सीता तु रामं धर्मात्मानं समुपसृत्य, विनीतया वृत्त्या शुचिसंयता च सदा तस्य सेवा करिष्यामीति प्रतिजज्ञे। सा वीरं रामं मधुपवनगन्धिभिः वनैः सह रमयिष्यामीति सस्मितं प्राह। त्वं हि, राम, अन्यानपि वनवासिनः रक्षितुं समर्थः, किं पुनः माम्—इति तं मानदायकं प्रहर्षेण वाक्यमब्रवीत्। अतः निःसंशयं त्वया सह अद्यैव वनं यास्यामि, महाभाग, एकवारं निर्णीत्य यदा मनसि स्थापयामि, तदा न मां निवर्तयितुं शक्यसे। अहं सदा फलमूलभोजिनी भविष्यामि, निःसंशयं; त्वया सह निवसन्ती न कदापि ते क्लेशं जनयिष्यामि। त्वत्पूर्वं गच्छेयम्, त्वदनन्तरं भुञ्जीय; ततः पर्वतान् सरांसि सरोवराणि द्रष्टुमिच्छामि। त्वं मे प्राज्ञः रक्षकः सन्, अहं निर्भया सर्वत्र हंसक्रौञ्चसंघातयुक्तानि पद्मवनानि विकचानि पश्येयम्। त्वया सह, वीर, अहं तानि प्रमुदितेन चित्तेन द्रष्टुमिच्छामि; तेषु सरःस्वभिषेकं कृत्वा, सदा तव परायणा भविष्यामि। त्वया सह, विशाललोचने, परमसुखेन रमिष्यामि; सहस्रवर्षाणि वा शतवर्षाणि वा त्वया सहैव। नाहं कदापि व्यतिक्रमिष्यामि; स्वर्गोऽपि मम न रोचते; यदि त्वया विना स्वर्गवासः स्यादपि, राघव, नरश्रेष्ठ, तं स्वर्गमपि न कामये। अहं वनं गमिष्यामि, यद्यपि तदतिक्रूरं, मृगवानरगजाकीर्णं; तत्र तव पादौ गृहीत्वा, त्वत्प्रसादेन, पितृगृहे निवसन्तीव वत्स्यामि। अनन्यभक्त्या, त्वयि चित्तं निबध्य, त्वत्तो विछिन्ना मृत्युमेव निश्चितवती; मां नय, मम याचना कुरु, मया तव भारः न वर्धिष्यते। एवं धर्मयुक्ता सा भाषमाणा, पुरुषर्षभः रामः सीतां नेतुमिच्छन्न अभवत्; स तस्याः वनवासदुःखमनुस्मृत्य, नानाविधानि वाक्यानि निवर्तयन्, तामुपशमयितुमिच्छत्। एतस्मिन्नेव काले, धर्मप्रियः रामः, सीतायाः धर्मनिष्ठां ज्ञात्वा, तस्याः वचनानि श्रुत्वा, वनदुःखान्यनुचिन्त्य, तामनयितुं न निश्चितवान्। तदा रुदितलोचनां सीतां सान्त्वयन्, धर्मज्ञः रामः ताम् उपशमयितुमिदं वचनं प्राह— "सीते, त्वं कुलीनासि, सदा धर्मपरायणा च; अत्रैव स्थातुमर्हसि, धर्मं चाचर, तेन मे मनः शान्तिं यास्यति। सीते, मम वचनं शृणु, सौम्ये; वनवासिनां तत्र बहवो विपदः सन्ति। सीते, वनवासस्य संकल्पं त्यज; वनं हि विपदां निकेतनमित्युच्यते। अहं हितं वदामि, बुद्ध्या च; तत्र मम कदापि सुखं न स्यान्नित्यमेव दुःखमेव। गिरिकन्दरनिवासिनां सिंहानां निनादाः, पर्वतानदीसमुत्थिताः, श्रवणे दुःखदाः; तस्मात् वनं दुःखदं भवति। निर्जनेषु स्थलेषु, मत्ताः निर्भया मृगाः क्रीडन्ति; तान् दृष्ट्वा, सीते, वनं शोकदं भवति। नदीषु चक्रवाकाकीर्णासु, तिमिङ्गिलसंयुक्तासु, दुस्तरासु, गजैरपि दुःखदं वनं भवति। कंटकवृक्षैः आवृताः पन्थानः, मयूरानां निनादेन प्रतिध्वनिताः, जलहीनाः, अत्यन्तदुष्कराः; तस्मात् वनं क्लेशकरम्। पत्रशय्यायामेव, भूषितायाम्, भूमौ भग्नायां, रात्रौ श्रान्तः शयितव्यं—तस्मात् वनं दुःखदं। अहोरात्रं सन्तोषेण, संयमेन, पादपपतितफलमूलैः जीवितव्यं—एवं वनं क्लेशकरम्। यावत् प्राणाः तिष्ठन्ति, तावत् उपवासः कर्तव्यः, मैथिलि; जटाभारः धार्यः, वल्कलवासः च। देवपितृकार्याणि यथानियमं कर्तव्याणि, आगतेषु अतिथिषु सदा मानः दातव्यः। त्रिसन्ध्यं स्नानं कर्तव्यं, यथाकालं, नियमेन—एवं वनं दुःखदं। स्वयंगृहीतपुष्पैः, वेदविधिना, वेद्यां हव्यकव्यं दातव्यं—एवं वनं क्लेशकरम्। यद् लभ्यते तेनैव सन्तोषः कर्तव्यः, मैथिलि; यदन्नं प्राप्यते तेनैव तुष्यितव्यम्—एवं वनं दुःखदं। तीव्रः वातः, अन्धकारं, नित्यं क्षुधा, महान्ति च भयानि—एवं वनं दुःखदं। बहवः सर्पाः, नानारूपिणः, पन्थानं निर्भयम् अतिक्रामन्ति—एवं वनं दुःखदं। नदीषु वासिनः सर्पाः, तत्र तत्र चलन्तः, मार्गं रुद्धवन्तः—एवं वनं दुष्करम्। पतङ्गमण्डूकवृश्चिकदंशाश्च, दुर्बलानां नित्यं पीडनं कुर्वन्ति—एवं वनं दुःखदं। कंटकयुक्ताः वृक्षाः, कुशकाशश्च, सुशोभनाङ्गे, वनं शाखाजालैः आवृतम्—एवं वनं क्लेशकरम्। शारीरिकाणि दुःखानि, विविधानि भयानि, वनवासिनां सदा सन्ति—एवं वनं दुःखदं। क्रोधलोभौ त्यक्तव्यौ, तपसि चित्तं स्थापयितव्यम्; भयहेतूनपि न बिभेतव्यं—एवं वनं क्लेशकरम्। अतः त्वं वनं गन्तुम् अर्हसि न; तत्र ते न रक्षां पश्यामि। मम विचारेण, वनं बहुविपद्भिराकीर्णं दृश्यते। एवं रामे महात्मनि वनायानाय न निश्चयमुपगते, सीता तस्य वचनं न शुश्राव; सा तदा परमदुःखिता रामं प्रत्युवाच। एवं श्रीमद्रामायणस्य अयोध्याकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः।