रामेण एवमुक्ता धर्मात्मनां श्रेष्ठः सन् जीवितरक्षणाय यत्नं कुर्वाणः, कौसल्या अश्रुपूर्णलोचना दुःखेन पीडिता पुत्रशोकविह्वला रामं वचनमब्रवीत्—"मम चेतः तव गमनं न सहते, पुत्र।" सा दुःखार्ता स्नेहेन पुनरुवाच—"वीर, नूनं कालः अनिवर्तनीयः, न तस्य प्रतिकूलं कर्तुं शक्यते। अतः त्वं एकचित्तेन गच्छ, पुत्र, सदा मङ्गलप्राप्तिः ते अस्तु, आर्य। यदा त्वं प्रतिनिवर्तिष्यसे, तदा अहं श्रान्तिहीना भविष्यामि; त्वं प्रतिज्ञां पूर्त्वा, पितुः कार्यं सम्पाद्य, यशस्वी भूत्वा यदा आगमिष्यसि, तदा अहं परमसुखेन स्वप्स्यामि। पुत्र, मृत्योरपि मार्गः अस्मिन्लोके सदा दुस्तरः; यः त्वां प्रोत्साहयति, स मम वचनानि शृणुयात्। गच्छ त्वं, महाबाहो, सुरक्षितः पुनः आगच्छ; त्वं मम प्रियं वचः शृण्वन् मां हर्षयिष्यसि। अद्यैव कदाचित् तद्वेलाऽस्ति यदा त्वं वनात् प्रतिनिवर्तिष्यसि, अहं च त्वां जटाचीरधारिणं द्रक्ष्यामि, वत्स।" एवं सा महाराज्ञी दृढनिश्चया रामं वनवासे स्थितिं कर्तुं निश्चितवन्तम् दृष्ट्वा, शुभानि वाक्यानि तस्योक्त्वा, तस्य कल्याणमिच्छन्ती बभूव। अथ पञ्चविंशस्सर्गः आरभ्यते। ततः, दुःखं विमुच्य, शुद्धामपः स्पृष्ट्वा, रामस्य माता विचारयन्ती शुभानि कर्माणि अकुर्वत्। सा पुनरुवाच—"त्वं राघवश्रेष्ठ, निग्रहीतुं न शक्यसे; अतः त्वं शीघ्रं गत्वा पुनः प्रतिनिवर्तस्व, धर्मपथे स्थित्वा। येन त्वया स्नेहेन नियमेन च धर्मः पाल्यते, स धर्मः त्वां रक्षतु। यान् त्वं देवतानां देवालयेषु च नमस्यसि, त एव त्वां महर्षिभिः सह वने रक्षन्तु। ये अस्त्राणि महर्षिणा विश्वामित्रेण दत्तानि, तानि सदा गुणसम्पन्नं त्वां रक्षन्तु। पितरं मातरं च सेवया, सत्येन च, महाबाहो, त्वं दीर्घायुष्मान् सुरक्षितश्च भव। अग्नयः, कुशाः, वेदिकाः, चैत्याः, ब्राह्मणस्थानानि, पर्वताः, वृक्षाः, लताः, सरांसि, पक्षिणः, सर्पाः, सिंहाश्च त्वां रक्षन्तु, नरश्रेष्ठ। साध्याः, विश्वेदेवाः, मरुतः महर्षिभिः सह, धाता, विधाता, पूषा, भगः, अर्यमाश्च ते मङ्गलं कुर्युः। सर्वे लोकपालाः इन्द्रमुख्याः, ऋतवः, मासाः, संवत्सराः, रात्रयः च त्वां पालयन्तु। अह्नः, मुहूर्ताः सदा ते मङ्गलप्रदाः स्युः; वेदाः, स्मृतिः, धर्मश्च सर्वत्र त्वां रक्षन्तु, पुत्र। स्कन्दः, सोमः, बृहस्पतिः, सप्तर्षयः, नारदश्च त्वां सर्वतः रक्षन्तु। सिद्धाः, दिशः, दिशिपतयः, ये मया वने स्तुताः, सदा त्वां रक्षन्तु, पुत्र। पर्वताः, समुद्राः, वरुणः, नभः, व्योम, पृथिवी, वायुः, चराचराणि च त्वां पालयन्तु। नक्षत्राणि, ग्रहाः, तेषाम् अधिपतयः, अह्निश्च रात्रयः, संध्याश्च त्वां रक्षन्तु। षडृतवः, मासाः, संवत्सराः, कालभागाः, क्षणाश्च ते सुखं कल्याणं च ददतु। यदा त्वं महावने मुनिवद् व्रजसि, तदा देवासुराः सदा ते सुखाय स्युः। पुत्र, त्वं राक्षसानां, पिशाचनां, क्रूरकर्मणां, मांसभक्ष्याणां च सर्वेषां भयमपि न प्राप्नुयाः। वानराः, वृश्चिकाः, दंशनकृमयः, मक्षिकाः, सर्पाः, कीटाश्च घनदण्डकवने त्वां न बाधेरन्। महागजाः, सिंहाः, व्याघ्राः, दंष्ट्रिणः भल्लूकाः, शृंगिणः महिषाः, अन्ये च क्रूरमृगाः त्वां न हिंस्युः, पुत्र। ये क्रूराः मांसभक्ष्याः प्राणिनः, ये चान्ये मृगाः, ये मया पूजिताः, ते त्वां न बाधेरन्। शुभानि निमित्तानि ते स्यु:; यत्किंचित् कार्यं ते, तत् सफलं भवतु; सर्वसमृद्धिः ते अस्तु, राम, निर्भयः गच्छ, वत्स। दिवि भूमौ च ये भूताः, ये च देवद्विषः, ते सर्वे त्वां पुनः पुनः आशिषः ददतु। शुक्रः, सोमः, सूर्यः, कुबेरः, यमश्च ये मया पूजिताः, ते त्वां दण्डकावने रक्षन्तु, राम। अग्निः, वायुः, धूमः, मुनिमुखैः उच्चारिताः मन्त्राश्च, त्वां संस्पर्शे रक्षन्तु, रघुनन्दन।" एवं सा पुण्यगन्धमाल्यैः, दिव्यैः स्तवैः, देवगणान् सम्यगर्चयन्ती, श्रद्धया पूर्णलोचना बभूव। ततः, स महात्मा ब्राह्मणः अग्निं गृहीत्वा, विधिपूर्वकं रामस्य कल्याणार्थं होमं चकार। कौसल्या स्त्रीषु श्रेष्ठा, स्नेहेन घृतं, शुक्लमाल्यं, समिधं, सरषपाणि च सम्यक् उपकल्प्य होमाय ददौ। यः स आचार्यः, शान्त्यै स्वस्त्ययनाय च विधिना होमं कृत्वा, यदवशिष्टं हविर्मात्रं तेन बहिःप्राशनं न्ययोजयत्। ततः मधुना, दध्ना, घृतेन, शुभैः वाक्यैः च, स ब्राह्मणः रामस्य वनगमनाय स्वस्तिवाचनं कारयामास। अनन्तरं रामस्य जननी स ब्राह्मणश्रेष्ठं कामदक्षिणया सन्तुष्टं कृत्वा, राघवं प्रति इदं वचनमब्रवीत्—"यद् आशीर्वादः सहस्राक्षस्य इन्द्रस्य, सर्वैः देवैः पूजितस्य, वृत्रवधे अभवत्, स एव आशीर्वादः तवापि भवतु।