यदा रामः वनवासाय सज्जः अभवत्, तदा तस्य मातरः कौसल्या दुःखेन क्लिष्टा, पुत्रस्य गमनम् सम्यक् न शक्नोति स्वीकर्तुम्। तदा सापि धर्मविधानम् स्मृत्वा, सीताम् उपदेशं दत्तवती—यः स्त्री पतिम् नानुवर्तते, सा दुःखं प्राप्नोति; पतिसेवनया स्त्री परमं स्वर्गं लभते। देवद्विजेषु नमः कृत्वा वा न कृत्वा अपि, पतिसेवा एव स्त्रियाः परमः धर्मः, यः वेदेषु लोकस्य च नित्यः विधिः अभिहितः, यः यज्ञेषु देवसेवा च महात्मभिः सदा पालनं यः। रामः सीताम् उक्तवान्—"मम कृते देवाः पूज्यन्ताम्, ब्राह्मणाः सम्मान्यन्ताम्; यावत् मम आगमनं प्रतीक्षस्व, शुभकामना युक्ता। यः स्त्री पतिसेवा व्रते स्थिता, संयमिताहारा, सा मम आगमनकाले परमं कामं प्राप्स्यति।" रामस्य वचनेन, धर्मिष्ठः श्रेष्ठः तस्य जीवितं रक्षन्, कौसल्या अश्रुपूर्णनेत्रा दुःखेन रामम् उक्तवती—"मम मनः तव गमनम् न स्वीकरोति, पुत्र।" सापि पुनः रामम् अभ्यर्थयन्ती—"हे वीर, कालः न प्रतिवर्तनीयः; त्वं एकचित्तः गच्छ, सदा शुभं भवतु, महात्मन्। यदा त्वं प्रतिनिवर्तिष्यसि, तदा अहम् श्रममुक्ता भविष्यामि; यदा तव व्रतं सिद्धं, पितृकार्यं कृतं, तदा अहम् परमसुखेन शयिष्ये। मृत्युपथः सदा दुर्गमः, पुत्र; यः त्वां प्रेरयति, स मम वचनं शृणु। गच्छ, महाबाहो, सुरक्षितः प्रतिनिवर्तस्व; त्वं मधुरैः वचोभिः माम् आनन्दयिष्यसि। कदाचित् अद्य वनात् प्रतिनिवर्तिष्यसि, अहम् त्वां दारुणवस्त्रिणं, जटिलं पश्येयम्।" एवं राज्ञी दृढनिश्चया रामस्य वनवासे निश्चयं दृष्ट्वा, शुभवचनैः रामम् अभ्यनन्दत्, तस्य कल्याणम् आकाङ्क्षन्ती। ततः, शुद्धजलम् स्पृशित्वा, दुःखं विसर्ज्य, रामस्य माता कौसल्या शुभकर्माणि अचरत्। सा रामम् अभ्यनुशास्य—"त्वं रघुवंशश्रेष्ठः, न निग्रहणीः; गच्छ शीघ्रं, धर्ममार्गे स्थितः प्रतिनिवर्तस्व। यः धर्मः त्वया स्नेहेन यः अनुशासनेन पालनः, स धर्मः त्वां रक्षतु।" "येषु देवेषु मन्दिरेषु च त्वं नमसि, तैः देवैः महर्षिभिः सह, वनवासे त्वं रक्षितः भव। यः आयुधानि विश्वामित्रेण दत्तानि, तानि त्वां सदा रक्षन्तु। पितृमातृसेवा, सत्येन, महाबाहो, त्वं दीर्घायुषः सुरक्षितः भव।" "यज्ञाग्नयः, कुशा, वेदी, देवायतनानि, ब्राह्मणासनानि, पर्वतानि, वृक्षाः, लता, सरांसि, पक्षिणः, सर्पाः, सिंहाः, त्वां रक्षन्तु। साध्याः, विश्वेदेवाः, मरुतः, महर्षयः, धाता, विधाता, पूषा, भगः, अर्यमा, त्वां शुभं ददतु।" "सर्वे लोकपालाः इन्द्रप्रमुखाः, ऋतवः, मासाः, वर्षाणि, रात्रयः, त्वां रक्षन्तु। दिवाः, मुहूर्ताः, सदा शुभं ददतु; वेदः, स्मृतिः, धर्मः त्वां सर्वत्र रक्षन्तु, पुत्र।" "स्कन्दः, सोमः, बृहस्पतिः, सप्तर्षयः, नारदः, त्वां सर्वतः रक्षन्तु। सिद्धाः, दिशापालाः, दिग्देवताः, ये मया वनमध्ये स्तुताः, सदा त्वां रक्षन्तु, पुत्र।" "सर्वे पर्वताः, समुद्रः, वरुणः, आकाशः, वायुः, पृथिवी, चराचरः, त्वां रक्षन्तु। नक्षत्राणि, ग्रहाः, तेषां देवाः, दिवा-निशा, सन्ध्याः, त्वां वनवासे रक्षन्तु।" "षडृतवः, मासाः, वर्षाणि, कालविभागाः, क्षणाः, त्वां सुखं ददतु। यदा त्वं महावने मुनिवेषेण विचरिष्यसि, देवाः, दानवाः, सदा त्वां सुखं ददतु।" "राक्षसाः, पिशाचाः, क्रूरकर्मणः, मांसभक्ष्याः, सर्वे त्वां न बाधन्तु। वानराः, वृश्चिकाः, कीटकाः, मच्छकाः, सर्पाः, कृमयः, वनमध्ये त्वां न क्लिश्नन्तु।" "महागजाः, सिंहाः, व्याघ्राः, दंष्ट्रिणः भल्लूकाः, शूर्पकर्णाः, क्रूरमृगाः, त्वां न हिंसन्तु। ये मांसभक्ष्याः, अन्ये वन्यजीवाः, ये मया पूजिताः, त्वां न हिंसन्तु।" "शुभलक्षणानि ते सन्तु, तव कार्याणि सिद्ध्यन्तु, सर्वसमृद्धिः तव सदा भवतु, राम; सुरक्षितः गच्छ, पुत्र।" "दिव्याः, भूम्याः, सर्वे देवाः, विरोधिनः अपि, त्वां पुनः पुनः शुभं ददतु। शुक्रः, सोमः, सूर्यः, कुबेरः, यमः, ये मया पूजिताः, ते त्वां दण्डकवनवासे रक्षन्तु।" "अग्निः, वायुः, धूमः, ऋषिमुखोद्गतानि मन्त्राणि, त्वां रघुनन्दनं, संस्पर्शे रक्षन्तु।" एवं कौसल्या, माल्यैः, दिव्यगन्धैः, उचितैः स्तोत्रैः, देवगणान् पूज्य, श्रद्धायुक्तनेत्रा अभवत्। ततः, ब्राह्मणः महात्मा, अग्निं गृहीत्वा, विधिवत् रामस्य शुभाय यज्ञकर्म अकरोत्।