रामः सीतायाः समक्षं वनवासस्य दुःखानि विस्तार्य कथयति। सः उक्तवान्—"सीते, वनं दुःखपूर्णम्। दिवा रात्रि च, यः स्वयम् संयम्य, पतितफलैः तृप्तः भवति, स एव तत्र सुखी। जीवितपर्यन्तं उपवासः कर्तव्यः, मैथिलि, जटिलः च त्वक् वस्त्राणि धारयितव्यानि। देवपितृकार्याणि विधिवत् कर्तव्यानि, आगतः अतिथिः सदा सत्कृत्यः। तत्र वासिनः त्रिः स्नानं यथाकालं यथायोग्यं कर्तव्यम्, वनवासः अतिदुःखः। स्वयम् संगृहीतपुष्पैः वेदविधिना वेदिपर्यन्तं हविः दातव्यम्, सीते, वनं दुःखपूर्णम्। यद् यद् वन्यं प्राप्तं, तेन तृप्तः भवेत्, मैथिलि, तत्र भोजनम् यत् लभ्यते तेन तृप्तिः—वनं दुःखपूर्णम्। तीव्रः वातः, तमः, सततं क्षुधा, महद्भयम्—एतत् वनं अतिदुःखम्। नाना रूपाः सर्पाः, सुन्दरी, मार्गेषु विचरन्ति—वनं अतिदुःखम्। नद्यः मध्ये वसन्तः सर्पाः, तीरं मार्गं च व्याप्नुवन्ति—वनं दुःखपूर्णम्। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, दंशमकाः, सदा दुर्बलान् पीडयन्ति—वनं दुःखपूर्णम्। वृक्षाः कंटकयुक्ताः, कुशकाशग्रामाः, शाखाः च उल्बणाः—वनं दुःखपूर्णम्। कायिकानि दुःखानि, नाना भयानि—वनवासिनां दुःखपूर्णम्। क्रोधः लोभः च त्याज्यौ, मनः तपसि नियोज्यं, भीषणं न भीतव्यम्—वनं दुःखपूर्णम्। अतः, त्वं वनं गन्तुं न युक्तम्; तत्र ते रक्षणं नास्ति। मम चिन्तनानुसारं, वनं बहु दुःखानि जनयति।" एवं रामः महात्मा सीतां वनं न नेतुम् निश्चितवान्; किन्तु सीता तस्य वचनं न शृणोति, दुःखिता च रामं सम्बोधयति। अयोध्याकाण्डस्य नवविंशतितमः सर्गः श्रीवाल्मीकि रामायणे अस्ति। रामस्य वचनं श्रुत्वा, सीता दुःखिता, अश्रुपूर्णमुखी, शनैः वाक्यं उक्तवती। सा रामं प्राह—"यानि त्वया वनवासस्य दोषाः कीर्तिताः, तान् अहम् तव स्नेहात् गुणरूपेण पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाः, अन्ये च वन्यजीवाः—ते सर्वे, राघव, तव रूपं दृष्ट्वा, यत् पूर्वं न दृष्टवन्तः, भयात् पलायन्ति। अहम् तव सह व्रजन्ति, पितृभिः आज्ञापिता; यदि त्वया वियुक्ता, राम, तत्रैव जीवितं त्यजामि। इन्द्रः अपि, राघव, देवाधिपः, मम समीपे तव सन्निधौ, बलात् हन्तुं न शक्नुयात्। पतिविहीना स्त्री जीवितुं न शक्नुयात्; त्वं तस्य दृष्टान्तं दर्शितवान्। ब्राह्मणैः मम पितृगृहे पूर्वं श्रुतं—मम वनवासः भविष्यति। तां ब्राह्मणवाणीं श्रुत्वा, महाबल, वनवासे सदा उत्सुकता मयि आसीत्। वनवासाय आज्ञा प्राप्यते इति श्रुतम्; अतः त्वया सह गन्तव्यम्—अन्यथा नास्ति, प्रिय। ताम् आज्ञां पूर्ण्याः, त्वया सह गमिष्यामि; समयः प्राप्तः, ब्राह्मणवाणीः सत्यं भवतु। वनवासे दुःखानि बहूनि जानामि, वीर, तानि अकृतात्मनां सह्यन्ते। पितृगृहे कन्यायाः रूपेण, मम मातुः पुरतः, साध्वी तपस्विनी स्त्री वनवासं उक्तवती। पूर्वं त्वया मया वनगमनाय प्रार्थितं, प्रभो, यत् त्वया सह गन्तुम् इच्छामि। अहम् सज्जा, राघव, वनगमनाय; वीरस्य वनवासः मम प्रियः। शुद्धेन हृदया, स्नेहात्, पतिव्रता, पत्युः अनुगता, पत्युः एव परमं दैवतम्। मृत्युः अनन्तरम् अपि, सौम्य, तव सह योगः स्थायि; ब्राह्मणैः श्रुतं, धर्मशास्त्रेषु। यस्य पुरुषस्य पितृभ्यः जलैः, स्वधर्मेण स्त्री प्राप्ता, सा मृत्युः अनन्तरम् अपि तस्यैव। अतः, तव गृहात्, त्वं मां पतिव्रतां, धर्मिष्ठां, गृहात् न नेतुम् इच्छसि—कस्मात्? त्वं मां श्रद्धालुं, धर्मनिष्ठां, दुःखितां, सुखदुःखसमानां, काकुत्स्थ, गन्तव्या, तव आनन्ददुःखसहायिनी। यदि मां दुःखितां न नेतुम् इच्छसि, वनं, तदा विषं, अग्निं, जलं वा आलिङ्ग्य, मृत्युः प्राप्स्यामि। एवं सा बहुधा वनगमनाय प्रार्थयन्ती, रामः बलवान् तां वनं नेतुम् न अनुमन्यते। सीता एवम् उक्ता, चिन्तायाम् पतिता, अश्रुपूर्णनेत्रा भूमिं स्नापयन्ती। तां दुःखितां दृष्ट्वा, काकुत्स्थः, तां वनगमनात् निवारयितुम् इच्छन्, वैदेहीं, क्रोधग्रस्तां, सान्त्वनवाक्यैः प्रबोधितवान्।