सीता धर्मनिष्ठा सा, वनवासे स्थित्वा दुःखान्युपलभ्य, धर्मस्य अनुकूलं यथावद् भाषमाणा अपि, पुरुषश्रेष्ठः रामः तां स्वसंगं न इच्छति स्म। सीतायाः वनवासदुःखविषये शोकं दृष्ट्वा, तां सान्त्वयन्, अनेकानि वचनानि धर्मात्मा रामः अब्रवीत्। अयोध्याकाण्डस्य अष्टाविंशतितमः सर्गः श्राव्यः इति उक्तवान्। रामः धर्मप्रियः, सीतायाः धर्मनिष्ठां ज्ञात्वा, तस्या उपर्युक्तं भाषणं श्रुत्वा, वनस्य क्लेशान् चिन्तयन्, तां स्वसंगं न निश्चितवान्। तदनन्तरं, अश्रुपरिषिक्तनेत्रां सीतां सान्त्वयन्, धर्मात्मा रामः तां वनवासे न गन्तव्या इति सन्देशं दातुं वचनानि अब्रवीत्। "सीते, त्वं कुलीन्या, धर्मनिष्ठा च, अत्र स्थाय धर्मं आचरेयः, यथा मम चित्तं प्रशान्तं भवेत्। सीते, मम वचनं शृणु, मृदु, वनवासे बहवः भयानकाः सन्ति। वनवासस्य संकल्पं त्यज; वनं नाम दुःखैः पूर्णं इति प्रसिद्धम्।" "मम हिताय, बुद्ध्या, एतद् वदामि; तत्र सुखं न लभ्यते, केवलं दुःखं प्राप्यते। गिरिकाननात् उत्पन्नाः सिंहाः गुहासु वसन्तः, तेषां गर्जनं दुःखदं; तस्मात् वनं दुःखदं। मत्ताः वन्यपशवः निर्भयाः, निर्जनेषु क्रीडन्ति; तान् दृष्ट्वा वनं दुःखदं। नदीषु ग्राहैः पूर्णाः, कर्दमिलाः, दुस्तराः; गजाः अपि क्लेशं अनुभवन्ति; तस्मात् वनं दुःखदं।" "कण्टकितलता-पन्थानः, मयूरनादैः गुञ्जिताः, जलहीनाः, अतीव कठिनाः; तस्मात् वनं क्लेशपूर्णम्। पर्णशय्या भूमौ विक्षिप्ता, श्रमात् रात्रौ क्लान्तः; तस्मात् वनं दुःखदं। दिनरात्रं आत्मसंयमेन, पतितफलानि उपयुज्य, तत्र तुष्टिः कर्तव्या; तस्मात् वनं क्लेशपूर्णम्।" "यावत् जीवः तावद् उपवासः कर्तव्यः, मैथिलि, जटाः धार्याः, वल्कलानि च। देवपितृकर्माणि विधिवत् कर्तव्यानि, आगन्तुकाः सत्कार्याः। त्रिस्नानं यथाकालं, नियमेन, तत्र कर्तव्यम्; तस्मात् वनं कठिनतरम्। पुष्पैः स्वयम् संगृहीतैः वेदविधिना वेदिमध्ये हविः कर्तव्यम्; तस्मात् वनं क्लेशपूर्णम्।" "यद् यद् लभ्यते, तेन तुष्टिः कर्तव्या, मैथिलि, यद् यद् वन्यं भोजनं लभ्यते; तस्मात् वनं क्लेशपूर्णम्। तीव्रः वायुः, अन्धकारम्, सततं तृष्णा, महाभयम्; तस्मात् वनं दुःखदं। नानारूपाः सर्पाः, सुन्दरि, मार्गेषु निर्भयाः भ्रमन्ति; तस्मात् वनं दुःखदं।" "नदीषु स्थिताः सर्पाः, वक्रमार्गे गच्छन्ति, मार्गं अवरुध्यन्ति; तस्मात् वनं कठिनतरम्। पतङ्गाः, वृश्चिकाः, कीटाः, दंशकाः, सदा दुर्बलान् ताडयन्ति; तस्मात् वनं दुःखपूर्णम्। कण्टकितवृक्षाः, कुशः, काशः, सुन्दरि, गुच्छितशाखाः; तस्मात् वनं क्लेशपूर्णम्।" "शरीरक्लेशाः, नानाभयाः, वनवासिनां सन्ति; तस्मात् वनं दुःखपूर्णम्। क्रोधः, लोभः त्याज्यौ, तपस्ये मनः स्थाप्यं; भयम् अपि न कर्तव्यम्; तस्मात् वनं क्लेशपूर्णम्। अतः, वनं गन्तुं न उचितम्; तत्र ते रक्षणं नास्ति। मम विचारः, वनं बहुभयैः पूर्णम्।" एवं रामः महात्मा सीतायाः वनगमनं न निश्चितवान्। सीता तस्य वचनं न शृण्वन्, शोकात्, राघवम् प्रति वाक्यं उवाच। अयोध्याकाण्डस्य एकोनत्रिंशः सर्गः श्राव्यः इति उक्तम्। रामस्य वचनं श्रुत्वा, सीता शोकग्रस्तं, अश्रुपरिषिक्तमुखी, शनैः वाक्यम् उवाच। "वनवासे ये दोषाः त्वया उक्ताः, तान् तव स्नेहात् गुणत्वेन पश्यामि। मृगाः, सिंहाः, गजाः, व्याघ्राः, शरभाः, उष्ट्राः, वराहाः, अन्ये च वनचराः, राघव, तव रूपं न दृष्टवन्तः; तव दर्शनात् सर्वे पलायन्ते, सर्वे तव भीताः।" "पितृभ्यः आज्ञया, त्वया सह गन्तव्या; यदि त्वत्तः पृथक् भवामि, राम, अत्र जीवितं त्याज्यं। इन्द्रः अपि, राघव, तव समीपे बलात् मां न हिंस्यात्। पतिसंयुक्ता स्त्री न जीवति; राम, त्वं तस्य उदाहरणं दर्शितवान्।" "च, विप्रैः पितृगृहे श्रुतं, बुद्धिमन्तः, मया वनवासः कर्तव्यः इति। एतद् श्रुत्वा, महाबल, वनवासे सदा उत्सुका अस्ति। वनवासाय आज्ञा लभ्यते इति श्रुतम्; अतः त्वया सह गन्तव्या, अन्यथा नास्ति, प्रिय।" "आज्ञां पूरयित्वा, त्वया सह निर्गमिष्ये; कालः प्राप्तः, विप्रवाक्यं सत्यम् अस्तु।