कौसल्या पुत्रं रामं वनगमनाय प्रवृत्तं स्नेहपूर्वकं विविधैः आशीर्वादैः अभ्यनुज्ञापयत्। सा तं घनदुर्गमे वने वानरवृश्चिकदंशमक्षिकासर्पकीटकादिभिः न बाध्यथाः इति शिश्ये। महागजेन्द्रसिंहव्याघ्रदंष्ट्रिलभल्लूकशृङ्गिषड्गवमहामृगैः चापि पुत्र न हिंस्यमानः भूः इति पुनः पुनः शपथं ददौ। ये च घोराः नरमांसभक्षिणः अन्ये च सर्वे मृगाः, ये अत्र मया पूजिताः, ते अपि त्वां न हिंस्युः इति स्नेहात् अवदत्। शुभानि शुभलक्षणानि तव समुपस्थितानि स्युः, कार्याणि सर्वाणि सिद्धिं यान्तु, सर्वमङ्गलं तव भवतु, राघव, याहि निर्भयः इति पुत्रं प्रेषयन्ती पुनः पुनः आशीर्वादान् ददौ। दिव्यैः भूमिस्थैः च, सर्वैः देवैः च, प्रतिपक्षैः अपि, तव बारं बारं मङ्गलानि भवन्तु इति प्रार्थयामास। शुक्रसोमसूर्यकुबेरयमादीन् ये मया पूजिताः, ते त्वां दण्डकारण्यवासे रक्षन्तु इति स्नेहात् उक्तवती। अग्निवायुधूममुनिमुखसंकीर्तितमन्त्राः तव स्पर्शे रक्षां कुर्वन्तु, हे रघुनन्दन। ततो दिव्यगन्धमाल्यैः, स्तोत्रैः, देवान् स्नेहपूर्वकं पूजयित्वा, कौसल्या पूजाविधिं सम्यक् अकरोत्। ततो महात्मा ब्राह्मणः, सम्यक् विधिना, रामस्य शुभार्थं अग्निं गृहित्वा हवनं चकार। कौसल्या च श्रेष्ठा स्त्री, हविषां सिद्ध्यर्थं सर्पिषः, श्वेतमाल्यानां, समिधां, सरषपाणां च सम्यक् व्यवस्था अकरोत्। आचार्यः तु शान्त्यर्थं हविर्यजनं कृत्वा, बाह्ये हौत्रे शेषद्रव्यैः प्रायश्चित्तं चकार। ततः मधु-दधि-सर्पिभिः, शुभवाक्यैः च, ब्राह्मणान् पथाय रामस्य वनगमनाय आशीर्वादं पठयामास। ततः रामस्य जननी ब्राह्मणश्रेष्ठं दक्षिणया संतुष्टं कृत्वा, राघवं प्रति इदं वचनं प्राह—यः आशीर्वादः सहस्राक्षाय इन्द्राय वृत्रवधे सर्वैः देवैः दत्तः, स तवास्तु। यः आशीर्वादः विनितया सुपर्णाय सोमार्थे दत्तः, स तवास्तु। यः आशीर्वादः अदित्या वज्रधरे अमृतोत्पत्तौ दानववधे दत्तः, स तवास्तु। यः आशीर्वादः विष्णोः त्रिविक्रमे महोत्क्रान्तौ वर्तमानः, स तवास्तु। ऋषयः, समुद्राः, द्वीपाः, वेदाः, लोकाः, दिशः च, हे महाबाहो, तव मङ्गलं कुर्वन्तु। एवं शेषकर्माणि पुत्रस्य समाप्त्य, दिव्यगन्धैः कौसल्या रामं विशाललोचनं अभ्यक्तवती। सा रामस्य रक्षार्थं, सिद्धौषधिभिः, मन्त्रैः च, अभिमन्त्र्य, रक्षाविधानं चकार। या दुःखेन व्याप्या, सा तु हर्षवद्वदनं कृत्वा, वाक्येन केवलं