विनताया यः सुवर्णाय अमृतार्थिनि तदा यः आशीर्वादः दत्तः, स तव शुभाय भवतु। अदित्या यः वज्रधारिणे, अमृतसम्भवे दानवान् हन्तुम्, आशीर्वादः दत्तः, स तव शुभाय भवतु। विष्णोः अप्रतिमतेजसः त्रिविक्रमे यः आशीर्वादः आसीत्, स तव शुभाय भवतु, हे राम। ऋषयः, समुद्राः, द्वीपाः, वेदाः, लोकाः, दिशः च, हे महाबाहो, तव शुभाय आशीर्वादं ददतु। एवं पुत्रस्य शेषक्रियाः सम्पन्नाः, सा दीप्तिमती कौसल्या सुगन्धद्रव्यैः रामं विशालाक्षं अभ्यञ्जयत्। शुभैः औषधिभिः, मन्त्रैः च, कौसल्या रामस्य रक्षणीयं कर्म अकरोत्। दुःखेन अभिभूता अपि, सा हर्षितवत् वाक्यं उवाच, यथा वाणी केवलं, न तु हृदयस्य भावः। प्रणम्य, शिरः गन्धयित्वा, आलिङ्ग्य च, सा विश्रुतमाता पुत्रं उवाच— "गच्छ राम, तव अभिलषितं प्राप्त्वा सुखेन यायाः।" "यदा त्वं पुनः अयोध्यां आगमिष्यसि, स्वस्थः सर्वार्थसम्पन्नः, राजमार्गे पुनः चलन्, तदा अहं तव दर्शनं करिष्यामि।" "सर्वदुःखविचारैः विमुक्ता, प्रहर्षितमुखी, तव वनात् आगमनं दृष्ट्वा, पूर्णचन्द्रमिव नूतनं सन्दर्शयिष्यामि।" "वनात् पुनः आगम्य, शुभे आसने स्थितं रामं पितुः आज्ञां पूर्णं कृत्वा, पुनः द्रक्ष्यामि।" "वनात् आगम्य, आशीर्वादैः युक्तः, सदा स्नुषायाः इच्छाः पूर्णयित्वा, गच्छ पुत्र।" "शिवप्रधानाः देवगणाः, महर्षयः, भूतानि, नागाः च, ये मया पूजिताः, दिशः च, ते तव वनगमनाय शुभं वाञ्छन्तु, हे राघव।" अश्रुपूर्णनेत्रा सा, विधिपूर्वकं आशीर्वादं कृत्वा, राघवम् प्रदक्षिणं कृत्वा, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, स्नेहपूर्णं निरीक्ष्य। राघवः, रानीया प्रदक्षिणीकृतः, पुनः पुनः मातुः पादौ प्रणम्य, तस्याः तेजसा दीप्तः, सीतागृहं जगाम। एषा अयोध्याकाण्डस्य षड्विंशतितमः सर्गः श्रीवाल्मीकिरामायणे। कौसल्यां प्रणम्य, वनगमनाय निश्चितः रामः मातरं अभ्यनुज्ञाय, धर्मे स्थितः, कर्तव्यपथे दृढः अभवत्। राजपुत्रः, जनसमूहैः पूर्णे राजमार्गे गतः, गुणैः नागरिकान् स्पर्शयन्, दीप्तिमान् अभवत्। वैदेही तपस्विनी, तत् सर्वं न शृण्वन्ती, केवलं राज्यमहोत्सवस्य अभिषेकं मनसा चिन्तयन्ती। स्वधर्मं कृत्वा, कृतज्ञा, हृष्टचित्ता, राजधर्मविद्या राजकुमारी फलप्रतीक्षां अकाङ्क्षत्। ततः रामः स्वं शोभितं गृहं प्रविष्टः, हर्षितैः जनैः पूर्णं, लज्जया मुखं अधः कृत्वा। तत्र सीता, उत्थाय, कम्पमाना, पतिं दुःखितं, चिन्तासन्तप्तेन्द्रियं दृष्ट्वा। तं दृष्ट्वा धर्मात्मा राघवः दुःखं न निगृह्य, स्फुटं विषण्णः अभवत्। सीता, श्वेतमुखं, स्वेदितं, अनवमन्तं पतिं दृष्ट्वा, दुःखसन्तप्ता, उवाच— "किमिदं, आर्य?" "अद्य बृहस्पतिः पुष्ययोगः, पण्डितैः ब्राह्मणैः शुभदिनं उक्तम्, हे राघव, किं तव मनः दुःखितम्?" "यत् तव मनोहरं मुखं शतपत्रच्छत्रेण श्वेतफेनसदृशेन आच्छादितं दृश्यते, तदद्य न प्रकाशते।" "न तु तव पद्मलोचनं मुखं चन्द्रहंससदृशैः चामरैः प्रावृतं दृश्यते।" "शुभकाव्यैः स्तुत्यैः न तु स्तुताः सूताः, मागधाः, तव प्रशंसायां आज्ञायन्ति।" "ब्राह्मणाः वेदविदः, मक्षिकादधि मिश्रितैः तव शिरः अभिषेकं न कुर्वन्ति।" "नगरजनाः, शिल्पिनः, भूषिताः तव अनुगमनं न इच्छन्ति, न तु ग्राम्यजनाः।" "यत् तव पुष्पशोभितं, सुवर्णयुक्तं, चारु रथं, चत्वारः वाजिनः युक्तं, अग्रे न दृश्यते।" "न तु तव शुभः गजः, मेघगिरिसदृशः, सर्वलक्षणपूजितः, अग्रे गच्छति, हे वीर।" "न तु तव सुवर्णशोभितं राजासनं अग्रे स्थाप्यते, यदा त्वं अग्रे गच्छसि।" "अभिषेकः सन्नद्धः, किं तव एषः? तव मुखं अपरिचितवर्णं, हर्षः न दृश्यते।" एवं विलपन्त्यै रघुनन्दनः उवाच— "सीते, पिता वनगमनाय मां प्रेषयति।" "महाकुलोत्पन्नः धर्मज्ञः धर्मपालकः, शृणु जानकि, यथा एषः मम काले आगतः।" "पिता दशरथः, सत्यप्रतिज्ञः, पूर्वं कैकेय्यै द्वौ महौ वरौ दत्तौ।" "अभिषेकः सन्नद्धः, राजा मम स्थापने स्थितः, सा तं याचिता, स वचनं धर्मबद्धं, तेन पूर्णं।" "चतुर्दश वर्षाणि दण्डकारण्ये वासः कर्तव्यः, पितुः आज्ञया, भरतः राज्याभिषिक्तः।" "तस्मात् त्वां द्रष्टुम् आगतः, वनगमनाय; भरतस्य सन्निधौ, मम नाम न कदापि वक्तव्यम्।