सा तदा राघवं रामं स्नेहेन सम्परिष्वज्य, अश्रुपूर्णलोचना, सौमित्रिम् अनुगम्य सान्त्वनया वचोऽब्रवीत् — "आर्यपुत्र, न शक्नोम्यहं सह पतिसहस्रभिः अन्याभिः स्त्रीभिः वसितुं; त्वया सह वनं गच्छेयमिति मे मनः, मृगीव मृगसङ्घात् त्वत्सङ्गमे स्थातुमिच्छामि। यदि त्वं पितरं प्रति कृतज्ञतया वनं गन्तुम् एव निश्चितवानसि, तर्हि मामपि त्वया सह नयेत्यनुरोदयन्ती सुमन्त्रं राघवं रुदती पुनरुवाच।" रामः अपि तस्याः अश्रुपूर्णमुखीं विलपन्तीं दृष्ट्वा, स्वयम् अपि रुदन् इदं मधुरं वाक्यमुवाच — "पतिसंयुक्तायाः स्त्रियाः पतिः एव देवता, स्वामी च; अद्य त्वं च अहं च नृपतेरधीनौ। न वयं अनाथाः, यतोऽसौ धर्मज्ञः प्रजापति राजा अस्माकं रक्षिता; भरतश्च धर्मात्मा सर्वभूतेषु प्रियवागस्ति।" "सदा वृद्धराजस्य हिताय यत्नः कार्यः; या स्त्री व्रतेषु उपवासे च प्रवृत्ता सा उत्तमा। या पतिं नानुगच्छति सा दुःखभाग्भवति; पतिसेवया तु स्त्री स्वर्गं परमं लभते। या न देवान् नमति न वा पूजयति, सा अपि पतिसेवया तस्य प्रीत्यर्थं तस्य हितं च कुर्वन्ती धर्ममाचरति।" "एषा स्त्रीणां सनातनी धर्मः वेदविहिता लोके च प्रतिष्ठिता, यज्ञकर्मसु सतां च देवानां प्रति। अतः प्रिये, मम निमित्तं देवताः पूज्यन्ताम्, ब्राह्मणाश्च मान्यन्ताम्; मम आगमनस्य प्रतीक्षां कुरु। नियमेन हिताहारिणी पतिसेवायाम् अनन्यचेतना त्वं मम आगमने परमं कामं प्राप्स्यसि। यदि धर्मिष्ठः श्रेष्ठः जीवेत् — इत्येवं रामेण उक्ता, अश्रुपूर्णनेत्रा कौसल्या दुःखार्ता सुतं पुनरुवाच — 'मम मनः तव गमनं न सहते, वत्स।" "वीर, नूनं कालः अनिवर्तनीयः; गच्छ त्वं, पुत्र, एकचित्तः — सदा सौम्यः भव। यदा त्वं प्रतियास्यसि तदा अहं विश्राम्येयं; यदा त्वं व्रतं समाप्य पितुः कृतार्थः आगमिष्यसि, तदा अहं परमसुखेन शयेयम्। मृत्युना मार्गः सदा दुर्ज्ञेयः लोके; यः त्वां प्रेरयति, राघव, मम वाक्यं शृणु।" "गच्छ त्वं, महाबाहो, पुनरागच्छ; मधुरैः वचोभिः मामानन्दयिष्यसि। कदाचित् एषः कालः यत्र त्वं वनात् प्रत्यागमिष्यसि, अहं च त्वां जटाचीरधारिणं द्रक्ष्यामि।" एतद्वाक्यैः दृढनिश्चया कौसल्या रामस्य वनवासे निश्चिते सती, शुभानि वचनानि रामायोवाच, तस्य कल्याणमिच्छन्ती। ततः पञ्चविंशस्सर्गः आरभ्यते। दुःखं परित्यज्य, शुद्धां जलं स्पृष्ट्वा, राममाता विमर्शशीलाऽभूत्, शुभानि कर्माणि चकार। सा पुनरुवाच — "त्वं न निग्रहीतुं शक्यः, रघुकुलश्रेष्ठ; गच्छ शीघ्रं प्रत्यागच्छ, सत्पथं पालय। यं धर्मं त्वं स्नेहेन नियमेन च पालयसि, स धर्मः त्वां रक्षतु।" "येभ्यः त्वं वन्दसे, देवेषु चैव देवायतनेषु, ते त्वां वनस्थं महर्षिभिः सह रक्षन्तु। ये अस्त्राणि महर्षिणा विश्वामित्रेण दत्तानि, तानि सदा त्वां रक्षन्तु। पितुः सेवा, मातुः सेवा, सत्यं च — एतेभ्यः त्वं दीर्घायुषी रक्ष्यसे।" "अग्नयः, कुशाः, वेदिकाः, चैत्याः, ब्राह्मणस्थानानि, पर्वतानि, वृक्षाः, लता, सरांसि, पक्षिणः, सर्पाः, सिंहाश्च — एते सर्वे त्वां रक्षन्तु। साध्याः, विश्वे देवाः, मरुतः, महर्षयः, धाता, विधाता, पूषा, भग, अर्यमाणश्च — एते त्वां कल्याणानि ददतु।" "सर्वे लोकपालाः इन्द्रप्रमुखाः, ऋतवः, मासाः, संवत्सराः, रात्रयः च त्वां रक्षन्तु। दिनानि, मुहूर्ताश्च सदा त्वां शुभानि ददतु; वेदाः, स्मृतयः, धर्मश्च सर्वत्र त्वां रक्षन्तु।" "स्कन्दः, सोमः, बृहस्पतिः, सप्तर्षयः, नारदश्च सर्वतः त्वां रक्षन्तु। सिद्धाः, दिशः, लोकपालाश्च ये मया वन्ये स्तुताः, ते सदा त्वां रक्षन्तु।" "सर्वे पर्वताः, समुद्रः, वरुणः, आकाशः, वायुः, पृथिवी, चलस्थावराणि च त्वां रक्षन्तु। तारा, ग्रहाः, देवतासहिताः, दिनरात्रे, संध्याश्च त्वां वनस्थं रक्षन्तु।" "षडृतवः, मासाः, संवत्सराः, कालविभागाः, क्षणाश्च त्वां सुखं ददतु। यदा त्वं महावने मुनिवद् वससि, तदा देवासुराः सदा त्वां सुखयन्तु।" "राक्षसैः, पिशाचैः, क्रूरकर्मभिः, मांसभक्षकैः त्वं कदापि न भीतः भूयाः। वानरैः, वृश्चिकैः, दंशिभिः, मक्षिकाभिः, सर्पैः, कृमिभिश्च घने वने त्वं न पीड्यसे।" "महागजैः, सिंहैः, व्याघ्रैः, दंष्ट्रिलभैः, ऋषभैः, मृगैश्च त्वं न हन्यसे। ये क्रूराः मांसभक्षिणः, ये चान्ये वन्याः प्राणिनः, ये मया पूजिताः, ते त्वां न हिंस्युः।" "शुभानि निमित्तानि सन्तु, कार्याणि सिद्धिं यान्तु, सर्वमङ्गलं तेऽस्तु, राम; गच्छ, पुत्र, निरापदः।" एवं कौसल्या मातरं राघवं स्नेहपूर्णया बुद्ध्या, धर्ममार्गे स्थितं पुत्रं, आशीर्वादैः, शुभकामनाभिः, सर्वदेवताः सम्पूज्य, वनगमनाय प्रेरयामास।