स्नेहेन, सीता रामं प्रति करुणया व्याकुला, करुणस्वरेण वाक्यम् इदम् अब्रवीत्—"आर्यपुत्र, त्वं मम प्राणाधिकः, सुखदुःखयोः समन्विता अहम्, तव भक्त्या नित्यमनुगता, त्वया सह एव सर्वत्र गन्तुम् अर्हामि। यदि त्वं मां दुःखिताम्, अनाथां, त्वत्सुखदुःखसहचारिणीं वनं नेतुम् इच्छसि न, तर्हि विषं वा वह्निं वा जलं वा गृहीत्वा मृत्युम् उपेयामि।" एवं बहुधा प्रार्थ्यमानः रामः, महाबाहुः, एकान्तवनगमनाय तां नेतुं न शशाक। तस्याः वचनैः सीता दुःखार्ता, नेत्राभ्यां अश्रुपातेन पृथिवीं सिक्तवती, चिन्तायाम् अपतत्। तां तथा दुःखितां दृष्ट्वा, रामः, मैथिलीं सान्त्वयन्, कोपगृहीतां वैदेहीं मृदुभिः वाक्यैः प्रबोधयामास। रामेण सान्त्विता जानकात्मजा मैथिली, वनवासे स्थित्यर्थं पतिं प्रति पुनरपि वाक्यम् अब्रवीत्। सा सीता, दुःखेन पीडिता, राघवं, विस्तीर्णवक्षसं, स्नेहेन गौरवेण च सम्बोधितवती—"किं मम पितुः, मिथिलाधिपतेः, भावः तव विषये, राम? सुतां ते स्वसुतां वा स्त्रियं पुरुषरूपिणीं प्राप्तवान् इति चिन्तितवान् किल? यदि जनाः अविद्यया वदन्ति—'रामस्य नास्त्युत्तमा वीर्यता,' तद् मिथ्या, सः हि सूर्यसमप्रभः। किं त्वया कृतं दुःखाय, किम् वा भीरुत्वं ते, यत् त्वं मां, अनाथां, परित्यक्तुम् इच्छसि? जानिहि माम् सावित्रीव सत्यवतः, ध्युमत्सेनात्मजस्य, पतिव्रतां, सदैव तव वशवर्तिनीं। त्वदन्यं न चक्षुषा पश्येयम्, अनघ, त्वया सह गच्छेयम्, अन्यथा कुलपतनं स्यात्। त्वं स्वयम् इच्छसि त्वदीयां धर्मपत्नीं, यौवनादारभ्य सहचरिणीं, अन्येभ्यः दातुम्, नर्तकीमिव, हे राम। यस्मै यथोचितं भाषितं, यस्य कृते यत्नः क्रियते, तस्मै सदा वश्यः शीलवान् भवितव्यम्, अनघ। मां विना त्वं वनं न गन्तुम् अर्हसि; तपो वा, अरण्यं वा, स्वर्गो वा, सर्वत्र त्वया सह एव। मार्गे त्वां अनुसरन्तीं मम क्लेशो न स्यात्, यथा विश्रामकाले। कुशकाशशरकण्टकवृक्षाः, त्वया सह, मृदूनि कणकानि वा मृगचर्माणि इव मे स्युः। महावातेनोत्थितं रजः, यत् मयि पतिष्यति, तद् मम चन्दनसुरभि इव प्रिये। वनस्थले पर्णशय्यायां शयानायाः, किम् अन्यत् सुखतरम्? यत् किंचिद् पत्रं मूलं वा फलम्, त्वया समुपनम्, तद् अमृतकल्पम् मम। तत्र अहम् मातरं पितरं वा गृहम् वा न स्मरिष्यामि, ऋतुफलपुष्पान् उपभुञ्जाना। न त्वया किञ्चिद् अप्रियम् द्रष्टव्यम्, मया कृते न दुःखं न भारो भविष्यति। त्वया सह स्वर्गः अपि स्वर्गः; त्वद्विना नरकः। एतत् विदित्वा, हे राम, मया सह गच्छ; मम परमं प्रेम त्वयि। यदि त्वं मां न नेतुम् इच्छसि, दृढां वनं, तत्क्षणात् विषं पिबेयम्—द्विषतः वशे न पतामि। तव परित्यक्तायाः दुःखसमये मम जीवितं न स्यात्, मृत्युः तदा श्रेयः। एवं दुःखेन व्याकुला अहम् क्षणमपि न सहिष्ये; कथं चतुर्दशवर्षाणि दुःखिता स्थातुम् उत्सहे? एवं विलपन्ती सा पतिं समाश्लिष्य, दीर्घकालसंनिहितं शोकं सन्दधाना, उग्रेण शोकवाचाः विलप्य, बाष्पमुत्ससर्ज। सा, इव बाणैः विद्धा करिणी, दीर्घं दुःखमुत्सृज्य, नेत्राभ्यां वारिम् इव स्फटिकसमं स्रवयामास। तस्याः मुखम्, शशिसमं शुक्लं विशाललोचनं, बाष्पेण शुष्कम्, कमलं जलरहितमिव बभूव। तदा रामः, तां दुःखार्तां, बाहुभ्यां परिष्वज्य, सान्त्वनार्थं वाक्यम् अब्रवीत्—"प्रियामे, दुःखेन सह स्वर्गः अपि न रोचते; मम किञ्चिदपि भीः नास्ति, स्वयम्भुव इव। त्वदीयं सर्वं वाञ्छितं अज्ञात्वा, शुभे, अहम् वनवासे स्थितुं न कामये, रक्षितुं समर्थोऽपि। त्वया सह एव मम सृष्टिः वनवासाय जाताऽसि, मैथिलि; आत्मवत् त्वयि मम स्नेहः न परित्याज्यः। जनकनन्दिनि, पितुः सत्यसमन्विताज्ञया विना वनं न गच्छेयम्। एष धर्मः, सुश्रोणि—पित्रोर्मातुः च आज्ञापालनम्; तयोः आज्ञां विहाय जीवितुं न शक्नोमि। यथा स्ववशे न स्थितं दैवम्, तथा स्ववशे स्थितान् मातरं पितरं गुरुम् उपेक्ष्य कः पूजयेत्? त्रयः एते यत्र सन्ति, शुभदर्शने, तत्र त्रैलोक्यसमं पुण्यं पृथिव्यां; तत्समानम् अन्यन्नास्ति, तस्मात् पूजनीयम्। न सत्यम्, न दानम्, न कीर्तिः, न महादक्षिणायुक्ताः यज्ञाः, हे सीते, पितृसेवायाः समं बलवन्ति।