रामः, धर्मज्ञः धर्मपरायणश्च, महति कुलसम्भवः, जानकीं सौम्यया वाचा सम्प्रति सम्प्राप्तं स्वकृत्यम् आख्यातुम् आरब्धवान्। स उवाच—“श्रृणु, जानकेि, मम पितरं दशरथं सत्यव्रतं, येन पूर्वं मम मातरि कैकेय्याम् द्वौ महौ वरौ प्रदत्तौ। अधुना, ममाभिषेकसमये, राजा मां स्थापयितुं कृतनिश्चयः सन्, तया प्रेरितः, स प्रतिज्ञाम् धर्मबद्धः सम्पालयति। पित्रा मम आदेशात् अहं चतुर्दशवर्षाणि दण्डकारण्ये वत्स्यामि, भरतः तु युवराज्ये नियुक्तः। तस्मात् अहं एकाकिना वनं गन्तुम् उद्यतः त्वां द्रष्टुम् आगतः। भरतस्यान्तिके मम विषये किञ्चिदपि न वदेत्। पुरुषाः हि सम्पद्वन्तः परेषां गुणकथनं न सहन्ते; अतः मम गुणाः भरतस्य पुरतः न वक्तव्याः। राज्ञा तस्मै नित्यं युवराज्यम् दत्तम्; स त्वया विशेषतः पूजनीयः, सीते, तथा च राजा। अहं तु, गुरोः प्रतिज्ञाम् पालनाय, अद्यैव वनं यास्यामि; त्वं दृढव्रता भव। मया गते मुनिसेवितं वनं, शुभे, त्वं व्रतान् उपवासांश्च आचर, कल्याणि। प्रातः उत्तिष्ठ, देवतानां विधिवत् पूजनं कृत्वा, मम पितरं दशरथं जननायकं प्रणम। मम माता कौसल्या वृद्धा शोकसम्भ्रान्ता धर्ममूल्या त्वया विशेषतः पूज्या। अन्याः अपि मातरः मम सदा प्रणम्या; स्नेहभक्तिसेवाभिः सर्वाः मम मातरः इव। भरतं शत्रुघ्नं च भ्रातृपुत्रसमौ सदा मन्यस्व, तौ हि मम प्राणेभ्योऽपि प्रियतरौ। भरतस्य किञ्चिदपि अप्रियं न कुर्याः, वैदेहि; स हि भूमेः कुलस्य च राजा। राजा हि सदाचारसम्पूजितः सेवितश्च प्रसन्नः भवति, विपरीते तु कोपयति। राजा हि स्वपुत्रमपि त्यजेत् यदि तेन अहितं कृतं, बाह्यानपि समर्थान् गृह्णाति। अतः, भद्रे, अत्रैव स्थिता राजस्नेहा भव, भरते धर्मरता, सत्यव्रता च सदा। अहं महद्वनं गमिष्यामि, प्रिये; त्वं तु अत्रैव स्थेहि, सुशोभने। यथा त्वया कस्यापि नापराधितम्, तथा मम वचने स्थितिः कार्य्या। एवं रामेण उक्ता वैदेही, या प्रियंवदा प्रियार्हा चासीत्, स्नेहात् कोपसमन्विता स्वपतिं प्रत्युवाच। सा उवाच—“किं त्वया एतदुक्तं, राम? नूनम् एतानि वचनानि लघुतया उक्तानि। तानि श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, त्वया मम उपहासः कृत इति मन्ये। त्वया, वीराणां, राजपुत्राणां, अस्त्रविदां मध्ये, एतादृशानि अप्रशस्तानि वचनानि न वक्तव्यानि। पितरौ, मातरौ, भ्राता, पुत्रः, स्नुषा च—सर्वे स्वस्वस्यैव पुण्येन स्वगत्यनुगाः भवन्ति। स्त्री तु केवला पतिगत्यनुगामिनी; अतः अहमपि त्वया सह वनवासाय नियुज्ये। स्त्रीयाः न पितरौ, न पुत्रः, न आत्मा, न माता, न मित्राणि—निहितानि पन्थानः; पतिः एव सदा गम्यः। यदि त्वं अद्य दुःखेन वनं यास्यसि, राघव, अहं अग्रे गच्छन्ती तृणकण्टकानि मर्दयिष्यामि। असूया क्रोधं च परित्यज्य, उपशिष्टजलमिव, मां विश्वस्तया नय, वीर; मयि पापं नास्ति। राजमहति विमानगतायां वा, आकाशे चरत्या वा, सर्वत्र पतिपादच्छायैव स्त्रियाः श्रेयसी। मातापित्राभ्यां नानाविधं शिक्षिता अहं; अधुना मयि किंचिदपि वक्तव्यं नास्ति—यथानिश्चयं तथा आचरिष्यामि। अहं पुरुषवर्जिते, मृगसंघनिषेविते, नानाविधमृगायुतवन्ये दुःखेन वने वत्स्यामि। पितृगृहे यथा सुखं वसामि, तथा वनेऽपि, त्रिषु लोकेषु किंचिदपि न चिन्तयन्ती, पतिसंन्यस्ता च। सदा त्वाम् उपसेवमाना, नियमव्रतानुष्ठिता, त्वया सह मधुमत्तकाननेषु रंस्ये। त्वं, राम, अन्यानपि वने रक्षितुं समर्थः; किं पुनर् माम्, मानद! अतः अहं अद्यैव त्वया सह वनं यास्यामि, न संशयः; महाभाग, न च मे प्रत्यावर्तनम् अस्ति। अहं सदा फलमूलभोजिनी भविष्यामि; त्वया सह वसन्ती न ते किंचिदपि क्लेशं जनयिष्यामि। अहं तव पुरतः गमिष्यामि, त्वया भुक्ते पश्चात् भक्षयिष्यामि; ततो गिरिप्रदेशान् सरांसि च द्रष्टुम् इच्छामि। त्वं मे बुद्धिमान् रक्षकः सन्, अहं निर्भया सर्वत्र हंसक्रौञ्चनादितानि पद्मवनानि पुष्पितानि पश्येयम्। त्वया सह, वीर, अहं तानि प्रमुदिता द्रष्टुम् इच्छामि; तेषु सरःसु स्नानानि करिष्यामि, सदा त्वदनुरक्ता। त्वया सह, विशालाक्षि, परमानन्देन रमिष्ये; एवं सहस्रवर्षाणि शतं वा त्वया सह। अहं न कदापि प्रतिकूलं करिष्यामि; स्वर्गोऽपि न रोचते। यदि त्वया विना स्वर्गवासः स्यादपि, राघव, नरशार्दूल, तं न इच्छेयम्।” एवं राघवः धर्मनिष्ठया वाचा जानक्याः अनन्यभक्तिं, पतिसंन्यासपरायणतां च श्रुत्वा तुष्टः, तां सान्त्व्य पुनः प्रत्युवाच।