गुरुः स तु शान्त्यायारोग्याय च विधिपूर्वकं होमं कृत्वा, यज्ञशेषद्रव्यैः वाह्यबलिं सम्यग् व्यवस्थितवान्। ततः मधुना दध्ना घृतेन च शुभैः शब्दैश्च ब्राह्मणान् राघवस्य वनगमनाय स्वस्तिवाचनं कर्तुम् आदिशत्। ततो रामस्य जननी यशस्विनी कौसल्या ब्राह्मणश्रेष्ठं काम्यान् दक्षिणां दत्वा, राघवमिदं वचनं प्राह— “यद् वरं सहस्राक्षाय देवानां पूजिताय वृत्रवधे समुत्पन्नं, स ते वरः स्यात्। यश्च वरः विनितया सुपर्णाय सोमार्जने दत्तः, स ते वरः स्यात्। यश्च वरः अदित्या वज्रिणे दानवान् समुद्र्थाय अमृतसम्भवे दत्तः, स ते वरः स्यात्। यश्च वरः विष्णोः अप्रतिमतेजसः त्रिभिः विक्रमैः लब्धः, स ते वरः स्यात्। मुनयः, समुद्राः, द्वीपाः, वेदाः, लोकाः, दिशश्च त्वां, महाबाहो, स्वस्तिभिः पावयन्तु।” एवं पुत्रस्य शेषकृत्यानि समाप्य, कौसल्या सुगन्धद्रव्यैः विशालाक्षं रामं अभ्यञ्जयत्। सा रामस्य रक्षार्थं सुसंस्कृतैः औषधिभिः, स्वस्त्ययनमन्त्रैः अभिमन्त्र्य, रक्षाविधानं चकार। शोकात्ययेऽपि सा प्रहृष्टेव भाषमाणा, वाक्यैः केवलं वचो व्यक्तवती, न तु हृदयस्थितां भावना। सौम्या माता रामस्य शिरसि घ्राणं कृत्वा, तं परिष्वज्य, प्रणम्य, प्राह—“गच्छ राम, कामान् प्राप्नुहि, सुखेन च गच्छ। पुत्र, त्वां पुनः स्वस्थं सर्वार्थसम्पन्नं, अयोध्यायां राजमार्गं चरन्तं द्रक्ष्यामि। दुःखचिन्ताभिर् विमुक्ता, प्रहृष्टमुखी, पूर्णचन्द्रमिव नवान्दशमं, त्वां वनेभ्यः प्रतिनिवृत्तं पश्यामि। राम, त्वां पुनः पुण्येऽसने स्थितं, पितुः शासनं पूर्णं कृत्वा, वनात् प्रत्यागतम् अपि पश्यामि। वनात् प्रत्यागत्य, वरसम्पन्नः सन्, सदा स्नुषायाः कामान् पूरयित्वा, गच्छ पुत्र। ये देवगणाः शिवपुरोगमाः, महर्षयः, भूतानि, नागाश्च मया पूजिताः, ते च दिशश्च, हे राघव, वनगमनकाले त्वां स्वस्तये सन्तु।” एवं विधिवत् स्वस्त्ययनं कृत्वा, अश्रुपूर्णेक्षणा सा माता राघवम् प्रदक्षिणं कृत्वा, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, स्नेहेन निरीक्ष्य। तां महाराज्ञ्या प्रदक्षिणीकृतो रामः पुनः पुनः प्रणम्य मातुः पादौ गृहीत्वा, तस्याः तेजसा दीप्तः, सीतागृहं जगाम। एष अयोध्याकाण्डस्य षड्विंशः सर्गः। ततः कौसल्यां प्रणम्य, वनाय प्रस्थितः रामः, मातरं अनुज्ञाप्य, धर्मे स्थितः, कृतनिश्चयः तत्रैव तस्थौ। स राजपुत्रः, राजमार्गे जनसमूहैः परिवृतः, स्वगुणैः जनानां हृदयानि स्पृशन्निव प्रज्वलित इव प्रचलन्। तावता वैदेही, तपस्यारता, तद् किञ्चित् न शुश्राव; तस्याः मनः केवलं अभिषेकारम्भे एव स्थितम्। साऽपि दिव्यकृत्यं कृत्वा, कृतज्ञा, हृष्टचेतना, राजधर्मे निपुणा, परिणामं प्रतीक्षमाणा तस्थौ। रामः तदा स्वं शोभनं गृहं प्रविश्य, जनसंबाधं, लज्जया किंचित् नमितमुखः, समुपविवेश। तत्र सीता, उत्थाय कम्पमाना, पतिं दुःखार्तं, चिन्तापरिभ्रष्टेन्द्रियं ददर्श। तं दृष्ट्वा धर्मात्मानं, राघवं, हृदि स्थितदुःखं निगृह्य न शशाक, सः स्पष्टं विषण्णः अभवत्। सा तु तं श्वेतवदनं, स्विन्नं, अमर्षरहितं दृष्ट्वा, शोकसंपीडिता, इदम् अब्रवीत्—"किमिदं नु, आर्य?" "अद्य बृहस्पतेः पुष्ययोगः शुभः दिनः पण्डितैः ब्राह्मणैः निगद्यते, हे राघव; किं त्वं दुःखितचित्तः?" "तव सुन्दरं मुखं, शतपत्रच्छत्रेण श्वेताम्बुजसदृशेन छायितं, अद्य न शोभते। न च तव पद्मलोचनं मुखं द्वाभ्यां चामरैः, चन्द्रहंससदृशैः, समाचालितं दृश्यते। न च तव वन्दिनः, सूताः, मागधाः च, हृष्टाः, त्वां स्तोतुं प्रतीयन्ति, न च शुभवाचः पठन्ति। न च वेदविदः ब्राह्मणाः तव शिरसि मधुदध्ना अभिषेचनं कुर्वन्ति। न च नागरिकाः, शिल्पिनः, भूषिताः, त्वां अनुगन्तुम् इच्छन्ति, न च ग्राम्यजनः। कुतः तव पुष्पभूषितः श्रेष्ठः रथः सुवर्णभूषितैः चत्वारः अश्वैः युक्तः, पुरतः न गच्छति? न च तव शुभलक्षणयुक्तः गजश्रेष्ठः, मेघगिरिसदृशः, पुरतः दृश्यते, वीर। न च तव सुवर्णभूषितं राजासनं पुरतः स्थाप्यते, यदा त्वं अग्रे यास्यसि। अभिषेकसमयेऽपि किमिदं तव? तव मुखे अपरिचितवर्णः दृश्यते, न च हर्षः।" एवं विलपन्त्यै जानक्यै राघववर्धनः रामः उवाच—"स्मर, सुत महाकुलोत्पन्ना धर्मज्ञा धर्मनिष्ठा, शृणु यथा मम एषः कालः प्राप्तः। पिता मां वनं प्रेषयति।" इति।