कौसल्या पुत्रं रामं वनगमनाय समुत्सुकं दृष्ट्वा स्नेहभरविह्वला तस्य शुभाय विविधैः स्तोत्रैः सुरगणान्, दिशां पालकान्, लोकपालांश्च वनान्तरे यथास्तुतान् सर्वत्र तं राघवं रक्षन्तु इति प्रार्थयामास। सर्वे पर्वताः, समुद्राः, वरुणः, नभः, व्योम, पृथिवी, वायुः, चलाचलानि च सर्वाणि रामस्य रक्षां कुर्वन्तु इति सा स्नेहात् प्रार्थयति स्म। नक्षत्राणि, ग्रहाः, तेषां देवताः, अहोरात्रे, संध्याद्वयं च तं वनवासिनं रक्षन्तु इति कामयामास। षडृतवः, मासाः, संवत्सराः, कालभागाः, क्षणाः च रामस्य सुखाय कल्याणाय च सन्तु इति सा कामनां कृतवती। महावने मुनिवद्वेषधारणे, प्राज्ञे च तस्मिन्नेव, देवासुराः सदा तस्य सुखाय सन्तु इति प्रार्थयामास। सर्वे राक्षसाः, पिशाचाः, क्रूरकर्माणः, मांसभक्ष्याश्च तं पुत्रं न कदाचित् भीषयन्तु इति स्नेहात् उक्तवती। कपयः, वृश्चिकाः, दंशमक्षिका, मक्षिकाः, सर्पाः, कृमयश्च तं घनवने न बाधयन्तु इति सा याचते। महान् गजः, सिंहः, व्याघ्रः, दंष्ट्रिलाः ऋक्षाः, शृंगिणः महिषाः, क्रूरमृगाश्चापि पुत्रं न हिंस्युः इति प्रार्थयामास। ये क्रूराः नरमांसभक्ष्याश्चान्ये वन्यजन्तवः, ये चात्र पूजिताः, तेन पुत्रं न बाधयन्तु इत्यपि सा प्रार्थयामास। शुभानि निमित्तानि तस्य स्युर्नित्यं, कार्याणि सफलानि भवन्तु, सर्वसमृद्धिः रामस्य भवतु, सुसुखेन गच्छतु इति सा मातृस्नेहेन उक्तवती। दिव्यैः भूमिस्थैः च भूतैः, सर्वैः देवैः, अपि च शत्रुभिः, पुनः पुनः अशिषो रामाय स्युर्नित्यं इति प्रार्थयामास। शुक्रः, सोमः, सूर्यः, कुबेरः, यमः च ये पूजिताः, ते दण्डकावने वसन्तं रामं रक्षन्तु इति सा कामयामास। अग्निः, वायुः, धूमः, मुनिमुखनिर्गताः मन्त्राश्च, संस्पर्शकाले रघुनन्दनं रक्षन्तु इति प्रार्थयामास। एवं सा पुण्या देवी दिव्यैः माल्यैः गन्धैः स्तवैः च देवगणान् पूजयित्वा, श्रद्धानम्रनेत्रा बभूव। ततो ब्राह्मणश्रेष्ठः स महात्मा, अग्निं गृहीत्वा, विधिवत् रामस्य कल्याणाय होमं चकार। कौसल्या अग्र्या स्त्री, स्नेहात् सुसिद्धं सर्पिष्, शुक्लमाल्यं, समिधं, सरषपांश्च समर्पयामास। स गुरुः शान्त्यै स्वस्त्ययनकर्म सम्यक् कृत्वा, शेषद्रव्यैः बहिः होममपि समारब्धवान्। ततः मधुना, दध्ना, घृतेन, शुभशब्दैश्च ब्राह्मणान् वनगमनाय रामस्य स्वस्तिवाचनं कारयामास। अनन्तरं