एषा स्त्रीधर्मः सनातनः वेदविहितश्च लोके प्रसिद्धश्च, यं सततमग्निकार्येषु देवेषु च महात्मभिः समाचर्यते। तस्मात् त्वं मम निमित्तं देवतान् पूजय, ब्राह्मणांश्च सत्कुरु; मम प्रत्यागमनकाले प्रतीक्षमाणा, सदा मम स्मरणे स्थिता भव। नियमिताहारा पतिसेवने दृढनिष्ठा चेद् भविष्यसि, तदा मम प्रत्यागमने परमान् कामान् अवाप्स्यसि। यदि धर्मात्मा रामः जीवन् प्रत्यागच्छति इति उक्त्वा, अश्रुपूर्णलोचना कौसल्या शोकविह्वला रामं पुत्रं सम्बोध्य उवाच—"मम मनः तव गमनं सहन्तुं न शक्नोति, पुत्र।" "वीर, नूनं कालः अपरिवर्तनीयः; अतः त्वं एकचित्तः गच्छ, सदा सौम्यः भव। यदा त्वं धर्मनिष्ठः व्रतं समाप्य पितुः कार्यं कृत्वा प्रत्यागमिष्यसि, तदा अहं श्रान्तिहीना परमसुखेन शयिष्ये। मृत्युर्मार्गः सदा दुर्नयः, तस्मात् यः त्वां प्रेरयति, स मम वाक्यं शृणुतु। गच्छ त्वं महाबाहो, प्रत्यागच्छ च; सौम्यवचनेन मां तोषयिष्यसि। कदाचित् त्वं वनेन प्रत्यागमिष्यसि, तदा त्वां जटाचीरधरं पुत्रं पश्येयमिति।" एवं कौसल्या दृढनिश्चया रामं वनवासे स्थितिं दृष्ट्र्वा, सौम्यगुणसम्पन्नं रामं शुभवचनैः अभ्यनन्दत्, तस्य च कल्याणे स्पृहयामास। ततः पञ्चविंशतितमः सर्गः आरभ्यते। शोकं निवर्त्य, शुद्धोदकस्पर्शपूर्वकं कौसल्या चिन्तयन्ती शुभानि कर्माणि चकार। "राघवश्रेष्ठ, त्वं निरोधयितुं न शक्यसे; अतः शीघ्रं गत्वा पुनः प्रत्यागच्छ, धर्ममार्गे स्थितः भव। यं धर्मं त्वं स्नेहेन नियमेन च पालनवान्, स धर्मः त्वां रक्षतु। येषु देवेषु देवालयेषु च त्वं नमस्यसि, ते त्वां वने महर्षिभिः सह रक्षन्तु। विश्वामित्रेण दत्तानि शस्त्राणि गुणसम्पन्नं त्वां सदा पालयन्तु। पितरं मातरं च सेवया, सत्येन च, महाबाहो, दीर्घायुष्मान् भव, सुरक्षितश्च।" "होतारः, कुशाः, वेदिकाः, यूपाः, ब्राह्मणासनानि, पर्वतानि, वृक्षाः, लतानि, सरांसि, विहङ्गमाः, सर्पाः, सिंहाश्च त्वां रक्षन्तु। साध्याः, विश्वेदेवाः, मरुतः, महर्षयः, धाता, विधाता, पूषा, भगः, अर्यमाश्च त्वां शुभं कुर्युः। सर्वे लोकपालाः, इन्द्रमुख्याः, ऋतवः, मासाः, संवत्सराः, रात्रयः च त्वां पालयन्तु। अह्नि च मुहूर्ते च सदा शुभानि ते स्युः; वेदाः, स्मृतयः, धर्मश्च सर्वत्र त्वां रक्षन्तु।" "स्कन्दः, सोमः, बृहस्पतिः, सप्तर्षयः, नारदः च सर्वतः त्वां पालयन्तु। सिद्धाः, दिशः, लोकपालाश्च ये मया वने स्तुताः, ते सदा त्वां रक्षन्तु। पर्वतानि, समुद्रः, वरुणः, आकाशः, वायुः, पृथिवी, चलस्थावराणि च त्वां पालयन्तु। नक्षत्राणि, ग्रहाः, तेषां देवताः, दिनरात्र्यः, सन्ध्याश्च वने स्थितं त्वां रक्षन्तु।" "षडृतवः, मासाः, संवत्सराः, कालविभागाः, क्षणाश्च त्वां सुखं कल्याणं च ददतु। महावने मुनिवद् विचरन्तं त्वां, देवासुराः सदा सुखं ददतु। राक्षसानां, पिशाचानां, क्रूरकर्मणां, मांसादीनां च सर्वेषां भयम् त्वं मा गाः। वानराः, वृश्चिकाः, दंशनकाः, मक्षिकाः, सर्पाः, कृमयश्च घने वने त्वां मा बाधन्ताम्।" "महागजाः, सिंहाः, व्याघ्राः, दंष्ट्रिलाः भल्लूकाः, शृङ्गिणः महिषाः, क्रूरमृगाश्च त्वां मा हिंस्युः। ये मांसभक्षिणः क्रूराः, ये चान्ये मृगवर्गाः, ये मया पूजिताः, ते त्वां मा पीडयन्तु। शुभानि निमित्तानि ते स्यु:; यशः, सिद्धिः, समृद्धिः च ते अस्तु; सौम्य, गच्छ सुरक्षितः।" "स्वर्गस्थैः, पृथिव्यां स्थितैः, सर्वैः देवैः, अपि च द्वेषिभिः, पुनः पुनः ते कल्याणं भूयात्। शुक्रः, सोमः, सूर्यः, कुबेरः, यमः च ये मया पूजिताः, ते दण्डकारण्ये वसन्तं त्वां रक्षन्तु। अग्निः, वायुः, धूमः, मुनिमुखोदिताः मन्त्राश्च, त्वां संस्कारकाले पालयन्तु।" एवं कौसल्या दिव्यगन्धैः पुष्पमाल्यैः स्तोत्रैः च देवगणान् पूजयित्वा, भक्तिपूर्णनेत्रा बभूव। ततः स महात्मा ब्राह्मणः, अग्निं गृहीत्वा, विधिवत् रामस्य कल्याणाय होमं चकार। कौसल्या च श्रेष्ठनारी स्नेहात् सर्पिषा, शुक्लमाल्यैः, समिधा, सरषपैश्च होमाय समारब्धवती। स गुरुः शान्तिकर्मणि सम्यक् कृत्वा, शिष्टेन हविषा बहिः बलिं न्यवेदयत्। एवं कौसल्या पुत्रस्य रामस्य वनगमनकाले धर्मानुसारं, शुभाशिषः, होमादिकर्माणि च, स्नेहपूर्वकं समाचकार।