राजपुत्रः सः रामः, जनसमाकीर्णया राजमार्गया सञ्जवलन्, स्वगुणैः नगरजनानां हृदयानि कम्पयन् इव प्रतितस्थौ। किन्तु वैदेही तु, तपस्यारता, एतद्वृत्तान्तं न किञ्चिदपि शुश्राव; तस्या हि चेतः केवलं तस्याभिषेकस्य समीपवर्तिनि काले एव निवेशितम्। सा तु राजधर्मविशारदा राजकुमारी, स्वं दैवकार्यं समाप्य, कृतज्ञा हृष्टचित्ता च, अभिषेकस्य फलस्य प्रतीक्षां चकार। ततः रामः स्वं सुविभूषितं गृहं प्रविवेश, यत्र प्रहृष्टजनसमूहः सन्निहितः आसीत्; स तु लज्जया किंचित् नतवदनः प्रविष्टः। तस्मिन्नन्तरे सीता, उत्थाय कम्पमाना, पतिं दुःखेन क्लिश्यमानं, चिन्तया विमूढेन्द्रियं च दृष्टवती। तां दृष्ट्वा धर्मात्मा राघवः, हृदि स्थितं शोकं निग्रहितुं न अशक्नोत्, सः चाकुलचित्तः बभूव। सा तु, तं विवर्णमुखं स्विन्नं च, निरवमानं च निरीक्ष्य, शोकेन पीडिता, इदं वचनं प्राह— "किं नु इदानीं, आर्य?" इति। "अद्य हि बृहस्पतेः शुभदिनं पुष्ययोगेन ब्राह्मणैः निश्चितम्, हे राघव; किं त्वं मनसि क्लेशं वहसि?" "यत्तव रम्यं मुखं शतपत्रच्छत्रच्छायं शंखफेनोपमं, तन्न नद्यतेऽद्य।" "नापि तव पद्मलोचनं मुखं चन्द्रहंसरुचिराभ्यां प्रमुखाभ्यां चामराभ्यां व्यजन्यते यथा पूर्वम्।" "न च तव स्तुतिपराः सूतमागधबन्दिनः प्रमुदिताः सन्तः, पुरुषर्षभ, तव स्तुतिं कुर्वन्ति, नापि मंगलश्लोकान् गायन्ति।" "न च वेदविदः ब्राह्मणाः मधुसर्पिसा यथाविधि तव मूर्ध्नि अभिषिञ्चन्ति, यथा अभिषिक्तस्य।" "नापि सर्वे नगरवासी गणाध्यक्षाश्च भूषिताः तव अनुगमनं इच्छन्ति, नापि नगरजना ग्राम्याश्च।" "कुतः तव श्रेस्थ पुष्पभूषितः सुवर्णालङ्कृतः चत्वार्यश्वयुक्तः रथः अग्रे न गच्छति?" "नापि तव महागजः, सर्वलक्षणसंयुक्तः, मेघगिरिसन्निभः, अग्रे दृश्यते, वीर।" "नापि तव सुवर्णपरिष्कृतं राजासनं पुरतः स्थाप्यते, यदा त्वं अग्रे प्रयासि, महाबाहो।" "किं नु, अभिषेकसमये, एषा दशा तव? तव मुखं अपरिचितवर्णं, न च प्रमोदः दृश्यते।" एवं विलपन्त्यै राघूनां रमणी सः रामः प्रत्युवाच— "सीते, पितरि मया वनं प्रेष्येते।" "महाकुले जातः धर्मज्ञः धर्मपरायणश्च, शृणु जानकि, यथा मयि एषा दशा प्राप्ता।" "मम पितरि दशरथेन सत्यसन्धेन, पूर्वं कैकेय्यै मातरि मम द्वे महत्यौ वरौ दत्तौ।" "अद्य तु मम अभिषेकसमये, राजा मां स्थापयितुम् उद्यतः, सा तु तं प्रेरयति; तस्य प्रतिज्ञा धर्मबद्धा सम्पद्यते।" "चतुर्दश वर्षाणि दण्डकारण्ये वसितव्यं मया पित्रा आज्ञप्तः, भरतः तु युवराज्ये नियुक्तः।" "अतः अहं त्वां द्रष्टुमागतः, एकाकिनं वनं गच्छन्; भरतस्य सन्निधौ मम कदा न कदा च नाम न कीर्तयेत्।" "समृद्धिमन्तः पुरुषाः परस्य स्तुतिं न सहन्ते; तस्मात् भरतस्य पुरतः मम गुणाः न वक्तव्याः।" "शाश्वतं युवराज्यं तस्मै राज्ञा दत्तम्; सः तव विशेषतः पूज्यः, सीते, तथैव राजा अपि।" "अहं तु, गुरोः प्रतिज्ञां पालयन्, अद्यैव वनं गमिष्यामि; स्थिरा भव, सुमते।" "मयि गच्छति, शुभे, मुनिसेवितं वनं प्राप्ते, व्रतानि उपवासांश्च आचर्य, अनघे।" "प्रातःकाले उत्थाय, यथाविधि देवताराधनं कृत्वा, दशरथं जनाधिपं पितरं प्रणम्य।" "मम माता कौशल्या, वृद्धा दुःखेन च क्लिश्यमाना, धर्मं पुरस्कृत्य, तया विशेषतः पूज्या।" "मम अन्याः मातरः अपि सदा प्रणम्याः; स्नेहेन भक्त्या च सेवया च, सर्वाः मम मातरः इव।" "भरतशत्रुघ्नौ च विशेषतः भ्रातृपुत्रसमानौ मन्ये; तौ मम प्राणेभ्योऽपि प्रियौ।" "भरतं कदाचित् न किञ्चित् अप्रियमाचरेः; स हि, वैदेहि, भूमेः कुलस्य च राजा।" "राजानः हि शीलसम्पन्नैः सेव्यमानाः तुष्यन्ति, विपरीते तु कोपं यान्ति।" "राजानः अपि स्वपुत्रान् त्यजन्ति पापकारिणः, योग्यं जनं बहिर्जातमपि गृह्णन्ति।" "तस्मात्, भद्रे, अत्र स्थातव्यं, राजनि भक्त्या, धर्मेण भरते रममाणा, सत्ये च व्रते च स्थिता।" "अहं महावनं गमिष्यामि, प्रिये; त्वं तु अत्रैव स्थेयं, शुभे। यथा त्वं कस्यापि न किञ्चित् दुष्कृतं कृतवती, तथैव मम वचने प्रवर्तस्व।" इत्येतत् श्रूयतां श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आयोध्याकाण्डे सप्तविंशः सर्गः। एवं उक्ता सा वैदेही, स्निग्धवाचिन्यपि, स्नेहात् कोपं जग्राह, तदा पतिं प्रत्युवाच— "किं नु एतद् वदसि, राम? नूनं लघुवचांसि एतानि। तव वचनानि श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, मामिव हास्यसे इति मन्ये।" "एवंविधानि अवाच्यानी च निन्दितानि च वचनानि न तवोचितानि, राजपुत्र, न वीराणां, न राजपुत्राणां, न शस्त्रास्त्रविदां मध्ये।