ततः धर्मात्मा रामः अश्रुपूर्णनेत्रां सीतां सान्त्वयन् तस्याः स्थिरतां प्रार्थयन् मधुरं वाक्यम् उवाच। ‘‘जनकात्मजे, त्वं कुलीनासि, सदा धर्मनिष्ठा च; अत्रैव स्थित्वा धर्मं आचर, यथा मम मनः शान्तिं लभेत। सीते, मम वचनं शृणु, त्वं मम उक्तं कर्तव्यम्; मृदुचारे, अरण्यवासिनां तत्र बहवः भयाः सन्ति। अरण्यवासस्य यः ते अभिप्रायः, तं त्यज; अरण्यं नाम तस्मात्, यतः तत्र विविधानि भयानि सन्ति। मम हितार्थं, युक्त्या च एतद् वदामि; अहं तत्र कदापि सुखं न जानामि, केवलं दुःखमेव अरण्ये। गिरितटसमुत्थानां सिंहानां निनादाः, ये गह्वरवासिनः, श्रवणे दुःखदाः भवन्ति; अतः अरण्यं क्लेशकरम्। निर्भयाः, मदोन्मत्ताः, मृगाः निर्जनेषु क्रीडन्ति; तान् दृष्ट्वा, सीते, अरण्यं दुःखमेव। नदीः च, गजैः अपि दुस्तराः, ग्राहैः पूर्णाः, क्लिन्नाः; अरण्यं दुःखयुक्ततरम्। कण्टकवृक्षलतानां मार्गाः, मयूररवशब्दिताः, जलहीनाः, अतिदुष्कराः; अरण्ये क्लेशः बहुः। शुष्कपत्रशय्यायां, भूमौ विकीर्णायां, रात्रौ श्रान्तः शय्यते; अरण्ये दुःखतरम्। दिवानिशं फलमूलभोजनं, आत्मसंयमः, तृप्तिः च अपेक्षिताः; सीते, अरण्ये क्लेशः बहुः। यावत् प्राणाः, तावत् उपवासः, मैथिलि, जटाधारणं, वल्कलधारणं च कर्तव्यम्। देवानां पितृणां च विधिवत् कर्माणि, अतिथीनां सत्कारः च सदा अनुष्ठेयः। त्रिस्नानं प्रतिवेलं, नियमेन, तत्र वासिभिः कर्तव्यम्; अरण्ये दुःखतरम्। स्वयंगृहीतपुष्पैः, वेदविधिना, वेद्यां होमः कर्तव्यः; सीते, अरण्ये क्लेशः बहुः। यद् यद् लभ्यते, तेन तृप्तिः, मैथिलि; यद् यद् अरण्ये प्राप्यते, तेन एव भोजनम्; अरण्ये क्लेशः बहुः। तीव्रः वातः, तमः, सततं क्षुधा, महाभयम्; अरण्ये दुःखतरम्। नानारूपाः सर्पाः, सुन्दरी, मार्गेषु निर्भयम् विचरन्ति; अरण्ये दुःखतरम्। नद्यः वासिनः सर्पाः, वक्रमार्गगामिनः, मार्गं बाधन्ते; अरण्ये दुःखतरम्। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, मक्षिकाः च, सदा दुर्बलान् बाधन्ते; अरण्यं दुःखपूर्णम्। कण्टकिनः वृक्षाः, कुशकाशा च, सुन्दरी, सङ्कुलशाखिनः च; अरण्ये क्लेशः बहुः। अरण्यवासिनः देहक्लेशाः, नानाविधभयाः च; अरण्ये दुःखमेव। क्रोधलोभौ त्यक्त्वा, तपसि मनः स्थाप्य, भीषणे अपि न भीः कर्तव्या; अरण्ये क्लेशः सदा। तस्मात्, त्वं अरण्यं गन्तुं न युक्ता; तत्र ते न रक्षां पश्यामि। मम विचारतः, अरण्ये बहवः भयकारकाः दोषाः दृश्यन्ते। एवं रामः महात्मा, तां अरण्यगमनाय न निश्चितवान्; तदा सीता तस्य वचनं न शृण्वन्ती, दुःखातुरा, रामं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्। एतेषां वचसां श्रवणे, सीता दुःखार्ता, अश्रुपूर्णमुखी, शनैः वचनम् उवाच। ‘‘स्वामिन्, ये त्वया अरण्यवासस्य दोषाः उक्ताः, तान् अहं तव स्नेहात् गुणरूपेण पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाः, अन्ये च ये अरण्ये विचरन्ति—राघव, तव रूपं ते कदापि न दृष्टवन्तः; तव दर्शनात् सर्वे पलायिष्यन्ति, सर्वे हि त्वत्तः भीताः। त्वया सह मम गमनं, पितृपितामहादीनां आज्ञया, आवश्यकम्; यदि त्वत्तः पृथक् स्थास्यामि, अत्रैव प्राणान् त्यक्ष्यामि। राघव, देवराज इन्द्रः अपि, त्वत्समीपे स्थितायाः मम, बलात् किंचित् कर्तुं न शक्नोति। पतिहीनायाः स्त्रियाः जीवितं न भवति; राम, त्वया एव एषः दृष्टान्तः दर्शितः। पुनश्च, बुद्धिमन्, ब्राह्मणैः पितृगृहे पुरा श्रुतम्—मम अरण्यवासः निश्चितः इति। गृहे ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा, महाबाहो, अहं सदा अरण्यवासे उत्सुका आसीत्। अरण्यवासस्य आज्ञा मम लभ्या इति श्रुतम्; तस्मात्, पतिसंयुक्तया मया सह त्वया गन्तव्यम्; अन्यथा नास्ति, प्रियतम। ताम् आज्ञां पूरयिष्यामि, त्वया सह गमिष्यामि; कालः प्राप्तः, ब्राह्मणवचनस्य सत्यता भवतु। अरण्यवासे बहवः क्लेशाः सन्ति, वीर; मनः असंयतस्य एव ते दुःखदाः। कन्याकाले पितृगृहे, अरण्यवासस्य श्रुतिः मे, शमशीलया यतया, मातुः समीपे। त्वया मया पूर्वम् अनेकवारं अरण्ययात्रायै प्रार्थितम्, नाथ; त्वया सह गन्तुम् अहम् इच्छामि।