सिता धर्मनिष्ठा, रामस्य समीपं उपविश्य, सौम्यया वाचा इदं उपगच्छति—“आर्य, पिता माता भ्राता पुत्रः स्नुषा च, स्वं स्वं पुण्यं भुञ्जते, स्वं स्वं भाग्यं अनुवर्तयन्ति। किन्तु, नारी पतिसंयुक्ता एव तस्यैव भाग्यं भुञ्जते, अतः अहं अपि वनवासाय नियुक्ता अस्मि। स्त्रीणां न पिता, न पुत्रः, नात्मा, न माता, न मित्राणि—नात्र, न परत्र; पतिः एव तस्याः नित्यं मार्गः। यदि त्वं अद्य दुर्गं वनं गच्छसि, राघव, अहं अग्रे गच्छामि, तृणकण्टकानि अपि अपसारयन्ती। असूया-क्रोधौ जलमिव पीतं त्यक्त्वा, विश्वासेन मां नय, वीर, मयि पापं नास्ति। राजमहति, विमानस्थले, गगनगामिनि, सर्वत्र, पतिपादच्छाया एव स्त्रियाः श्रेष्ठा। मातापित्रोः बहुधा उपदेशं प्राप्तवती; किं च, अधुना मम वाक्यं समाप्तं, यथानिश्चयं कर्तव्यं। अहं दुर्गं वनं गच्छामि, पुरुषरहितं, बहुविधमृगसंयुक्तं, व्याघ्रसमूहैराक्रान्तं। तत्र पितृगृहेव सुखेन वसिष्यामि, त्रिलोक्यं न चिन्तयन्ती, केवलं पतिसंयोगं मनसा धृत्वा। त्वां सेवमाना, नियमव्रता, शुद्धा, मधुगन्धिनि काञ्चनवने त्वया सह विहरिष्यामि। राम, त्वं अन्यानपि वनमध्ये रक्षितुं समर्थः; तव तु मम रक्षणं किमर्थं न स्याद्, मानद, अतः अद्य त्वया सह वनं गमिष्यामि, न संशयः; महाभाग, निश्चयात् निवर्तयितुं न शक्ये। अहं फलमूलैः नित्यं जीविष्यामि, न संशयः; त्वया सह वसन्त्या दुःखं न जनयिष्यामि। अग्रे गमिष्यामि, त्वया भुक्ते पश्चात् एव खादिष्यामि; ततः पर्वतानि, सरांसि, तालानि द्रष्टुमिच्छामि। त्वं बुद्धिमान् रक्षकः, अहं निर्भया सर्वत्र कमलसरोवराणि, हंसक्रौञ्चयुक्तानि, सुमनोहराणि पश्यामि। त्वया सह, वीर, तानि सुखेन द्रष्टुमिच्छामि; तेषु सरोवरेषु स्नानं करिष्यामि, त्वं प्रति नित्यं समर्पिता। त्वया सह, विशालाक्ष, परमं सुखं लभिष्यामि, सहस्रवर्षाणि वा शतं वा, त्वया सह एव। अहं न कदापि नियमं उल्लङ्घयिष्यामि; स्वर्गोऽपि न मम प्रियः। यदि त्वया विना स्वर्गवसः सम्भवेत्, राघव, नरश्रेष्ठ, तं अपि न इच्छेयम्। अहं दुर्गं वनं गमिष्यामि, मृगकपिगजसंयुक्तं, तत्र पितृगृहेव वसिष्यामि, तव पादौ धृत्वा, तव अनुमत्याः। अनन्यभक्त्या, तव मनसि युक्ता, त्वया वियुक्ता, मृत्युम् एव निश्चयमुपगच्छामि; त्वं मां गृह्णीहि, मम याचना कुरु, मम भारः न वृद्धिं करिष्यति। एवं धर्मयुक्ता सिता वदति, तु पुरुषश्रेष्ठः रामः तां गृहीतुं न इच्छति; बहुवचनानि सान्त्वनाय उवाच, वनवासदुःखं विषये तस्याः शोकं आलोक्य। ततः अष्टाविंशतितमं सर्गं श्रोतव्यं। स धर्मप्रियः, सीतायाः धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा, तस्याः गुणं ज्ञात्वा, वनदुःखं चिन्तयन्, तां नेतुं न निश्चिन्त। ततः, अश्रुपरिपूर्णनेत्रां सीतां सान्त्वयन्, धर्मात्मा तां स्थापनाय इदं वचनं प्रोवाच। “सीते, त्वं कुलीनाऽसि, धर्मनिष्ठा च; अत्र स्थित्वा धर्मं आचर, यथा मम मनः शान्तिं प्राप्नुयात्। सीते, मम वचनं कर्तव्यम्, सौम्ये; शृणु, वनवासिनां तत्र बहु दुःखं अस्ति। सीते, वनवासस्य निश्चयं त्यज; वनं दुःखयुक्तं इति प्रसिद्धम्। अहं हिताय, बुद्ध्या इदं वदामि; तत्र कदापि सुखं न जानामि, केवलं दुःखं एव। सिंहानां गर्जनानि पर्वतनदीजन्मनः, पर्वतगुहावासिनः, श्रवणाय दुःखदानी; अतः वनं दुःखयुक्तम्। मृगाः, निर्भयाः, मदोन्मत्ताः, शून्येषु स्थलेषु क्रीडन्ति; तान् दृष्ट्वा, सीते, वनं दुःखयुक्तम्। नद्यः, ग्राहयुक्ताः, कर्दमाः, दुर्गमाः; गजानामपि वनं दुःखयुक्तं, दुःखपूर्णम्। मार्गाः, कण्टकवृक्षैः आवृताः, मयूरनादैः गुञ्जन्तः, जलहीनाः, अतीव कठिनाः; अतः वनं दुःखयुक्तम्। पर्णशय्या भूमौ भग्ना, रात्रौ श्रमात् क्लान्तः; अतः वनं दुःखयुक्तम्। अहर्निशं आत्मसंयमेन, वृक्षच्छुतफलैः जीवनीयम्; सीते, वनं दुःखयुक्तम्। यावत् आयुः, उपवासः कर्तव्यः, मैथिलि; जटाः धारणीयाः, वल्कलवस्त्रं धार्यम्। देवपितृकार्याणि विधिना कर्तव्यानि, आगताः अतिथयः सदा पूजनीयाः। त्रिस्नानं प्रतिदिनं, शास्त्रानुसारं, नित्यं अनुशासनं; वनवासिनां दुःखं अतिवृद्धम्। स्वयम् उपनितैः पुष्पैः वेदविधिना वेदिपर्येण यज्ञं कर्तव्यम्; सीते, वनं दुःखयुक्तम्। यत् यत् वनं प्राप्तम्, तेन तेन तुष्टिः कर्तव्या, मैथिलि; यत् यत् वन्यं अन्नं लभ्यते, तेन तुष्टिः; सीते, वनं दुःखयुक्तम्। तीव्रः वायुः, तमः, नित्यं क्षुधा, महान् भयः; अतः वनं दुःखयुक्तम्।” एवं रामः धर्मनिष्ठया सीतया सह, वनवासस्य दुःखानि कथयन्, तां निवर्तयितुं प्रयत्नं करोति।