ते वीराः शस्त्रधारिणः धनुर्धराः प्रहर्षपूर्णाः अग्रे गच्छन्ति स्म। ततः तुर्यनिनादः, सूतमागधगानः च समुत्पन्नः। मार्गे मार्गे वीराणां सिंहनिनादाः श्रूयन्ते स्म, राजप्रासादवातायनस्थाः अलङ्कृताः महिलाः च सर्वतः तं राघवम् निरन्तरं पश्यन्ति स्म। शत्रुनाशनः रामः, स्त्रीभिः पुष्पवर्षेण सन्तुष्टः, सर्वाङ्गसंपन्नः ताः महिलाः हर्षयति स्म। प्रासादेषु भूमौ च स्थिताः जनाः उत्तमवाक्यैः रामम् पूजयन्ति स्म—“नूनं कौसल्या माता तव हर्षयति, मातृणां प्रियः रामः।” “यदा त्वं सफलं यात्रा च पितृराज्यं प्राप्नोषि, सीता च सर्वपत्नीषु श्रेष्ठा सती, तदा कौसल्या अत्यन्तं हर्षयति।” ताः महिलाः सीताम्, रामस्य प्रियतमा हृदयस्थां, सर्वपत्नीषु उत्तमां मन्यन्ते स्म—“नूनं रानी पूर्वं महान् तपः कृतवती।” सा रामेण सह संगमं प्राप्तवती, रोहिण्याः चन्द्रेण संगमवत्; एवं पुरुषश्रेष्ठः रामः तैः प्रासादशिखरेभ्यः स्त्रीभिः मधुरवाक्यानि श्रुणोति स्म यदा राजमार्गे गच्छति। तत्र राघवः नगरवासिनां समवेतानां जनानां संवादान् श्रुणोति स्म, विविधानि स्वभाववाक्यानि हर्षपूर्णैः नागरिकैः। “अद्य राघवः समृद्धिं प्राप्नोति, राजकीयम् अनुग्रहं लभते; सर्वे वयं यदा सः नृपः भविष्यति, सर्वकामान् प्राप्स्यामः।” “अयं जनानां सौभाग्यं, यः दीर्घकालं राज्यं धारयिष्यति; अस्य पुरुषस्य अधीनाः कदापि दुःखं वा अप्रियं न पश्यन्ति।” अश्वैः ग्रामनादैः, गजैः, शुभैः सूतमागधैः अग्रे गच्छद्भिः, श्रेष्ठैः गायकैः सम्मानितः, वैश्रवणवत् स्तुतः रामः अग्रे गच्छति स्म। रामः तं महा-राजमार्गं पश्यति स्म, यत्र गजाः, रथाः, अश्वाः, जनसमूहः च सन्ति, चत्वरेषु रत्नानि, वस्त्राणि, विविधानि द्रव्याणि च सन्ति, मार्गः निर्मलः प्रकाशते स्म। सप्तदशमं सर्गं श्रूयताम्। रामः रथम् आरोहितः, हर्षपूर्णैः मित्रैः परिवृतः, ध्वजपताकाभिः अलङ्कृतः, सुगन्धितधूपैः च सुवासितः। सः प्रसिद्धः रामः नगरम् अपश्यत्, जनसमूहम् यत्र, गृहाणि धवलवर्णानि मेघवत् प्रकाशन्ति स्म। सः राजमार्गे गच्छति स्म, यत्र मध्यभागः धूपगन्धितः, चन्दनागरुकल्पैः च समलङ्कृतः। तत्र उत्तमाः गन्धाः, तन्तु-लिनन-वस्त्राणि, अप्रविद्धमुक्ताः, रम्याणि स्फटिकानि च दृश्यन्ते स्म। सः तं शोभनं राजमार्गं अपश्यत्, यत्र विविधानि पुष्पाणि, उच्चावचानि खाद्यानि च संपूर्णानि। सः राजमार्गं अपश्यत्, देवेशः स्वर्गे यथा, दधि, शालि, यव, धूपचन्दनागरुकल्पैः च समलङ्कृतम्। चत्वराणि सदा पुष्पमालाभिः, सुगन्धैः पूजितानि; मित्रैः शुभाशंसनानि श्रूयन्ते स्म। सः सर्वजनान् यथायोग्यं सम्मान्य, पूर्वपुरुषाणां मार्गे गच्छति स्म। “अद्य त्वं अभिषिक्तः सन्, एतत् पथं रक्ष; यथा वयं तव पितृभिः पोषिताः, तदा रामे राज्ञि सुखेन वास्यामः।” “न वस्त्रं, न महत् धनम् आवश्यकम्; यदि रामः राज्ये स्थाप्यते, तेन एव तुष्टाः स्म।” “रामस्य अभिषेकात् किं अपि प्रियं नास्ति, तस्य तेजः अनन्तम्।” एताः शुभवाचः मित्रैः, हितैः च श्रुत्वा, रामः महा-राजमार्गे गच्छति स्म। तं पुरुषश्रेष्ठं दृष्ट्वा, न कश्चित् मनः वा नेत्रं अपसारयितुं शक्नोति स्म। यः रामं न पश्यति, वा यं रामः न पश्यति, सः सर्वैः निन्दितः, आत्मनः अपि तिरस्कृतः भवति। धर्मात्मा रामः सर्ववर्णान् सर्ववयस्कान् च अनुकम्पां दर्शयति; तेन सर्वे तं अनुगच्छन्ति स्म। मन्दिरेषु मेघसदृशेषु, रत्नजालैः अलङ्कृतैः, आकाशं आच्छादयन्ति इव स्थितेषु—भूमौ श्रेष्ठं गृहं, इन्द्रस्य प्रासादवत्, रामः प्रविश्य, तेजसा दीप्तः, पितुः गृहम् प्रविष्टः। त्रिभिः द्वारैः, यत्र धनुर्धराः अश्वाः च स्थिताः, तानि पार्श्वानि गच्छित्वा, द्वे अन्ये पार्श्वे पद्भ्यः अतीत्य, पुरुषश्रेष्ठः तानि सदा पार्श्वानि अतीत्य, दशरथस्य पुत्रः सर्वजनान् विसर्ज्य, शुद्धं अन्तःपुरं प्रविश्य। यदा पितुः समीपं प्रविष्टः, तदा सर्वजनाः, राजकुमारस्य आगमनं प्रतीक्षन्तः, समुद्रः चन्द्रस्य उदयम् यथा प्रतीक्षते, तं प्रत्यागमनं प्रतीक्षन्ति स्म। अष्टादशमं सर्गं श्रूयताम्। तत्र रामः पितरं उपविष्टं, कैकेयीं च, शुष्कवदनं, दुःखार्तं पश्यति स्म। प्रथमं यथानियमं पितुः पादयोः प्रणम्य, ततः संयतः कैकेयीपादयोः प्रणम्य। राजा अश्रुपूर्णनेत्रः “राम” इति उक्त्वा, दुःखार्तः तं न पश्यति, न वदति च। एतादृशं अनपूर्वं भयकरं राजस्य रूपं दृष्ट्वा, रामः अपि भयेन आक्रान्तः, सर्पं पद्मः इव। सः महराजं शोकसन्तप्ता, दीर्घनिःश्वासं कुर्वन्तं, विक्षिप्तचित्तं, दुःखितेन्द्रियं पश्यति स्म। सागरः इव तरङ्गैराकुलः, सूर्यः ग्रहग्रस्तः इव, ऋषिः मिथ्यावादी इव, सः राजा दुःखेन आक्रान्तः।