रामः स्वमालोक्य मन्दिरं शोभितं, जनैः प्रमुदितैः परिपूर्णं, नम्रमुखः लज्जया, प्रविवेश। तत्र सीता, पतिं दुःखार्तं चिन्तासंतप्तेन्द्रियम् अपश्यत्, स्वयं कम्पमाना समुत्थाय। तां दृष्ट्वा धर्मात्मा राघवः हृदयस्थं शोकं निगृह्य न शशाक, स तु स्फुटं विषण्णः अभवत्। तं निरीक्ष्य, श्वेतमुखं स्वेदगत्रं च, अमर्षरहितं, सा दुःखपीडिता इदमुवाच— "किमिदानीं भगवन्?" "अद्यैव बृहस्पतेः पुष्ययोगः शुभदिनः पण्डितैः ब्राह्मणैः कथितः, किं त्वं चिन्तया व्याकुलः राघव?" "यन्मुखं ते शतपत्रच्छत्रच्छायं श्वेतं समुद्रफेनसन्निभं मनोहरं, तदद्य न प्रकाशते।" "नापि ते पद्मलोचनमुखं चन्द्रहंससदृशैः द्वाभ्यां मुख्यचामराभ्यां व्यजन्यते यथापूर्वम्।" "नापि सन्तः सूतामागधाः, हृष्टाः, त्वां स्तोतुं समुपस्थिताः, नापि मंगलश्लोकान् गायन्ति।" "न ब्राह्मणाः वेदविदो मधुसर्पिसा यथाविधि तव शीर्षं अभिषिञ्चन्ति यथा अभिषिक्तस्य।" "नापि सर्वे नगरजनाः श्रेष्ठिनश्च भूषिताः त्वां अनुगन्तुमिच्छन्ति, नापि नगरवासिनो ग्रामिणश्च।" "कुतः तव तच्चारु पुष्पभूषितं सुवर्णालङ्कृतं रथं शीघ्रश्चतुर्हययुक्तं न पुरस्तात् गच्छति?" "नापि ते महागजः सर्वलक्षणसंयुतः मेघगिरिसन्निभः पूजितः पुरतः दृश्यते, वीर।" "नापि तव सुवर्णभूषितं राजासनं पुरस्तात् स्थाप्यते, यदा त्वं अग्रे यास्यसि, वीर।" "अभिषेकसमये किमिदं त्वयि दृश्यते? अनुचितवर्णं ते मुखं, न च प्रमोदः दृश्यते।" एवं विलपन्त्यै राघवानन्दनः प्रत्युवाच— "सीते, पिता मां वनाय प्रेषयति। महाकुले जातः धर्मज्ञः धर्मनिष्ठश्च, शृणु जानकि, यथैवेदं मयि सम्प्राप्तम्। राजा मे पिता दशरथः सत्यवाग् पूर्वं कैकेय्यै, मातरि मम, द्वे महती वरौ दत्तौ। अधुना, ममाभिषेकसमये, राजा मां स्थापयितुमिच्छन्, सा तं प्रेरयति, स च प्रतिज्ञां धर्मबद्धः पालयति। चतुर्दशवर्षाणि दण्डकारण्ये वसितव्यं पित्रा आज्ञप्तः, भरतः तु युवराज्ये नियुक्तः। अत एव त्वां द्रष्टुमागतः, वनं गच्छन्; भरतसन्निधौ मां न कदापि कीर्तयेत्। समृद्धिमन्तः पुरुषाः परस्तुतिं न सहन्ते; तस्मात् मम गुणाः भरतस्य पुरतः न वक्तव्याः। राज्ञा तस्मै नित्यं युवराज्यं दत्तम्; स विशेषतः त्वया पूजनीयः सीते, तथा च राजा। अहं तु गुरुवचनं पालयन् अद्यैव वनं गमिष्यामि; स्थिरा भव। गता च त्वं मुनिवनं, व्रतोपवासे युक्ता भव, अनघे। प्रातः उत्तिष्ठ, विहितैः देवपूजानुष्ठानैः, दशरथं नमस्कुरु, जनाधिपं पितरं मम। माता च कौसल्या वृद्धा शोकातुरापि धर्मनिष्ठा विशेषतः त्वया पूजनीया। अन्याः मातरः अपि सदा नमस्करणीयाः; स्नेहेन, भक्त्या, सेवया च, सर्वाः मातरः मे। भरतशत्रुघ्नौ च भ्रातृपुत्रवत् सदा सम्पूजनीयौ; हि तौ मम प्राणादपि प्रियतरौ। भरतस्य किञ्चित् अप्रियम् अकुर्वीः कदापि; स हि वैदेहि, भूमेः कुलस्य च राजा। राजानः हि सत्कृत्य सदाचारैः प्रीयन्ते, विपरीते क्रुद्ध्यन्ते। राजानः अपि स्वपुत्रान् त्यजन्ति पापकर्मणः, समर्थान् परानपि गृह्णन्ति। तस्मात् त्वं, भद्रे, अत्रैव स्थित्वा राजनि भक्त्या, धर्मे भरतस्मिन् रममाणा, सत्ये व्रते च स्थित्वा। अहं तु महावनं गमिष्यामि, प्रिये; त्वं तु अत्रैव स्थेया, सुश्रोणि। यथा त्वं कदापि कस्यचित् नापराधितवती, तथा मम वचने स्थित्वा आचर।" एतस्मिन् काले, श्रीमद्रामायणस्य अयोध्याकाण्डे सप्तविंशः सर्गः आरभ्यते। एवं उक्ता वैदेही, या प्रियंवदा स्नेहात् कोपं जग्राह, पतिं प्रत्युवाच— "किमिदं वदसि राम? नूनं लघुवचनानि एतानि। श्रुत्वा तवैतानि, पुरुषर्षभ, मन्ये त्वं मां विडम्बयसि।" "एवंविधानि अवाच्यानी च निन्दितानि वचनानि त्वया न वक्तव्यानि, राजपुत्र, नायकानां, राजपुत्राणां, शस्त्रविदां मध्ये।" "पितरौ मातरौ भ्राता पुत्रः श्वश्रूः च—सर्वे स्वकर्मफलान् भुञ्जते, स्वगतिं च अनुवर्तन्ते।" "स्त्री तु केवलं पतिसंयुक्तं फलमश्नाति, पुरुषर्षभ; तस्मात् ममापि वनवासः अनुविधेयः।" "स्त्रीणां न पितरौ, न पुत्रः, नात्मा, न माता, न मित्राणि—निहितं मार्गः; इह वा परत्र वा, पतिः एव मार्गः सदा।