सीता तदा रामं वीरं प्रीत्या समुपगम्य मधुरया वाचा निवेदयामास—"जानाम्यहं, आर्य, वनवासे बहून् दुःखान्यभिवर्धन्ते, विशेषतः येषां चित्तानि अव्युत्पन्नानि भवन्ति, तैः तानि सह्यन्ते। पितृगृहे कन्यायाः सती मम मातुः समीपे मुनिव्रतधारिण्या या साध्वी स्त्री, तया वनवासस्य स्वरूपं श्रुतमस्ति। तव सह गमनाय, आर्य, पूर्वं बहुशः त्वया याचिता अहम्, यतो हि त्वया सह वनं गन्तुम् इच्छामि। अहम् उद्यतास्मि, राघव, वनगमनाय; वीरस्य वनवासः मे रोचते। शुद्धेन मनसा, स्नेहेन च, पतिसंयुक्ता अहम् अधर्मात् विमुक्ता स्थास्यामि; पतिः एव हि परमं दैवतं स्त्रियाः। कृतान्तेऽपि, भगवन्, मम तव च संगः न विघटिष्यते; यतः प्रसिद्धैः ब्राह्मणैः श्रुतं धर्मशास्त्रेषु एवं। अस्मिन्संसारे या स्त्री पितृभ्यः पाणिग्रहणेन पतिं प्राप्नोति, सा धर्मतः मृत्योरपि तस्यैव भवति। एवं सती, त्वं स्वगृहात् मां धर्मपत्नीं न नेष्यसि—किमर्थं? त्वया तु भक्तां, पतिव्रतां, अनाथां, सुखदुःखसमानां, काकुत्स्थ, हर्षदुःखसहचारिणीं नयितव्यम्। यदि त्वं मां दुःखितां वनं न नेष्यसि, तर्हि विषं वा वह्निं वा जलं वा गृहीत्वा मृत्युमेव वरणीयम्। एवं सा सीता विविधैः उपायैः वनगमनाय रामं प्रार्थयामास, किन्तु बलवान् रामः तामेकाकिनीं वनं नेतुम् न मनसि चकार। तदुक्त्वा मैथिली शोकवशा भूत्वा, नेत्राभ्यां वारुण्यः अश्रूणि भूमौ सिञ्चन्ती, चिन्तायाम् अपतत्। तां दुःखार्तां दृष्ट्वा, काकुत्स्थः ताम् उपशमयितुम् इच्छन्, कोपार्तां वैदेहीं मृदुभिः वाक्यैः सान्त्वयामास। रामेण सान्त्विता सा जनकात्मजा पुनः वनवासाय पतिं वाक्यम् उवाच। सा सीता, दुःखार्ता, राघवं विशालवक्षसं स्नेहेन गौरवेण च सम्बोधितवती—"मम पितरं मिथिलेश्वरं त्वाम् उपगृह्य जामातरं किम् अभ्यचिन्तयत्? स्त्रीरूपधारिणं पुरुषं इव दृष्टवान् किल? हा, जनाः यदि अज्ञानात् वदन्ति यत् रामस्य नास्ति महत् तेजः, तद् मिथ्या; स हि सूर्यवत् प्रकाशते। त्वया किम् अपराधं कृतम्? वा किम् ते भीतिः? या त्वया अनाथा त्यक्तुम् इच्छ्यसे। मां सत्यवतीं सवित्र्यां पतिव्रतां द्युमत्सेनस्य वीरपुत्रेण सह समां विज्ञातुमर्हसि। नाहं मनसा अपि त्वदन्यं पश्येयम्, अनघ; त्वया सह गन्तुम् इच्छामि, यथा अन्यया कुलकलंककारिण्या। त्वं तु, राम, या धर्मपत्नी युवत्कालादेव त्वया सह वसति, तां स्वच्छां पत्नीं अन्येभ्यः दातुम् इच्छसि, नर्तकीमिव। यस्मै उचितं भाषसे, यस्य चार्थे यतसे, तस्मै सदा वश्यः शीलवान् भवितव्योऽसि, अनघ। मां विना त्वं वनं न गन्तव्यः; तपो वनं स्वर्गो वा, यत्र त्वं, तत्र मम। त्वदनुगता अहं मार्गे कदापि श्रमं न अनुभविष्यामि, यथा विहारे विश्रान्तौ च। कुशकाशशरशृङ्गिणः कंटकिवृक्षाश्च मार्गे ये, ते त्वया सह मृदुशय्या इव मे भविष्यन्ति। प्रिय, महावातेनोत्थितं रजः यत् मयि पतिष्यति, तत् चन्दनपङ्क इव मम। यदा शय्यां पर्णसंस्तरणां वनान्तरे उपविश्यामि, किम् ततः सुखतरं? यद् यद् पत्रं मूलं वा फलं वा त्वया दत्तं, अल्पं वा बहु वा, तत् अमृतकल्पं मन्ये। तत्र अहं न मातरं न पितरं न गृहं स्मरिष्यामि, ऋतुफलपुष्पभोगेन तुष्टास्याः। तत्र त्वं दुःखं न पश्यसि; मत्तः न ते दुःखम्, न च भारं वहिष्यामि। त्वया सह स्वर्गः अपि स्वर्गः; त्वया विना नरकः। एतद्विज्ञाय, राम, मया सह गन्तव्यं, मम त्वयि परमं प्रेम। यदि त्वं मां दृढां वनं न नेष्यसि, विषं पिबेयम्—द्विषतां वशे न पतनीयम्। त्यक्ता त्वया दुःखिता अहं न जीविष्यामि; तस्मिन्नपि क्षणे मृत्युः मे श्रेयः। एवं दुःखेन न क्षणमपि स्थातुं शक्नोमि—कथं तर्हि चतुर्दशवर्षाणि दुःखिता स्थास्यामि? एवं सा दुःखार्ता दीर्घं विलप्य, पतिं दृढमालभ्य, उन्मत्तवत् उच्चैः रुरोद। सा सीता, दुःखदैन्येन बहुविधैः तीक्ष्णैः वाक्यैः ताडिता, इव बाणैः विद्धा करिणी, चिरनिगूढानि अश्रूणि प्रज्वलितमिव वह्निं विससर्ज। तस्याः पद्मनयनयोः क्रौञ्चशुक्लं वारि दुःखसमुत्थितं स्फटिकसमानं प्रावर्तत। तस्याः शशिप्रभं निर्मलं वदनं, विशालनेत्रं, अश्रुभिः शुष्कं, पद्ममिव शोषिततोयं बभूव। ततः रामः तां शोकसम्भ्रमात् मूर्च्छितामिव बाहुभ्यां परिष्वज्य, सान्त्वनवचनानि उवाच।