रामः सीतायै वनवासस्य दुःखानि विविधानि यथाक्रमं निवेदयति। सः रम्ये वनमार्गे विविधरूपाः सर्पाः निर्भयम् विचरन्ति, अतः वनं सुन्दरि, अधिकतरं दुःखदं भवति। नदीषु निवसन्तः सर्पाः तत्र तत्र विहङ्गमाः, मार्गं बाधन्ति, तस्मात् वनं अत्यन्तं क्लेशकरं दृश्यते। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, दंशकाः च, सदा दुर्बलान् पीडयन्ति, अतः वनं सर्वथा दुःखपूर्णं अस्ति। वनस्य वृक्षाः कंटकयुक्ताः, कुशकाशा च तत्र तत्र सन्ति, शाखाः च जालवत् विशीर्णाः, अतः वनं अत्यन्तं क्लेशपूर्णं भवति। वनवासिनः शरीरदुःखानि, विविधभीतानि च, तत्र सन्ति, अतः वनं सर्वदा दुःखपूर्णं दृश्यते। कोपं लोभं च त्यज्य, मनः तपस्यां स्थापनीयम्, भीषणं न भीतव्यं, अतः वनं सदा क्लेशयुक्तं भवति। तस्मात् तव वनगमनं न उचितम्, तत्र तव रक्षणं नास्ति; मम विचारात्, वनं बहु दुःखानि आनीयति। एवं रामः महात्मा सीतां वनगमनाय न निश्चितवान्, सीता तु तस्य वचनं न शृणोति; दुःखितं मनः कृत्वा, सा रामं प्रति गम्भीरं वाक्यं अब्रवीत्। रामायणे अयोध्याकाण्डस्य एकोनत्रिंशोऽध्यायः इति ख्यातम्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, अश्रुपूर्णमुखी सीता शनैः वाक्यम् उवाच। तव वनवासस्य दोषाः ये उक्ताः, तान् तव स्नेहात् गुणरूपेण पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाः च, तथा अन्ये वनचराः—ते तव रूपं दृष्ट्वा, राघव, पूर्वं न दृष्टवन्तः, अतः सर्वे तव दर्शनात् पलायन्ते, सर्वे तव भीताः। अहं तव सह गन्तव्या, पितृभ्यः आज्ञया; यदि त्वत्तः पृथक् भवामि, राम, अत्रैव जीवितं त्यजामि। इन्द्रः अपि, राघव, देवेशः, तव समीपे मां बलात् न हिंसयेत्। पतिहीना स्त्री जीवितुं न शक्नोति; राम, त्वया तादृशं उदाहरणं दर्शितम्। तथा, विप्राणां वचनं श्रुतवती, पूर्वं पितृगृहे, वनवासं मम निश्चितं इति। तद्वाक्यं विप्राणां गृह्य, महाबल, वनवासे सदा उत्सुकास्मि। वनवासाय आज्ञां लब्धव्या इति श्रूयते; तस्मात् त्वया सह गन्तव्या, अन्यथा नास्ति, प्रिय। ताम् आज्ञां सम्पाद्य त्वया सह प्रस्थास्यामि; समयः प्राप्तः, विप्राणां वचनं सत्यम् भवतु। जानामि, वनवासे बहवः क्लेशाः सन्ति, वीर, ये अकृतात्मभिः सह्यन्ते। पितृगृहे कन्यायाः, वनवासं श्रुतवती, साध्वी भिक्षुकायाः मुखात्, मातरं पुरः। त्वया पूर्वं बहुविधं वनगमनाय याचिता, प्रभो, त्वया सह गन्तुम् इच्छन्ती। अहं सज्जा, राघव, वनगमनाय; वीरस्य वनवासः मे रोचते। शुद्धेन हृदया, स्नेहात्, पतिसंयुक्ता, पापरहिताः स्थास्यामि; पतिः परमं दैवतं। मृत्योरपि अनन्तरं, भाग्यशालिन्, तव संगः स्थास्यति; विप्राणां धर्मशास्त्रेषु तद् श्रूयते। यस्य स्त्री पितृभ्यः जलादिकं गृह्य, धर्मानुसारं पतिं लभते, सा मृत्योरपि तस्य एव। एवं तव गृहात्, त्वं मां धर्मपत्नीं, भक्तां, न नेष्यसि—किं कारणम्? त्वं मां भक्तां, सत्यसंधां, दीनां, सुखदुःखसमानां, काकुत्स्थ, नेष्यसि, यः तव सुखदुःखं भजति। यदि त्वं मां दुःखितां वनं नेष्यसि, अहं विषं वा, अग्निं वा, जलं वा आलिङ्ग्य मृत्युम् इच्छामि। एवं सा बहुधा वनगमनाय याचति, परन्तु महाबाहुः तां निर्जनवनं नेतुं न अनुमन्यते। एवं उक्त्वा मैथिली चिन्तायाम् निमग्ना, अश्रुभिः भूमिं सिक्तवती। ताम् विषण्णां दृष्ट्वा, काकुत्स्थः तां वैदेहीम्, कोपग्रस्तां, सान्त्वनवाक्यैः प्रबोधितवान्। रामायणे अयोध्याकाण्डस्य त्रिंशोऽध्यायः इति प्रसिद्धम्। रामस्य सान्त्वनं श्रुत्वा, मैथिली, जनकस्य कन्या, वनवासाय पतिं प्रति वाक्यम् उवाच। सीता, अत्यन्तदुःखिता, राघवम्, विशालवक्षसम्, स्नेहात् गर्वेण च सम्बोधितवती। मम पिताः मिथिलाधिपः, त्वां रामं, जामातरं, प्राप्य, किं चिन्तितवान्? किं स्त्रीरूपं पुरुषरूपेण दृष्टवान्? यदि जनाः अज्ञानात् वदन्ति, रामे महाशक्तिः नास्ति, तद् मिथ्या; सः सूर्यवत् दीप्तिमान्। त्वं किं कृतवान्, यत् दुःखितः असि, वा किं भीतिः अस्ति, यत् मां अनाथां त्यक्तुम् इच्छसि? मां सावित्रीव जानीयाः, या सत्यवांते, ध्युमत्सेनपुत्रे, सदा पतिसंयुक्ता, तव इच्छानुसारं वर्तते।