एवं दृढनिश्चया कौसल्या राघवस्य वनवासे स्थितिं दृष्ट्वा, तं गुणसम्पन्नं रामं प्रति मंगलानि वचांसि स्नेहपूर्वकं उवाच, स्वस्य पुत्रस्य कल्याणे अभिलषिता। तदा रामस्य मातरः शोकार्तिम् अपाकृत्य, शुद्धोदकं स्पृष्ट्वा, शुभानि कर्माणि चिन्तयन्ती निषेवितवती। सा रामं धर्मपथे स्थितं निग्रहीतुं अशक्यम् इति ज्ञात्वा, ‘‘त्वं रघुवंशश्रेष्ठः, गच्छ शीघ्रं पुनरागम्य धर्ममार्गे स्थित्वा सुखी भव’’ इति वचः स्नेहसम्भृतं प्राह। ‘‘यः धर्मः त्वया प्रेम्णा च नियमेन च पाल्यते, स एव धर्मः त्वां रक्षतु। ये देवतागृहेषु येषु च त्वं प्रणमसि, ते देवाः महर्षिभिः सह वनान्तरे त्वां पालयन्तु। यानि अस्त्राणि महर्षिणा विश्वामित्रेण दत्तानि, तानि तव गुणसम्पन्नस्य सदा रक्षां कुर्वन्तु। पितरं मातरं च सेवा, सत्यं च, महाबाहो, तव दीर्घायुष्यम् अव्ययम् अस्तु। अग्नयः, कुशाः, वेदिकाः, देवायतनानि, ब्राह्मणासनानि, पर्वतानि, वृक्षाः, लतानि, तडागानि, खगाः, सर्पाः, सिंहाश्च, नरश्रेष्ठ, त्वां रक्षन्तु। साध्याः, विश्वे देवाः, मरुतः, महर्षयः, धाता, विधाता, पूषा, भगः, अर्यमा च त्वाम् अभ्युदयम् ददतु। सर्वे लोकपालाः, इन्द्रमुख्याः, षडृतवः, मासाः, संवत्सराः, रात्रयः च त्वां पालयन्तु। अह्नः क्षणाः च सदा मंगलानि ददतु; वेदाः, स्मृतयः, धर्मः सर्वत्र त्वां रक्षन्तु। देवः स्कन्दः, सोमः, बृहस्पतिः, सप्तर्षयः, नारदश्च सर्वतः त्वां रक्षन्तु। सिद्धाः, दिशां पालकाः, लोकपतयः ये मया वने स्तुताः, ते सदा पुत्रं त्वां पालयन्तु। पर्वताः, समुद्राः, वरुणः, नभः, व्योम, पृथिवी, वायुः, चलस्थावरसहिताः त्वां रक्षन्तु। नक्षत्राणि, ग्रहाः देवतासहिताः, दिवा निशा च संध्याश्च वनवासे त्वां पालयन्तु। षडृतवः, मासाः, संवत्सराः, कालभागाः, क्षणाश्च सुखमङ्गलं ददतु। त्वं महावने मुनिवद् व्रजन् अपि, देवासुराः सदा त्वां सुखेन रक्षन्तु। पुत्र, सर्वेषां राक्षसानां, पिशाचानां, क्रूरतामसमाचाराणां, मांसभक्ष्याणां च भयम् त्वं न कदापि प्राप्नुयाः। वानराः, वृश्चिकाः, दंशनकिटाः, मशकाः, सर्पाः, कृमयः च घनवने त्वां न बाधेरन्। महागजाः, सिंहाः, व्याघ्राः, दंष्ट्रिलाः भल्लूकाः, शृंगिणः महिषाः, क्रूरमृगाश्च त्वां न हिंस्युः। ये मांसभक्ष्याः, ये चान्ये वन्यप्राणी, ये मया पूजिताः, ते पुत्रं त्वां न हिंस्युः। शुभानि निमित्तानि ते सन्तु, कार्यसिद्धिः सदा भवतु, सर्वसमृद्धिं राम त्वं प्राप्नुहि; गच्छ सुरक्षितः। आकाशस्थलचराणां, सर्वदेवताभ्यः, शत्रुभ्यः अपि, पुनः पुनः ते मङ्गलानि भवन्तु। शुक्रः, सोमः, सूर्यः, कुबेरः, यमश्च ये मया पूजिताः, ते दण्डकावने वसन्तं रामं रक्षन्तु। अग्निः, वायुः, धूमः, मुनिवक्त्रनिःसृताः मन्त्राश्च, त्वां रघुनन्दन, संस्पर्शे रक्षन्तु। एवं सा पुण्यगन्धैः माल्यैः स्तुतिभिः च देवगणान् पूजयन्ती, भक्तिसम्भारपूर्णदृष्ट्या, रामस्य मातरः कौसल्या देव्या सम्यक् अर्चनं चकार। ततः महात्मा ब्राह्मणः अग्निं गृहीत्वा, विधिवत् रामस्य मङ्गलाय होमं कृतवान्। कौसल्या स्त्रीणां श्रेष्ठा, घृतं, श्वेतमाल्यं, समिधं, सरिषपाणि च समर्पयामास। आचार्यः तु शान्त्युषधीयं होमं सम्यक् कृत्वा, अवशिष्टेन द्रव्येण बहिर्होमम् अकरोत्। ततः मधुना, दध्ना, घृतेन, शुभैः वचोभिः च ब्राह्मणान् वनगमनाय रामस्य आशीः शंसयामास। अनन्तरं कौसल्या ब्राह्मणवर्याय दक्षिणां दत्त्वा, राघवाय इदं वचनं प्राह— ‘‘यद् वरं सहस्राक्षाय इन्द्राय सर्वदेवपूजिताय वृत्रवधे प्राप्तम्, स ते वरः अस्तु। यः वरः विनतया सुपर्णाय अमृतार्थिने दत्तः, स ते वरः अस्तु। यः वरः अदित्या वज्रधारिणे अमृतसम्भवे दानवान् निहन्तुम् दत्तः, स ते वरः अस्तु। यः वरः विष्णोः अप्रतिमतेजसः त्रिषु विक्रमेभ्यः प्राप्तः, स ते वरः राम तवास्तु। ऋषयः, समुद्राः, द्वीपाः, वेदाः, लोकाः, दिशश्च त्वां मङ्गलानि ददतु।’’ एवं पुत्रस्य शेषकर्माणि समाप्य, सौरभ्ययुक्तैः द्रव्यैः कौसल्या रामं विशाललोचनं अभ्यनजत्। सा कौसल्या, शुभौषधीभिः सिद्धमङ्गलैः रक्षां कृत्वा, मन्त्रैः अभिमन्त्र्य रामं पालयामास। सा दुःखेन व्याकुला सती अपि, हर्षवत् वचांसि प्राह, या वाणी केवलं वचनेनाभिव्यक्ता, न तु हृदयेन।