गिरिगुहायाः सिंह इव निष्क्रम्य रामः द्वारे लक्ष्मणं कृताञ्जलिं विनीतमद्राक्षीत्। ततः स मित्रैः परिवृतः मध्ये कक्ष्यायाः प्रविश्य तत्र सर्वानर्थिनः प्रेक्ष्य, तान् अभिवाद्य सत्कारं च चकार। अनन्तरं स नरव्याघ्रः राजस्यानन्दवर्धनः शोभनं रथमारोहत्, यः वह्निसदृशदीप्त्या विराजमानः। स रथः मेघनिनादसन्निभः, रत्नस्वर्णमण्डितः, मेरुप्रतिमप्रभः, चक्षुषां दीप्तिमान् बभौ। तं हरितयुक्तान् शीघ्रान् वातवेगसमानान् गजकुम्भोपमानांश्चाश्वान् युक्त्वा, स इन्द्ररथोपमः सहस्राक्षेन यथारथः सञ्जज्ञे। तेजसा दीप्तिमान् राघवः शीघ्रमारुह्य प्रस्थितवान्, मेघनिनाद इव व्योम्नि शुश्रुवे। सश्रीमान् रामः स्वगृहात् निष्क्रम्य, बृहन्मेघात् चन्द्रमाः इव, लक्ष्मणेन अनुयातः, चामरग्रहणेन भ्रात्रा शोभितः। लक्ष्मणः च रथे पृष्ठतः स्थित्वा भ्रातरं रक्षितवान्; ततः महान् शब्दः समुत्पन्नः। तस्य प्रस्थानकाले सर्वतः जनसमूहः संप्रत्यग्रहीत; ततः श्रेष्ठाश्वगजाः पर्वतसन्निभाः तं अन्वगच्छन्। एवं शतानि सहस्राणि च रामं अनुयायुः; पुरतः चन्दनागुरुधूपिताः शूराः प्रययुः। खड्गधनुष्मन्तो वीराः प्रहृष्टाः पुरतः ययुः; ततः वादित्रनिनादाः सूतश्च स्तुतिपाठश्च समजनि। मार्गे मार्गे नारीजनैः राजमहर्द्धिभिः स्त्रीभिः शृङ्गारितैः, प्रासादगवाक्षेषु स्थितैः, वीराणां सिंहनिनादाः शुश्रुवे। शत्रुसूदनः स रामः स्त्रीभिः पुष्पवर्षेण सिञ्च्यमानः, सर्वाङ्गसौन्दर्ययुक्तः ताः स्त्रियः तुष्टिं ददौ। प्रासादस्थाः भूमिस्थाश्च जनाः उत्तमानि वचनानि रामं प्रति ऊचुः—"नूनं कौसल्या माता तव, मातॄणां प्रियंवद, हृष्टा भवति।" "तव सफलं यशः, पितृपैतामहम् ऐश्वर्यं प्राप्तं, सीता च सर्वस्त्रीषु श्रेष्ठा पतिव्रतानां मध्ये।" ताः स्त्रियः रामहृदयप्रिया सीतां सर्वपतिव्रतानां मध्ये उत्तमां मन्यन्ते; नूनं सा महाराज्ञी पूर्वं महत्तपश्चकार। सा रामेण सह संयोगं रोहिण्या चन्द्रेण यथा प्राप्तवती; एवमुत्तमपुरुषः रामः राजमार्गे प्रासादतलस्थाभिः स्त्रीभिः मधुरवचनानि शृण्वन् ययौ। तत्र राघवः नगरजनसमवायस्य संवादान्, स्वमतानि विविधानि वाक्यानि, प्रहृष्टैः नागरिकैः उक्तानि शुश्रुवे। "अद्य राघवः समृद्धिं प्राप्नोति, राजानुग्रहम् अधिकं लभते; वयं सर्वे कामान् प्राप्स्यामः, स हि अस्माकं नृपः भविष्यति।" "अस्य दीर्घकालं राज्यपालनं जनानां सौभाग्यम्; अनेन नराधिपेन कश्चन दुःखं वा अप्रियं वा न पश्येत्।" अश्वैः ग्रामनिनादोपमैः, गजैः, मंगलसूतमागधैः, श्रेष्ठवादित्रैः पूजितः, वैश्रवणवत् स्तुतः प्रस्थितवान्। रामः तं महापथं ददर्श, यत्र हस्त्यश्वरथजनसमूहैः संकीर्णं, बहुवस्त्ररत्नसमृद्धं, शुद्धं च बभौ। रामो रथमारुह्य, प्रहृष्टमित्रैः परिवृतः, पताकाध्वजशोभितः, दिव्यगन्धधूपितः, नगरं जनसमूहैः पूर्णं, गृहैः श्वेतमेघसन्निभैः विराजमानं ददर्श। सः राजमार्गे प्रस्थितः, मध्यभागः गन्धानुलेपनैः सुरभितः, चन्दनागुरुधूपैश्च सुवासितः, तत्र उत्तमानि वस्त्राणि, क्षौमकौशेयानि, अपविद्धामुक्ताश्च, मणिमुक्ताद्याभरणानि च आसन्। सः शोभनं विघ्नरहितं राजमार्गं ददर्श, पुष्पैर्भक्ष्यैः च, उच्चावचैः समाच्छन्नम्। तं राजमार्गं ददर्श, यथा देवलोकपतिः स्वर्गमार्गं, दधिघृतशाल्यादिभिः नैवेद्यैः, अगुरुचन्दनधूपैश्च सुशोभितम्। चत्वराणि सदा बहुविधमाल्यगन्धैः पूजितानि, मित्रैः शुभाशिषः शब्दाः शुश्रुवे। सर्वान् जनान् यथायोग्यं पूजयन्, पितृपैतामहेन पन्था गच्छन्। "यदा त्वं अभिषिक्तः भविष्यसि, तदा अस्माकं पन्थानं रक्ष; यथा पितृभिः पूर्वैः अस्मान् पालितम्, एवं त्वया राज्ये सुखेन वत्स्यामः।" "न भोजनस्य, न वित्तस्य, किञ्चिद् अपेक्षा; यदि राज्ये रामः प्रतिष्ठितो दृश्यते, ततः सर्वं लब्धम्।" "रामस्य राज्याभिषेकात् प्रियतरं नास्ति; अस्य अपरिमिततेजसः नृपस्य राज्याभिषेकः एव परमं सौख्यम्।" इति मित्रैः सुहृद्भिश्च श्रुत्वा शुभवचनानि, तान् पूजयन् रामः महापथं प्रस्थितः। सः पुरुषश्रेष्ठः यदा यदा गच्छति, तदा तदा जनाः तस्मात् दृष्टिं वा मनः वा न प्रत्याहरन्ति। यः रामं न पश्यति, वा रामेण न दृष्टः, सः सर्वैः निन्द्यते, स्वयमेवात्मना अपमानं अनुभवति। स धर्मात्मा सर्ववर्णेषु सर्ववयःषु च दयां दर्शयति; तस्मात् सर्वे तं अनुगच्छन्ति। श्वेतमेघसन्निभैः प्रासादैः, रत्नजालशोभितैः, आकाशमिव व्याप्नुवद्भिः— पृथिव्यां श्रेष्ठं गृहं, इन्द्रभवनसदृशं, सः रामः पितुः निवेशनं तेजसा दीप्तः प्रविवेश।