रामः सीतां सान्त्वयन् तस्यै वनवासस्य दुःखानि विस्तारतः निवेदयति। सः कथयति—नद्यः गजेन्द्रगम्या अपि, ग्राहैः पूरिताः, क्लिष्टाः च मलिनजलाः च सन्ति; वनं तु गजेभ्यः अपि अधिकं दुःखदं दुष्करं च। मार्गाः कण्टकिलताभिः आवृताः, मयूरनिनादैः प्रतिध्वनिताः, जलहीनाः, अतिदुर्वहाः च; एतादृशं वनं दुःखैः पूर्णम्। शय्या अपि पर्णानि भूमौ भग्नानि क्षिप्तानि च; रात्रौ श्रमात् क्लान्तः तत्र शयितव्यं—एवं वनवासः अधिकतरं दुःखदः। अहोरात्रं तृप्त्या सह आत्मसंयमेन वर्तितव्यं, वृक्षात् पतितफलानि एव भक्षयितव्यानि—एवं हे सीते, वनं दुःखैः पूर्णम्। मैतिलि, यावत् जीवितं तावदुपवासः कर्तव्यः, जटिलता च वल्कलधारणं च सहनं आवश्यकम्। देवपितृकार्याणि विधिपूर्वकं कर्तव्यानि, अतिथयः च सदा सत्कार्याः। त्रिसन्ध्यं स्नानं यथाकालं नित्यं यत्नेन कर्तव्यं—एवं वने निवसतां दुःखं अधिकतरं भवति। स्वयंगृहीतानि पुष्पाणि वेदविधिना वेदिकायां सम्यगर्पयितव्यानि—एवं हे सीते, वनं दुःखैः पूर्णम्। यत्किञ्चिद् लभ्यते तेनैव तुष्टिः कर्तव्या, यदन्नं वने प्राप्यते तेनैव जीवनं—एवं सीते, वनं दुःखैः पूर्णम्। तत्र तीव्रः वातः, तमः, निरन्तरं क्षुधा च; महान्ति च भयानि—तस्मात् वनवासः अधिकं दुःखदः। नानारूपिणः सर्पाः, हे सुशीले, मार्गेषु निर्भयम् विचरन्ति—एवं वनं दुःखदतरम्। नद्यः सर्पनिवासाः, वक्रमार्गगामिनः, मार्गं निरुद्धवन्तः—एवं वनं दुष्करम्। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, दंशाः च सदा दुर्बलान् पीडयन्ति—एवं वनं सर्वथा दुःखमयम्। वृक्षाः कण्टकिनः, कुशकाशैः च युक्ताः, शाखाः च संकुलाः—एवं वनं दुःखैः पूर्णम्। वनवासिनः शरीरदुःखानि, नानाविधानि भयानि च सदा अनुभवन्ति—एवं वनं दुःखमयम्। क्रोधलोभौ त्यक्तव्यौ, मनः तपसि स्थापनं कर्तव्यम्; भीषणेऽपि न भीतव्यम्—एवं वनं सदा दुःखदं भवति। अतः तव वनगमनं न युक्तम्; तत्र तव न सुरक्षा अस्ति; मम विचारतः तत्र नानाभयानि दृश्यन्ते। एवं रामेण महात्मना वनगमनाय न निश्चिते, सीता तस्य वचांसि न शुश्राव, ततः सा शोकसन्तप्ताऽभवत्, रामं प्रति दुःखार्ता वदति। एषा श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः। रामस्य वचनानि श्रुत्वा, सीता दुःखिता, अश्रुपूर्णमुखी, शनैः इदं वचनं उवाच। "ये दोषाः त्वया वनवासे कथिताः, तान् त्वद्भक्त्या गुणरूपेण पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाः च, अन्ये च वनचराः—एते सर्वे त्वां दृष्ट्वा, हे राघव, पूर्वं अदृष्टस्वरूपं त्वां दृष्ट्वा, भीताः पलायिष्यन्ति। अहम् अपि त्वया सह गन्तव्या, पितृपैतामहेन आज्ञया; यदि त्वत्तः पृथक् भवामि, तर्हि अत्र एव प्राणान् त्यक्ष्यामि। इन्द्रः अपि, देवेशः, मम समीपे स्थितायाः बलात् अहं न हिंसितुं शक्नोति। पतिहीनायाः स्त्रियाः जीवितं न भवति; त्वया एव मम दृष्टान्तः दर्शितः। अत्र च, बुद्धिमन्, ब्राह्मणैः पितृगृहे श्रुतं मया, मम वनवासः निश्चितः इति। तं ब्राह्मणानां वाक्यं गृह एव श्रुत्वा, महाबाहो, सदा वनवासे मम मनसि स्पृहा आसीत्। वनवासस्य आज्ञा मम प्राप्तव्येति श्रूयते; तस्मात् पतिसहितया मया गन्तव्यम्, अन्यथा नास्ति, प्रिये। अहम् ताम् आज्ञां पूरयिष्यामि, त्वया सह गमिष्यामि; कालः प्राप्तः, ब्राह्मणवाक्यं सत्यम् अस्तु। जानामि, वीर, वनवासे बहूनि दुःखानि सन्ति, यानि अयुक्तचित्तैः एव सह्यन्ते। पितृगृहे कन्यायाः मया वनवासः कथितः, साध्वीना परिव्राजिकया, मातुः सन्निधौ। पूर्वं त्वं मया अनेकेषु कालेषु वनगमनाय प्रार्थितः, यतः त्वया सह गन्तुम् इच्छामि। अहम् सज्जा अस्मि, राघव, वनगमनाय; वीरस्य वनवासः मम रोचते। शुद्धेन चेतसा, प्रेम्णा च, पतिसंयुक्ता, पापरहितया, वर्तिष्ये; पतिः एव परो देवः। मृत्योरपि परे त्वया सह मम ऐक्यम् अवश्यं भवति; एतत् श्रूयते विख्यातब्राह्मणानां धर्मशास्त्रेषु। या स्त्री पितृभ्यः जलादिभिः पाणिग्रहणेन पतिं प्राप्नोति, सा मृत्योरपि तस्य एव भवति। तस्मात् स्वगृहात् मां धर्मपत्नीम् अनुगता न नेष्यसि—किं हेतोः? त्वं मां भक्तां, पतिव्रतां, दीनां, सुखदुःखसमां, काकुत्स्थ, न नेष्यसि चेत्, तर्हि विषं वा अग्निं वा जलं वा आल्यस्ये मरणाय।