सर्वे सुताः मगधाः च, गीतिषु कौशलिनः, रामं नूतनं प्रशंसन्तः, तस्य उपस्थित्याः हर्षं न दर्शयन्ति। ब्राह्मणाः वेदविदः, यथाविधि मधु-दधि-स्नानं रामस्य शिरसि न कुर्वन्ति, यथा अभिषिक्तस्य कुर्युः। नगरवासिनः, गणाध्यक्षाः, भूषिताः, रामं अनुसरितुं न इच्छन्ति, न च ग्रामजनाः तं अनुगच्छन्ति। राघवस्य सुवर्ण-भूषितं, पुष्पैः अलंकृतं, चतुर्भिः शीघ्रैः अश्वैः युक्तं रथं अग्रे न गच्छति। तस्य शुभलक्षणयुक्तः, वर्षमेखलाभः, पर्वताभः, गजः अग्रे न दृश्यते। सुवर्णमाल्ययुक्तं राजासनं अपि अग्रे स्थापितं न दृश्यते। अभिषेकस्य सर्वं विधि-व्यवस्थापनं कृतं, तथापि रामस्य मुखे अपरिचितवर्णः, आनन्दः न दृश्यते। एवं विलपन्त्यै सीतायै राघवकुलानन्दः रामः उवाच— "सीते, पितरः माम् अरण्यं प्रेषयति। महाकुलोत्पन्नः धर्मज्ञः धर्मानुगः अहम्, जानकी, शृणु— यथा एषः कालः मम प्राप्तः। राजा दशरथः सत्यवचनः, पूर्वं कैकेय्यै मातरि मम, द्वे महादाने दत्तवान्। अधुना, अभिषेकसमये, राजा माम् स्थापयितुं उद्युक्तः, सा कैकेयी तं याचते, स च प्रतिज्ञा धर्मबद्धः सम्पद्यते। पितुः आज्ञया, चतुर्दश वर्षाणि दण्डकारण्ये वासः मम विधानं, भरतः तु युवराज्ये नियुक्तः। तस्मात्, वनगमनाय अहम् त्वां द्रष्टुं आगतः; भरतस्य सन्निधौ, मम नाम न कथयितव्यम्। धन्याः पुरुषाः परस्य स्तुतिं न सहन्ते; अतः, मम गुणाः भरतस्य पुरतः न वक्तव्याः। नित्यं युवराज्यं तस्मै राज्ञा दत्तम्; तं विशेषेण पूजनीयम्, सीते, तथा राजः अपि। अहम् गुरुप्रतिज्ञां पालयन्, अद्य एव वनं गमिष्यामि; दृढा भव। मम वनगमने, ऋषिसंसेविते, व्रत-उपवासे स्थिता भव, कल्याणि। प्रातः उत्तिष्ठ, देवपूजनं कुरु, दशरथं जनाधिपं प्रणम। मम माता कौसल्या, वृद्धा, दुःखेन कृशा, धर्मं अग्रे स्थापयन्ती, विशेषेण पूज्या। अन्याः मातरः अपि सदा प्रणम; स्नेह-भक्त्या सेवया च, सर्वाः मातरः मम। भरतं शत्रुघ्नं च भ्रातृपुत्रवत्, विशेषेण मन्यस्व; तौ मम जीवात् प्रियतरौ। भरतस्य अप्रियं किञ्चिदपि न कुर्या; स वैदेहि, भूमेः कुलस्य च राजा। राजा: सत्कृत्या, शीलसम्पन्नैः सेवितः, तुष्टः भवति; विपरीते क्रुद्धः। राजा: स्वपुत्रं अपि त्यजति यदि तस्य अहितं करोति; बाह्यः अपि योग्यः स्वीकर्यते। अतः, भद्रे, अत्र स्थिता भव, राजे भक्त्या, धर्मे रममाणा भरते, सत्ये व्रते च दृढा। अहम् महावनं गमिष्यामि, प्रिये; त्वं तु अत्र स्थिता भव, शुभे। यथाः त्वं कस्यापि कदापि दोषं न कृतवती, तथा मम वचनं पालय। इदानीं वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, सप्तविंशः सर्गः आरभ्यते। एवं उक्ता वैदेही, प्रियवाचिनी, प्रियायाः योग्याः, प्रेम्णा कोपं प्राप्य, पतिं प्रति इदं वाक्यम् उवाच— "किम् इदं वदसि राम? नूनं त्वया लघु वाक्यं उक्तम्। शृण्वन्ती, नरश्रेष्ठ, तव वाक्यं श्रुत्वा, अहम् तव उपहासं मन्ये। एतादृशं अनार्यं, निन्दितं वाक्यं, वीरैः, राजपुत्रैः, शस्त्रविद्यायाः कुशलैः, न वक्तव्यम्। आर्य, पिता, माता, भ्राता, पुत्रः, स्नुषा— सर्वे स्वं स्वं पुण्यं भुञ्जते, स्वं स्वं भाग्यम् अनुगच्छन्ति। स्त्री तु केवलं पतिसंयुक्तं भाग्यं भुञ्जते, नरश्रेष्ठ; अतः अहम् अपि वनवासाय नियुक्ता। स्त्रियाः, न पिता, न पुत्रः, न आत्मा, न माता, न मित्राणि, निहितं मार्गम्— इह वा परत्र वा; पतिः एव नित्यं पथः। यदि त्वं अद्य कठिनं वनं गच्छसि, राघव, अहम् अग्रे गमिष्यामि, तृण-कण्टकं पदैः नुदन्ती। मत्सरं क्रोधं च त्यक्त्वा, पानं शेषं जलं इव, निश्चिन्तः माम् नय, वीर; मम पापम् नास्ति। राजमहति, विमानगते, व्योमगते वा, सर्वत्र, पतिपादच्छाया स्त्रियाः श्रेष्ठा। माता-पिता मम विविधं उपदिश्य, अधुना, मम किमपि अवशिष्टं नास्ति; यथानिश्चयं कर्तव्यम्। अहम् कठिनं वनं गमिष्यामि, नरवर्जितं, नानाविधमृगसमाकीर्णं, व्याघ्रसंघसमावृतम्। अहम् वनवासे सुखं वत्स्यामि, पितृगृहे यथा, त्रिषु लोकेषु किंचित् न चिन्तयन्ती, पतिसंयोगमेव चिन्तयन्ती। सदा तव सेवा, नियमेन, पतिव्रत्येन, अहम् त्वया सह, वीर, मधुगन्धिनि काननेषु रमिष्यामि।