रामः सीतां सौम्यया वाचा संबोधयन् इदं प्रोवाच, "यद् यद् वनमध्ये लभ्यते, तेन तुष्टिः सदा कर्तव्या, मैथिलि। यद् अन्नं तत्र प्राप्यते, तेनापि संतोषः धार्यः। वनं हि दुःखसंपूर्णं, सीते। अत्र तीव्रः वातः, तमः च, नित्यं च क्षुधा; महान्ति च भयानि। तस्मात् वनं दुःखतरं। नानारूपाः सर्पाः, सुन्दरि, मार्गेषु निर्भयम् विचरन्ति; तस्मात् वनं दुःखतरं। ये च नदीषु वसन्ति सर्पाः, ते वक्रगामिनः सदा मार्गं निवारयन्ति; तस्मात् वनं दुःखतरं। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, दंशमक्षिकाः च दुर्बलान् सदा पीडयन्ति; एवं वनं दुःखपूर्णम्। तत्र कण्टकिनः वृक्षाः, कुशकाशश्च, संकुलशाखाश्च, सुन्दरि; तस्मात् वनं क्लेशयुक्तम्। वने वसतः बहूनि शारीरदुःखानि, नानाविधानि च भयानि; अतः वनं सदा दुःखपूर्णम्। क्रोधः लोभश्च त्याज्यौ, तपसि मनः स्थापनीयम्; भयस्यापि न भीतव्यम्। एवं वनं सदा क्लेशयुक्तम्। तस्मात् त्वया वनगमनं न युक्तम्; तत्र ते न रक्ष्यम् अस्ति। मया विचिन्त्यते—वनं बहुभयकरम्।" एवं रामेण महात्मना वनगमनाय अनिश्चिते, सीता तस्य वचांसि न शुश्राव; सा तदा शोकसंपीडिता, रामं प्रति उवाच। एष अयोध्याकाण्डस्य एकोनत्रिंशः सर्गः। तस्यां स्थितौ, सीता दुःखिता, अश्रुपूर्णमुखी, शनैः इदं वाक्यम् अब्रवीत्—"ये दोषाः त्वया वनवासे उक्ताः, तान् त्वत्स्नेहान्मयि गुणरूपेण पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाश्च, ये चान्ये प्राणिनः वने विचरन्ति—ते सर्वे, राघव, तव रूपं दृष्ट्वा, पूर्वं न दृष्ट्वा, भीताः पलायिष्यन्ति। त्वत्प्रभावात् सर्वे भीताः। अहम् अपि त्वया सह गन्तव्या, पितृपितामहाज्ञया; यदि त्वत्तः पृथक् स्थास्ये, राम, अत्र एव प्राणान् त्यक्ष्यामि। त्वत्समीपे स्थितायाः, राम, इन्द्रः अपि बलात् मां न हिंस्यात्। पतिहीना स्त्री न जीवति; त्वया चापि एषा दृष्टान्तः दर्शितः। अनया च बुद्ध्या, मुनिभिः पितृगृहे श्रुतम्—वने वासः मम कर्तव्यः। ब्राह्मणैः पितृगृहे श्रुत्वा, महाबाहो, सदा वने वासाय उत्सुका अभवम्। वासाय वने आज्ञा प्राप्यते इति श्रूयते; तस्मात् त्वया सह गमिष्यामि, अन्यथा मार्गो नास्ति। अहम् एतां आज्ञां पूर्णयिष्यामि, त्वया सह गमिष्यामि; कालः प्राप्तः, ब्राह्मणवचनं सत्यम् अस्तु। ज्ञातमस्ति, वने अनेकानि दुःखानि, वीर; तानि च येषां मनः न शिक्षितम्, तैः एव सह्यन्ते। कन्यायाः पितृगृहे, साध्वीया तपस्विन्या स्त्रियाः वचनं श्रुतम्, जनन्याः पुरतः—वने वासः मम भविष्यति इति। पूर्वं त्वया मया बहुविधं याचितम्—वनगमनाय, त्वया सह गन्तुम् इच्छामि। अहम् अपि सज्जा, राघव, वनगमने; वीरस्य वासः वने रोचते। शुद्धेन हृदया, स्नेहेन च, पतिसंयुक्ता, पापरहिताऽहम्; पतिरेव परमं दैवतं। मृत्योरपि अनन्तरं, भगवन्, त्वया सह संयोगः भविष्यति; एवं श्रूयते ब्राह्मणैः। यां स्त्रीं पितरः जलैः धर्मेण पुरुषाय प्रयच्छन्ति, सा मृत्योरपि तस्य एव भवति। तस्मात्, स्वगृहात् माम्, पतिव्रतां, न नयितुम् इच्छसि, किमर्थम्? त्वया सह दुःखसुखे समाना, पतिसंयुक्ता, त्वया न नेयमस्मि, किमर्थम्? यदि त्वं माम् एवं क्लिष्टां वनं न नेष्यसि, विषं वा वह्निं वा जलं वा प्रपद्ये।" एवं सा बहुविधं याचमानापि, रामः बाहुबलसम्पन्नः, तां एकाकिनीं वनं नेतुं नैव मेने। तया एवमुक्ता, मैथिली चिन्तायाम् अपतत्, अश्रुबिन्दुभिः भूमिं सिञ्चन्तीव। तां तु दुःखितां दृष्ट्वा, काकुत्स्थः तस्याः मनः निवर्तयितुम्, कोपग्रस्तां वैदेहीं प्रियवाक्यैः प्राश्वासयत्। अयोध्याकाण्डस्य त्रिंशः सर्गः। रामेण प्राश्वासिता मैथिली, जनकनन्दिनी, पतिं प्रति वनवासाय इदं वचनं उवाच। सा दुःखिता, स्नेहेन गौरवेण च, राघवम् उवाच—"किं मम पिता मिथिलाधिपः त्वां वरयित्वा, राम, जामातरं प्राप्य, स्त्रीरूपिणं पुरुषं दृष्टवान् इति मन्यते? यदि जनाः अविद्यया वदन्ति—रामे न बलमस्ति, तर्हि तदसत्यं; स हि सूर्यवत् दीप्तिमान्।