आज्ञां विहाय जीवितुं न शक्यं। ये मातरं, पितरं, गुरुम् उपेक्ष्य, भाग्यं पूजयन्ति, तेषां वशे न तद्; तु ये वशे, तान् उपेक्ष्य न कर्तव्यम्। यत्र एते त्रयः, हे शुभाक्षि, तत्र भूमौ त्रैलोक्यवत् शुद्धम्; तस्य तुल्यं नास्ति, अतः पूजनीयम्। सत्यं, दानं, यशः, महादक्षिणायुक्ताः यज्ञाः, हे सीते, पितृसेवानां तुल्यं न। स्वर्गः, धनं, धान्यं, विद्या, पुत्राः, सुखं — गुरुसंसेवानात् किञ्चिद् अप्राप्यं नास्ति। मातापितृभक्ताः महात्मानः देवगन्धर्वगोकाम् ब्रह्मलोकं च प्राप्नुवन्ति।" एवं श्रीवाल्मीकिना रचितस्य श्रीरामायणस्य अयोध्याकाण्डे त्रिंशः सर्गः समाप्तः।