तत् सर्वे ते ब्राह्मणाः परमप्रहृष्टाः दशरथं नृपतिं समभ्यभाषन्त—"सर्वोपकरणानि सञ्चिनुयात्, अश्वोऽपि विमोच्यताम्।" ततोऽन्येऽपि वदन्ति—"सरण्याः उत्तरतीरे यज्ञभूमिः सम्यग् विधीयताम्। राजन्, नूनं पुत्रान् भविष्यसि यथाभिलषितम्।" पुत्रार्थं धर्म्यम् इदं संकल्पं तव समुत्पन्नम् इति ब्राह्मणवचनं श्रुत्वा राजा सन्तुष्टः अभवत्। तदनन्तरं हर्षविस्मयपूर्णनेत्रः राजा मन्त्रिणः समादिशत्—"वृद्धैः उपदिष्टविधिना यज्ञस्य सर्वसम्भाराः अत्रैव क्रियन्ताम्।" पुनः सः आज्ञापयत्—"संस्कृतः अश्वः स्वगुरुणा सह यथाविधि विमोच्यताम्, यज्ञभूमिः च सरयूः उत्तरतीरे विधीयताम्।" शान्तिकर्माणि अपि विधानतः आचार्योपदिष्टेन मार्गेण क्रियन्ताम्, यः कश्चन राजा समर्थः सः यज्ञं सम्पादयितुं शक्नोति। "अस्य उत्तमस्य यज्ञस्य किञ्चिदपि दोषः न भवेत्," इति राजा पुनः अवदत्, "यतो ब्रह्मराक्षसाः विद्वांसः दोषान् अन्विष्यन्ति। यदि यज्ञः विधिविहीनः क्रियते तदा कर्ता विनश्यति; अतः मम अयं यज्ञः सम्यक् विधिना सम्पादनीयः।" एवं सम्यक् व्यवस्थितानि करणीयानि इति सः मन्त्रिणः उक्तवान्; सर्वे पूजितमन्त्रिणः "एवं भवतु" इति प्रत्यनुजानन्। राज्ञः वचनं पूर्ववत् श्रुत्वा द्विजातयः धर्मज्ञाः तम् उत्तमं नृपं यथोचितं प्रोत्साहितवन्तः। ततोऽनुज्ञां प्राप्य सर्वे यथागतं निर्गता ब्राह्मणाः; तान् विसर्ज्य राजा मन्त्रिभिः सह संवादम् आरब्धवान्। "यथाऽध्वर्युभिः निर्दिष्टं तथैव यज्ञः क्रियताम्," इति सः नृपश्रेष्ठः मन्त्रिणः समवेतान् उवाच। तान् विसर्ज्य बुद्धिमान् राजा स्वगृहं प्रविवेश; ततः प्रियायाः स्वपत्नीभ्यः समीपं गतः, तासां हृदयप्रियः राजा उवाच—"दीक्षां समाचरध्वम्; अहम् पुत्रकाम्येन यज्ञं करिष्यामि।" तस्य परमप्रियवचनेन तासां मुखानि शरत्कालान्ते पद्मानि इव प्रजग्मुः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे नवमोऽध्यायः श्रोतव्यः। राजा एकान्ते एतद् श्रुत्वा सारथिं समाह्वयत्—"यद् पुराकाले अभवत् तत् मया श्रुतम्, तदहं श्रोतुमिच्छामि, यथा वृद्धैः आख्यातम्।" यद् अध्वर्युभिः निर्दिष्टं तद् अहं पूर्वं श्रुतवान्; सः एव महात्मा सनत्कुमारः कथां तां शशंस। मुनिसन्निधौ, हे राजन्, तव पुत्रागमने सन्दर्भे, काश्यपस्य पुत्रो विभाण्डकः इति कीर्त्यते। तस्य पुत्रः ऋष्यशृङ्गः नाम भविष्यति; सः सदा वने वर्धमानः, वने एव मुनिव्रते स्थितः। स ब्राह्मणश्रेष्ठः अन्यं कञ्चन न जानाति, सदा पितरमुपासमानः, द्विविधं ब्रह्मचर्यं चरिष्यति। एषा कथा लोके प्रसिद्धा, ब्राह्मणैः सदा कथ्यते; एवं वर्तमाने काले, सः अग्निहोत्रे पितरं च सेवमानः, तत्रैव महाबलः रोमपादः नामाङ्गदेशे प्रसिद्धः राजा अभवत्। तस्य किञ्चित् अपराधात् घोरतमं आपद् अभवत्। सः राजा ब्राह्मणान् आहूय तान् उवाच—"यूयं विधिप्रवेदिनः, लोकाचारज्ञाश्च; यथाविधि प्रायश्चित्तं मे ब्रूत।" तदा सर्वे ब्राह्मणश्रेष्ठाः प्रत्यवदन्। ते वेदविदः ब्राह्मणाः राजानं प्रोचुः—"राजन्, विभाण्डकपुत्रं ऋष्यशृङ्गं सर्वोपायैः अत्र आनय।" सः विभाण्डकस्य वेदविदः ऋष्यशृङ्गः आदरपूर्वकं नीत्वा, तस्मै शान्तां कन्यां विधिवद् दत्त्वा विवाहं कुर्यात्। तेषां वचनं श्रुत्वा सः राजा चिन्तायुक्तः अभवत्—"कथं सः महातपस्वी अत्र आनयेत्?" इति। तदा मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा राजा स्वपुरोहितान् मन्त्रिणश्च सन्मानपूर्वकम् प्रेषयिष्यति। राजाज्ञां श्रुत्वा ते जनाः भीताः शिरसावनताः तं मुनिं प्रति गन्तुम् अनिच्छन्तः, राजानं निवर्तयितुम् प्रयत्नं कुर्वन्ति। पश्चात् विचिन्त्य ते राजानं ऊचुः—"वयं ऋष्यशृङ्गं आनयिष्यामः, तत्र दोषः न भविष्यति।" एवं तेनाङ्गराजेन ऋष्यशृङ्गः, विभाण्डकस्य पुत्रः, गणिकाभिः आनयितः; ततः वर्षा अभवत्, शान्ता च तस्मै दत्ता। ऋष्यशृङ्गः तव जामाता अभवत्, सः च पुत्रान् दास्यति; यावत् सनत्कुमारः उक्तवान्, तावत् अहं कथितवान्। तत् श्रुत्वा दशरथः हृष्टः सुमन्त्रं उवाच—"कथं ऋष्यशृङ्गः अत्र आनयितः, तद् मे कथय।" अथ श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे दशमोऽध्यायः श्रोतव्यः। राज्ञा प्रेरितः सुमन्त्रः एवमुक्तवान्—"यथा ऋष्यशृङ्गः अत्र आनयितः, तद् मया मन्त्रिभिः सह शृणुत।" तदा रोमपादः मन्त्रिभिः पुरोहितेन च सह उक्तवान्—"अस्माभिः एकः उपायः विचिन्तितः, सः निरपराधः च।" सः ऋष्यशृङ्गः वने वसन्, तपसि अध्ययनं च रतः, स्त्रीभिः, विषयैः, भोगैः च अजानन्। इन्द्रियार्थैः रमणीयैः मनोहरैश्च, ये मनुष्याणां मनांसि कम्पयन्ति, तैः शीघ्रं तम् नगरं आनयिष्यामः, एष निश्चयः। रमणीयाः गणिकाः भूषणैः अलङ्कृताः तत्र गच्छन्तु; नानाप्रकारैः साम्ना तं आनयिष्यन्ति, सत्कारपूर्वकं च।