हर्षं दर्शयन्ती, अन्तःशोकं न प्रकाशयन्ती, पुत्रं सम्बोधयामास। सा प्रणम्य, शिरसि घ्रात्वा, आलिङ्ग्य, तम् उवाच—गच्छ राम, तव मनोरथः सिद्ध्यतु, सुखेन पन्थानं गच्छ। पुनः त्वां आरोग्ययुक्तं सर्वाभीष्टसंपन्नं अयोध्यायां राजमार्गे गच्छन्तं द्रक्ष्यामि। दुःखविचारविनिर्मुक्ता, हृष्टवदना, वनात् प्रत्यागच्छन्तं त्वां पूर्णचन्द्रमिव नवान्युत्थितं पश्येयम्। पुनः त्वां, राम, शुभासने उपविष्टं, पितुर्वचनं सम्पाद्य, वनात् प्रत्यागतम्, द्रक्ष्यामि। वनात् प्रत्यागत्य, वरदानयुक्तः, सदा स्नुषायाः कामान् सम्पादय, गच्छ पुत्र। ये देवगणाः शंकरपुरोगमाः, महर्षयः, भूतानि, नागाश्च ये मया पूजिताः, ते च दिशश्च तव वनगमने शुभानि कुर्वन्तु, हे राघव। सा अश्रुपूर्णलोचना, विधिवत् आशीर्वादान् कृत्वा, राघवम् अभितः प्रदक्षिणं कृत्वा, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, तं स्नेहात् पश्यन्ती तस्थौ। सा राघवं प्रदक्षिणीकृत्य, सः रामः जननीं प्रणम्य, चरणौ स्पृष्ट्वा, तस्याः तेजसा दीप्तः, सीतागृहं प्रति जगाम। एषा अयोध्याकाण्डस्य षड्विंशतितमः सर्गः। कौसल्यां प्रणम्य, रामः वनाय प्रस्थितः, मातरं अनुज्ञाप्य, धर्मनिष्ठः धर्ममार्गे स्थितः। स राजपुत्रः, राजमार्गे जनसमूहैः परिवृतः, स्वगुणैः जनानाम् हृदयानि स्पृशन्, दीप्तिमान् प्रायात्। परं वैदेही तु, तपोधना, एषां किञ्चिदपि न शुश्राव; सा केवलं अभिषेकस्यैव चिन्तनां कृत्वा स्थितवती। सा दिव्यकर्माणि कृत्वा, कृतज्ञा, हृष्टमना, राजधर्मविदुषी, फलप्रतीक्षया तस्थौ। ततः रामः स्वं सुविभूषितं गृहं प्रविश्य, प्रहृष्टजनसमाकुलं, लज्जया किंचित् नमितवदनः प्रविष्टः। तत्र सीता उत्तस्थाय कम्पमाना, पतिं दुःखितं, चिन्तया क्लिष्टेन्द्रियम्, ददर्श। तां दृष्ट्वा स धर्मात्मा राघवः, अन्तःस्थितं शोकं न निगृह्णाति स्म, तेन सः स्पष्टं दुःखितः अभवत्। सा सीता, तं श्वेतवर्णं स्वेदगात्रं अमर्षरहितं च विलोक्य, दुःखेन पीडिता, उवाच—किमिदानीं भगवन्? अद्य हि बृहस्पतेः शुभदिनं पुष्ययोगेन ब्राह्मणैः निश्चितम्, हे राघव, किं ते मनसि क्लेशः? तव मनोहरं मुखं, यत् शतपत्रच्छायायाम् श्वेतच्छत्रेण समुद्रफेनसदृशेन छादितम् आसीत्, तदद्य न शोभते। इति कौसल्या रामस्य वनगमनस्य पूर्वे, मातृस्नेहं, आशीर्वादानां च, तथा सीतासंवादस्य च, परमपवित्रं चरितं प्रवहति।