तदा सीता, धर्मपत्नी रामस्य, स्निग्धया वाणीया तम् उवाच, “तव आज्ञां पूर्णयिष्यामि, सह त्वया गच्छामि; कालः प्राप्तः, ब्राह्मणस्य वचनं सत्यम् अस्तु। जानामि, वीर, वनवासे बहवः क्लेशाः सन्ति, ये मनसः अनभ्यस्तैः सह्यन्ते। कन्यायाः पितृगृहे स्थितायाः मया तपस्विन्याः स्त्रियाः वनवासः श्रुतः, सौम्यवृत्तायाः, मातरं पुरतः। पूर्वं त्वया मया पुनः पुनः वनगमनाय याचितम्, तव सह गन्तुं मम अभिलाषः अस्ति। राघव, वनगमनाय अहम् सज्जा अस्मि; वीरस्य वनवासः मे रोचते। शुद्धेन मनसा, स्नेहात्, पतिसंयुता, धर्मे स्थित्वा, तव अनुसरणं करिष्यामि; पतिः परमः देवः। मृत्योः अपि, सौम्य, तव संगः मम नित्यः भविष्यति; इति श्रूयते प्रसिद्धैः ब्राह्मणैः शास्त्रेषु। अस्मिन लोके, या स्त्री पितृभिः जलादिभिः धर्मेण पुरुषाय दीयते, सा मृत्योः अपि तस्य एव भवति। अतः, स्वगृहात्, धर्मज्ञे, त्वं मां न गन्तुम इच्छसि—किमर्थं? त्वं मां, शीलवत्सलां, दुःखितां, सुखदुःखसमानां, तव हर्षशोकसहायिनीं, काकुत्स्थ, गन्तुं अर्हसि। यदि मां दुःखितां वनं न नयिष्यसि, विषं वा अग्निं वा जलं वा स्पृशामि मृत्यवे। एवं सा बहुधा याचमाना वनगमनाय, बलवान् रामः तां एकान्तवनं न नयितुम अचिकीर्षत्। तस्याः वचनानन्तरं मैथिली विषादेन समाक्रान्ता, अश्रुभिः भूमिं सिक्तवती। ताम् एवं व्यथितां दृष्ट्वा, काकुत्स्थः तां प्रोत्साहयितुम इच्छन्, कोपग्रस्तां वैदेहीं सान्त्वनैः मधुरैः वाक्यैः समाश्वासयत्। रामेण सान्त्विता, मैथिली जनकनन्दिनी, वनवासाय पतिं पुनः उवाच। सीता, अत्यन्तदुःखिता, राघवम्, विशालवक्षसम्, स्नेहगौरवयुक्तया वाचा सम्बोधयत्—“मम पिता मिथिलाधिपः त्वां दम्पत्याय लब्ध्वा किं चिन्तितवान्? किं नारीरूपं नरं दृष्ट्वा? यदि जनाः अविद्यया वदन्ति रामे न बलम् अस्ति, तद् मिथ्या; स सूर्यवत् दीप्तिमान्। त्वया किम् कृतं, किम् वा भयम् अस्ति, यत् मां अनाथां त्यक्तुम इच्छसि? मां सावित्रीं सत्यान्वितायाः, ध्युमत्सेनपुत्रस्य सत्यवतः पतिव्रतायाः समां विद्धि। अहं मनसा अन्यं न पश्यामि; त्वया सह गन्तुम इच्छामि, यथा अन्याः कुलनाशिनीः गच्छन्ति। त्वं स्वपत्नीं, यौवनात् सह जीवितां, शुद्धां, अन्येभ्यः दातुम इच्छसि, नर्तकीव, हे राम। यस्मै यथोचितं उक्तं, यस्य कृते यत्नः क्रियते, तस्य प्रति सदा शीलं कर्तव्यम्, हे निर्दोष। मां विना वनं न गन्तव्यम्; तपो वा, अरण्यं वा, स्वर्गः वा, सर्वं त्वया सह। पथि तव पृष्ठतः गच्छन्त्या मे क्लेशः न भविष्यति, यथा विश्रामे। कुशकाष्ठानि, तृणानि, तीक्ष्णानि, कंटकवृक्षाः, त्वया सह मम रेश्मवद् मृगचर्मवत् स्युः। प्रियतमा, महावातेन उत्पन्नं रजः यत् मम पतिष्यति, तद् चन्दनपङ्कवद् मन्ये। यदा तृणशय्यायां पत्रशय्यायां वनान्तरे शयिष्यामि, तत् किं रम्यतरं? यानि पत्राणि, मूलानि, फलानि त्वया यद् यत् लभ्यन्ते, तानि अमृतवत् स्वीकरिष्यामि। तत्र मातरं, पितरं, गृहं वा न स्मरिष्यामि, ऋतुपुष्पफलानि उपभुञ्जाना। तत्र त्वया दुःखं न भविष्यति, न च अहं भारः भविष्यामि। त्वया सह स्वर्गः स्वर्गः; त्वया विना नरकः। इति जानन्, हे राम, मां सह गच्छ; मम तव परमः स्नेहः अस्ति। यदि त्वं मां दृढां वनं न नयिष्यसि, विषं पिबामि; न मे द्वेषिणां वशः भवतु। तव वियोगे दुःखितायाः मम जीवितं न भविष्यति; तव त्यागे मृत्युः श्रेयः। एतत् दुःखं क्षणमपि न सहिष्यामि; कथं चतुर्दशवर्षं दुःखिता सहिष्यामि? एवं दुःखार्ता सा दीर्घं विलप्य, पतिं समाश्लिष्य, उग्रं रुदती। रामस्य कष्टवाक्यैः आहतवती, शरैः आहतवद् हस्तिनीव, दीर्घकालधृतमश्रु अग्निवत् विसृज्य। तस्याः पद्माक्ष्याः नेत्राभ्यां शुद्धं जलं क्रिस्टलवत् दुःखोत्पन्नं प्रवाहितम्। तस्याः चन्द्रसदृशं मुखं, विशालाक्षं, अश्रुभिः शुष्कं, पद्ममिव जलरहितं। एवं श्रीमद् वाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे द्वात्रिंशोऽध्यायः समाप्तः।