सीता रामस्य वचांसि श्रुत्वा, विस्मयेन सस्मार—"किमेतद् वदसि राम? नूनमेतानि वाक्यानि त्वया लघुतया उक्तानि। त्वत्तः श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, अहं मन्ये त्वं माम् उपहससि।" इति। तव यथा वीराणां, राजपुत्राणां, शस्त्रास्त्रविदां मध्ये, एवं न शोभनानि, न च कीर्तिकराणि वचांसि वक्तव्यानि, राजन्। साधो, पितरौ, मातरौ, भ्रातृ, पुत्रः, स्नुषा च—एते स्वकर्मफलानि भुञ्जते, स्वस्वं च श्रेयः प्राप्नुवन्ति। स्त्री तु केवलं स्वपतेः एव भाग्ये भागिनी भवति, पुरुषसिंह; अतः अहम् अपि वनवासाय आदेशिता अस्मि। स्त्रीणां न पिता, न पुत्रः, न आत्मा, न माता, न सखायः—निहि निहि, नात्र न परत्र; पतिः एव नित्यं मार्गः। यदि त्वं, राघव, अद्य दुर्गं वनं यास्यसि, अहं त्वत्पूर्वं गच्छामि, तृणकण्टकान् अपसारयन्ती। अमर्षमपि क्रोधमपि त्यजित्वा, यथा पीतस्य उदकस्य शेषम् उत्सृज्यते, एवं माम् अविशङ्कया नय, महाबाहो, न हि मे किञ्चित् पापम्। शैलशिखरे, विमानमार्गे, आकाशे वा गतिः, यत्र यत्र, पतिस्य छायैव स्त्रियाः श्रेयसी। मातापित्राभ्यां नानाविधं शिक्षिता अस्मि; अधुना न किञ्चिद् वक्तव्यम् अस्ति—यथानिश्चयं तथा करिष्यामि। गमिष्यामि दुर्गं वनं, नररहितं, मृगसंघैः विविधैः, व्याघ्रगणैः च सञ्चारितम्। पितुर्गृहे यथा सुखम् वसामि, तथैव वने, त्रिषु लोकेषु न किञ्चित् चिन्तयन्ती, केवलं पतिसेवायाम् एव रता। त्वां सततम् उपचरामि, नियमेन, पतिव्रता च सदा, त्वया सह पुष्पमधुगन्धिषु काननेषु रमिष्यामि। त्वं, राम, अन्यानपि वने रक्षितुं समर्थः, किं पुनः माम्, महात्मन्! अतः अद्यैव त्वया सह वनं गमिष्यामि, न संशयः; न हि निश्चयात् प्रत्याहर्तुं शक्या अस्मि। फलमूलैः एव अहम् यापयिष्यामि, न त्वां क्लेशयिष्यामि, सदा त्वया सह वसन्ती। त्वत्पूर्वं गमिष्यामि, त्वदनन्तरम् एव भक्षयिष्यामि; ततः पर्वतान्, सरांसि, सरितः च द्रष्टुम् इच्छामि। त्वं मे प्राज्ञः रक्षकः, निर्भया अहम् सर्वत्र हंसक्रौञ्चसमाकीर्णानि पद्मवनानि द्रक्ष्यामि। त्वया सह, वीर, तानि सुखेन द्रष्टुम् इच्छामि; तत्र स्नानानि करिष्यामि, सदा त्वदेकभक्ता। त्वया सह, विशाललोचना, परमसुखं प्राप्स्यामि; सहस्रसंवत्सरं वा, शतसंवत्सरं वा, त्वया सहैव। न कदापि व्यतिक्रमिष्यामि; स्वर्गोऽपि न रुचिरः। यदि त्वया विना स्वर्गवासः स्याद्, राघव, न तं स्वर्गमपि इच्छेयम्। गमिष्यामि दुर्गं वनं, मृगवानरगजरम्यम्; तत्र पितुर्गृहे यथा, तव पादौ गृहीत्वा, तव अनुमत्यैव वत्स्यामि। अविचलितया भक्त्या, त्वयि स्नेहेन, त्वत्तः पृथक् चेत्, मरणं मे निश्चितम्; माम् आनय, वरं दत्तुम् अर्हसि, न च त्वया भारः भविष्यामि। एवं धर्मयुक्तया वाचा उक्तायाम् अपि, पुरुषर्षभः रामः, सीतां नानेतुम् इच्छन्, तां वनवासदुःखमुपलक्ष्य, बहूनि निवर्तयन् वचांसि प्रोवाच। अष्टाविंशः सर्गः श्रोतव्यः। धर्मात्मा रामः, सीतायाः धर्मज्ञां वाचं श्रुत्वा, तस्याः गुणं ज्ञात्वा, वनदुःखं विचिन्त्य, तां नेतुम् न निश्चितवान्। ततः, बाष्पपूर्णनेत्रां ताम् आश्वास्य, धर्मज्ञः वाक्यम् इदं निवर्तयितुं प्रचक्रे— "सीते, त्वं कुलीनाऽसि, सदा धर्मनिष्ठा; अत्रैव स्थातुम् अर्हसि, धर्मं च अनुष्ठातुम्, यथा मे मनः शान्तिं प्राप्नुयात्। सीते, मम वचः कर्तव्यम्, सुमध्यमे; शृणु, वने बहवः भयाः वर्तन्ते वासिनाम्। सीते, वनवासस्य निश्चयं त्यज; अरण्यम् इति खलु उच्यते, तत्र बहूनि भयानीति। एतत् हितम् उपदिशामि, चिन्तयन्; न कदापि सुखम्, केवलं दुःखमेव, वने। शार्दूलानां गर्जनाः, पर्वतानदीसम्भूताः, गुहावासिनाम्, श्रवणे दुःखदाः; अरण्यं तस्मात् दुःखकरम्। मृगाः, अभयाः, मदोन्मत्ताः, निर्जनेषु क्रीडन्ति; तान् दृष्ट्वा, सीते, अरण्यं दुःखदं भवति। नद्यः, मत्स्यकुलैः पूर्णाः, पङ्किलाः, दुःखगम्याः; गजानामपि अरण्यं दुःखदं, दुःखपूर्णम्। मार्गाः, कण्टकितलताकीर्णाः, मयूरनादिताः, जलहीनाः, अतीव दुःखदाः; अरण्यं दुःखपूर्णम्। पत्रशय्या, भूमौ भग्नाः, श्रान्तस्य रात्रौ; तस्मात् अरण्यं अधिकं दुःखदं। दिवानिशं सन्तोषः, संयमः, पर्णपुष्पफलभोजनम्; एवं, सीते, अरण्यं दुःखपूर्णम्। यावज्जीवं उपवासः करणीयः, मैथिलि, जटाः धार्याः, वल्कलानि च। देवतार्चनं, पितृयज्ञः, नियतेन, अतिथिपूजनं च सदा कार्यम्। त्रिसन्ध्यं स्नानं, यथाकालं, नियमेन, वने वासिभिः; तस्मात् अरण्यं दुःखतरम्। स्वयंगृहीतानां पुष्पाणां वेदविधिना वेदिकायाम् आहुतिर्देया; एवं, सीते, अरण्यं दुःखपूर्णम्।