कौसल्याया आत्मनः पुत्रस्य रामस्य वनगमनस्य समये, सा मातृस्नेहपूर्णा, पुत्रं राघवम् अभ्यर्च्य एवं शुभाशंसनं कृतवती। “मम पुत्र, राक्षसैः पिशाचैः क्रूरकर्मभिः भीमैः मांसभक्षकैः च त्वं कदाचित् भयम् न प्राप्नुयाः। वनमध्ये वानरैः वृश्चिकैः दंशनशीलैः कीटैः मच्छकैः सर्पैः कृमिभिः च त्वं न बाध्यसे। महान् गजः सिंहः व्याघ्रः दंष्ट्रायुक्तः ऋक्षः शृंगयुक्तः महिषः क्रूरमृगाः च त्वां न हिंस्युः। ये मानवमांसभक्षका अन्ये च वन्यजातयः, येत्र मया पूजिताः, ते त्वां न व्रणयन्तु। शुभानि लक्षणानि ते सन्तु, सर्वकार्याणि ते सफलानि सन्तु, सर्वसमृद्धिः च ते भवतु, राम; सुरक्षितः गच्छ, पुत्र। आकाशस्थैः भूमिस्थैः भूतैः, सर्वैः देवैः, विरोधिभिः च, पुनः पुनः ते शुभं भवतु। शुक्रः सोमः सूर्यः कुबेरः यमः च, ये मया पूजिताः, ते दण्डकवनवासे त्वां रक्षन्तु, राम। अग्निः वायुः धूमः ऋषिमुखोत्क्तानि मन्त्राणि च, रघुनन्दन, स्पर्शकाले त्वां रक्षन्तु।” ततः सा पुण्यश्लोकाः, दिव्यगन्धाः पुष्पमालाः च समर्प्य, देवसंघान् भक्त्या पूजितवती। ततः ब्राह्मणः महात्मा, विधिवत् अग्निं गृहीत्वा, रामस्य शुभाय यज्ञकर्म आचरितवान्। कौसल्या, स्त्रीषु श्रेष्ठा, तत्र सर्पिषः श्वेतपुष्पाणि, दर्भं, सर्षपाणि च सम्यक् यज्ञार्थं समारभत्। आचार्यः, शान्त्यै आरोग्याय च विधिना हविः समर्प्य, शेषेण यज्ञद्रव्येण बाह्यहोमं कृतवान्। ततः मधु दधि घृतं च, शुभवाक्यैः सह, ब्राह्मणान् रामस्य वनगमनाय आशीर्वचनं पठयितुम् अनुवाच। ततः रामस्य मातरः, ब्राह्मणश्रेष्ठाय कामदानं दत्त्वा, राघवम् इदं वाक्यम् अब्रवीत्— “यः आशीर्वादः सर्वदेवैः पूजितस्य शताक्षस्य इन्द्रस्य वृत्रवधकाले जातः, स ते आशीर्वादः भवतु। यः आशीर्वादः विनतया सुपर्णाय अमृतार्थे कृतः, स ते आशीर्वादः भवतु। यः आशीर्वादः अदित्या वज्रधारिणे दानववधकाले अमृतोत्पत्तौ कृतः, स ते आशीर्वादः भवतु। यः आशीर्वादः अप्रतिमतेजसः विष्णोः त्रिविक्रमस्य पादत्रये जातः, स ते आशीर्वादः भवतु। ऋषयः समुद्राः द्वीपाः वेदाः लोकाः दिशः च, महाबाहो, ते त्वां शुभैः आशीर्वादैः अनुगृह्णन्तु।” एवं पुत्रस्य शेषकर्म समाप्य, सुवासितैः द्रव्यैः रामं विशालाक्षं अभ्यञ्जयत्। कौसल्या, उत्तमौषधिभिः, सुसंस्कृतैः, आरोग्यशुभैः, मन्त्रजपेन रामस्य रक्षाकर्म आचरितवती। दुःखेन अभिभूता अपि, हर्षमिव वदन्ती, वाणीमात्रं प्रकटयन्ती, हृदयवेदना न प्रकाशयन्ती। नमित्वा, शिरसि गन्धं कृत्वा, आलिङ्ग्य रामम्, सा महात्मा मातरः अब्रवीत्— “गच्छ राम, अभिलषितं प्राप्नुहि, सुखेन पन्थानं चर।” “मम पुत्र, त्वां पुनः अयोध्यायां स्वस्थं सर्वार्थसम्पन्नं राजमार्गे चरन्तं द्रक्ष्यामि।” “सर्वदुःखविचारात् विमुक्ता, हर्षपूर्णमुखी, वनात् प्रत्यागच्छन्तं त्वां चन्द्रमिव पूर्णमुत्थितं द्रक्ष्यामि।” “शुभासने समासीनं, वनात् प्रत्यागतम्, पितृवचनं पूर्णं कृतवान्, त्वां पुनः द्रक्ष्यामि, राम।” “वनात् प्रत्यागत्य, शुभैः अनुगृह्य, सदा स्नुषायाः कामान् पूरय; गच्छ, पुत्र।” “शिवप्रमुखाः देवसंघाः, महर्षयः, भूतगणाः, नागाः, ये मया पूजिताः, दिशः च, ते तव वनगमनकाले शुभं कुर्युः, राघव।” सा अश्रुपूर्णनेत्रा, विधिवत् आशीर्वादं समाप्त्य, राघवम् परिक्रम्य, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, स्नेहपूर्णं निरीक्ष्य। राघवः, मातुः परिक्रमणं कृत्वा, पुनः पुनः प्रणम्य, पादौ स्पृशन्, मातृतेजसा दीप्यमानः, सीतागृहं गतः। एष अयोध्याकाण्डस्य षड्विंशतितमः सर्गः। रामः, कौसल्यां नमस्कृत्य, वनगमनाय उद्धतः, मातरं अभ्यनुज्ञाय, धर्मनिष्ठः, धर्ममार्गे स्थितः। स राजपुत्रः, राजमार्गे जनसमूहैः व्याप्ते, तेजसा विराजमानः, स्वगुणैः जनानां हृदयम् स्पन्दयन् इव अभवत्। परन्तु वैदेही, तपःनिष्ठा, एतत् न श्रुतवती; तस्याः हृदयम् केवलं अभिषेकस्य प्रतिक्षायाम् स्थितम्। दिव्यकर्म कृत्वा, कृतज्ञा, हृष्टचित्ताः, राजधर्मविदुषी, सा अभिप्रतीक्ष्य फलम् स्थितवती। ततः रामः स्वं शोभितं गृहम् प्रविष्टवान्, हृष्टजनसमाकीर्णम्, लज्जया किंचित् अधोमुखः। तत्र सीता, उत्तिष्ठ्य, कम्पमाना, पतिं दुःखितं दीनमनस्कं विलोक्य, चिन्तया व्याकुलितेन्द्रियं, दुःखेन अभिभूता, सवर्णं, स्वेदितं, अनुविमर्शं च पश्यन्ती, “किमिदं, नाथ?” इत्युवाच। “अद्य बृहस्पतेः शुभदिनं पुष्ययोगं च पण्डितब्राह्मणाः सूचयन्ति, राघव; किं तव मनः विषण्णम्?” एवं कौसल्याया मातृस्नेहपूर्णं, शुभाशंसनं, यज्ञकर्म च, रामस्य वनगमनपूर्वं सम्पन्नम्; तदनन्तरं रामः, धर्मनिष्ठः, मातरं अभ्यनुज्ञाय, सीतायाः गृहम् प्रविष्टवान्, तत्र दुःखितः सीता तं पृष्टवती।