रामस्य जननी सुमहत् दक्षिणां ब्राह्मणाय दत्त्वा, राघवं इदं वचः अब्रवीत्—"यद् वरं सहस्राक्षाय सर्वदेवपूजिताय इन्द्राय वृत्रहत्याकाले प्राप्तं, स वरस्ते अस्तु। यं वरं विनता सुपर्णाय अमृतार्थिने ददौ, स वरस्ते अस्तु। यं वरं अदितिः वज्रपाणये दानवानां निघ्नने, अमृतोत्पत्तौ ददौ, स वरस्ते अस्तु। यं वरं विष्णोः अप्रतिमतेजसः त्रिषु विक्रमेभ्यः प्राप्तः, स राम तवास्तु। ऋषयः, समुद्राः, द्वीपाः, वेदाः, लोकाः, दिशश्च महाबाहो, तव शुभमाशंसन्तु।" एवं शेषकर्म समाप्य, सुमनसां गन्धैः कौसल्या रामं विशालाक्षं लेपयित्वा, औषधीः स्वस्त्ययनार्थं मन्त्रैः अभिमन्त्र्य, स्नेहसमाक्रान्ता सन्नता सन्तोषवदिव वचः रामाय उवाच। सा दुःखातिभारपीडिता अपि, वचनेन तुष्टिवदिव, अन्तः शोकं निगृह्य, रामं प्रणम्य, शिरसि घ्राणं कृत्वा, आलिंग्य, "गच्छ राम, यथाकामं गच्छ, सुखेन प्रतिपद्यस्व" इति स्नेहपूर्णं वचनमब्रवीत्। "त्वां पुनः आरोग्ययुक्तं सर्वार्थसंपन्नं अयोध्यायां राजमार्गे विचरन्तं द्रक्ष्यामि। दुःखच्छायाविनिर्मुक्ता, प्रमुदितवदना, पूर्णचन्द्रमिव, त्वां पुनः वनात् प्रत्यागतं द्रक्ष्यामि। शुभासने समासीनं, पितुः आज्ञां पूरयित्वा, वनात् प्रत्यागतं त्वां पुनः द्रक्ष्यामि। वनात् प्रतिनिवृत्तः, सर्वैः वरैः समन्वितः, स्नुषायाः सदा कामान् पूरयित्वा, गच्छ पुत्र। ये देवगणाः शिवपुरोगमाः, महर्षयः, भूतानि, नागाश्च मया पूजिताः, दिशश्च, तव वनगमनकाले शुभमिच्छन्तु, हे राघव।" एवं सा अश्रुपूर्णलोचना, विधिपूर्वकं रामस्य प्रदक्षिणं कृत्वा, पुनः पुनः आलिंग्य, सस्नेहमवलोकयन्ती तिष्ठति स्म। सा रानी प्रदक्षिणीकृत्य, रामः पुण्यकीर्तिः, मातरं पुनः पुनः प्रणम्य, पादौ स्पृष्ट्वा, तस्या तेजसा दीप्तिमान् सीतागृहं प्रति जगाम। एषा अयोध्याकाण्डस्य षड्विंशतितमः सर्गः। रामः कौसल्यानमस्कृत्य, वनगमनाय कृतनिश्चयः, मातरं अनुज्ञाप्य, धर्मे स्थितः, धर्ममार्गे स्थित्वा तस्थौ। राजपुत्रः स राजमार्गे जनसमूहेन परिवृतः, स्वगुणैः जनानां हृदयानि कम्पयन् दीप्तिमान् प्रस्थितवान्। वैदेही तु, तपःशीलसमन्विता, एतद् न किञ्चिदपि शुश्राव; तस्याः चित्तं केवलं युवराजाभिषेक एव स्थितम्। सा देवकार्याणि कृत्वा, कृतज्ञा, हृष्टमानसा, राजधर्मज्ञा राजपुत्री, फलस्य प्रतीक्षां कृत्वा तिष्ठति स्म।