रामः सीतां सान्त्वयन् वनवासस्य दुःखानि विस्तार्य कथयति स्म। सः ताम् अब्रवीत्—"इह वनान्तरे तीव्रः वातः, तमः च, नित्यं क्षुधा च; महान्ति च भयानि सन्ति, अतः वनं खलु बहु दुःखकरम्। नानारूपाः सर्पाः, सुन्दरि, मार्गेषु निर्भयम् विचरन्ति, तस्मात् वनं दुःखकरतरम्। नद्यः निवसन्तः सर्पाः, तेषां वक्रमार्गगमनं च, मार्गं रुद्धवन्तः, अतः वनं दुःखतरम्। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, दंशकाः च, सदा दुर्बलान् पीडयन्ति, तस्मात् वनं दुःखपूर्णम्। शुष्ककण्टकवनानि, कुशकाशशाखिनः, सुन्दरि, तत्र च विटपिनः सन्ति, अतः वनं क्लेशकरम्। बहूनि शारीरकानि दुःखानि, नानाविधानि च भयानि, वने वसतः सन्ति, अतः वनं दुःखपूर्णम्। क्रोधः लोभः च परित्याज्यौ, चित्तं च तपसि स्थाप्यं, भीषणेऽपि न भीतव्यम्, अतः वनं दुःखकरम्। अतः त्वं वनं प्रति गन्तुं न युक्ता; तत्र ते न सुरक्षा अस्ति। मम मत्या, वनं बहुभयकरं दृश्यते।" एवं रामेण न नीत्या वनगमनाय निश्चिते, सीता तस्य वचः न शुश्राव; सा दुःखिता सती रामं प्रति व्याहरत्। सः अयोध्याकाण्डस्य एकोनत्रिंशः सर्गः इति। रामस्य वचः श्रुत्वा, सीता दुःखिता, अश्रुपूर्णमुखी शनैः वाक्यम् अब्रवीत्—"त्वया ये दोषाः वनवासे निर्दिष्टाः, तान् अहम् स्नेहात् गुणरूपेण पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाः, अन्ये च वनचराः, हे राघव, ते सर्वे तव रूपं दृष्ट्वा, पूर्वं अदृष्ट्वा, पलायिष्यन्ति; सर्वे हि त्वत्तः भीताः। अहम् त्वया सह, पितृव्याज्ञया, गन्तव्या; त्वत्तः पृथक् भूत्वा, राम, जीवितम् त्यक्ष्यामि। इन्द्रः अपि, हे राघव, त्वत्समीपे सति, मां बलात् न हिंस्यात्। पतिहीना नारी जीवितुं न शक्नोति; त्वया एव दृष्टान्तः प्रदर्शितः।" "अथ च, हे प्राज्ञ, ब्राह्मणैः पितृगृहे श्रुतम्, मया पूर्वं, वनवासो मम विधीयते इति। तं ब्राह्मणवाक्यं श्रुत्वा, हे महाबाहो, सदा वनवासे स्पृहयामि। वनवासाय आज्ञा मम लब्धव्या इति श्रूयते; अतः त्वया सह गन्तव्या, अन्यथा नास्ति मे गतिः। तां आज्ञां सम्पाद्य त्वया सह गमिष्यामि; कालः प्राप्तः, ब्राह्मणवाक्यं सत्यम् अस्तु।" "जानामि, हे वीर, वनवासे बहवः क्लेशाः सन्ति, ते च अकृतात्मभिः सह्यन्ते। कन्यायाः पितृगृहे, काचित् साध्वी तपस्विनी ममातिथिः, सा वनवासं मम मातुः पुरतः उक्तवती। त्वया मया बहुवारं वनगमनं याचितम्, तत्र मे स्पृहा अस्ति। अहम् अपि सज्जा अस्मि, हे राघव, वनयात्रायै; वीरस्य वनवासः रोचते। शुद्धया बुद्ध्या, प्रेम्णा च, त्वां पतिं अनुगमिष्यामि; पतिः एव परो देवता। मृत्युनापि, हे भगवन्, त्वया सह मे संयोगः न वियुज्यते; एतद् श्रुतम् प्रसिद्धैः ब्राह्मणैः। लोके या स्त्री पितृभ्यः पतिं जलकृत्य स्वधर्मेण प्राप्नोति, सा मृत्योरपि पश्चात् तस्यैव भवति।" "एवं स्वगृहात् त्वया मां न नेष्यसि, पतिव्रतां धर्मचारिणीं—कस्मात्? त्वया मम अनुग्राह्या, पतिसंयुक्ता, दुःखिता, समसुखदुःखिता, काकुत्स्थ, त्वदनुग्राह्या। यदि त्वं मां न नेष्यसि, दुःखार्तां, वनं प्रति, तर्हि विषं वा वह्निं वा जलं वा आश्रित्य मृत्युम् उपेयामि।" इति सा बहुधा प्रार्थयन्ती अपि, महाबाहुः तां एकाकिनीं वनं प्रति नेतुं न ऐच्छत्। एवं उक्ता मैथिली, शोकवशात् अश्रुपातैः पृथिवीं सिञ्चन्ती, दुःखिता बभूव। तां तथा संतप्तां दृष्ट्वा, काकुत्स्थः तस्याः मनः निवर्तयितुं, कोपगृहीतां वैदेहीम् सान्त्वनैः मधुरैः वाक्यैः प्रबोधयामास। एष अयोध्याकाण्डस्य त्रिंशः सर्गः इति। रामेण सान्त्विता मैथिली, जनकनन्दिनी, वनवासार्थं पतिं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्। सा दुःखिता, राघवम् उरुविस्तीर्णं, स्नेहेन गौरवेण च अभ्यभाषत—"मम पितुः, मिथिलाधिपतेः, किं बुद्धिः त्वयि, हे राम, जामातारम् प्राप्य—किं नारीं पुरुषरूपिणीं दृष्टवान्? हन्त, यदि कश्चन मोहात् ब्रूयात् रामस्य न महत् तेजः अस्ति इति, सः मिथ्यावादी; सः हि सूर्यवत् प्रकाशते। किं त्वया कृतम्, वा किम् ते भीतिः, येन मां अनाथां त्यक्तुम् इच्छसि?" एवं सीता, रामं प्रति वनगमनाय स्नेहपूर्वकं, दृढनिश्चया च, वचनम् उवाच।