सुमन्तः, सारथिपुत्रः, विनयसम्पन्नहृदयः, तान् परिक्रम्य शीघ्रं राघवाय निवेदयत—इत्याह—"द्वारे सुमन्तः प्रतीक्षते"। ते च, स्वामिनं तुष्टुम् उद्यताः, शीघ्रमेव रामं सीतां च सुमन्तस्य आगमनं न्यवेदयन्। तद्वचनं श्रुत्वा, राघवः प्रियकारितुम् इच्छन्, पितुः अन्तःपुरे सारथिं प्रावेशयत्। तत्र सुमन्तः रामं ददर्श—सुवर्णमये शयने, छत्रेण भूषिते, कुबेरसमानं, विराजमानं। स च रिपूनां संहरणकर्ता, रक्तशूकरवर्णेन, सुगन्धिना, उत्तमेन चन्दनलेपनं धृत्वा, शोभमानः आसीत्। तस्य पार्श्वे सीता तिष्ठति—चामरं वहन्ती, भूषिताङ्गी, शोभायमानाऽपि, शशिनं तारया समन्तं यथा। तदा सूतः, विनयसम्पन्नः, सविनयम् अभिवाद्य, तेजसा स्वेन दीप्तं, वरदं तम् आदित्यसमानं रामं प्रणेमे। सुमन्तः, राज्ञा पूजितः, अञ्जलिं कृत्वा, सुखोपविष्टं, तेजस्विनं राजपुत्रं इदं वचनं उवाच—"राम, कौसल्यासुत, तव पिता त्वां द्रष्टुम् इच्छति। त्वम् अद्यैव तत्र शीघ्रं गच्छ, कैकेय्या सह।" एवं उक्तः, नरसिंहः, प्रमुदितः, प्रभायुक्तः, सीतां सम्मान्य इदं वचनं अब्रवीत्—"देवि, राजा च रानी च निश्चितं ममाभावे अभिषेकसम्बन्धिनि किञ्चिद् मन्त्रयन्ति। मम मातरः, केकयराजतनया, मम कल्याणे सदा रता, सा अपि सुखं मम इच्छति। सौम्य, महराजः प्रियया सह सुमन्तं प्रेषयन् मम मनोरथसिद्ध्यर्थम् उद्यतः। यथा सभा विशिष्टा, तथा दूतः अपि, तेन नूनं अद्यैव राजा मां युवराजं करिष्यति।" "तर्हि, अहम् शीघ्रं गत्वा पितरं द्रक्ष्यामि। त्वं सुखेन स्वैः सह स्थातुम् अर्हसि, रमस्व।" इति उक्त्वा, पतिसम्मानिता सीता, श्यामलोचना, तं द्वारान्तं ययौ, शुभवचनानि च उक्तवती। सा वदति—"राजा, यः अभिषेकमर्हः, ब्राह्मणैः परिवृतः, त्वां यथा स्रष्टा इन्द्रं अभ्यषिञ्चत्, तथा स्थापयितुम् अर्हति। त्वां, नियमपरायणं, शुद्धं, चित्राजिनवसनं, मृगशृङ्गधारिणं च दृष्ट्वा अहं प्रमुद्ये। पूर्वदिशि त्वां इन्द्रः, दक्षिणे यमः, पश्चिमे वरुणः, उत्तरस्यां कुबेरः रक्षतु।" एवं सीतया कृतशुभकार्यया, रामः सुमन्तेन सह गृहम् उत्सृज्य निर्जगाम। स गिरिगुहायाः सिंह इव निर्गतः, द्वारे लक्ष्मणं ददर्श—सविनयं, अञ्जलिपुटेन स्थितम्। मध्ये सखिभिः परिवृतः, याचकसमूहं दृष्ट्वा, तान् अभिवाद्य, सान्त्वनं च अकरोत्। ततः नरसिंहः, राजप्रियः, दिव्यं रथं आरुरोह—अग्निसमप्रभम्। स रथः मेघनिनादसमः, रत्नस्वर्णविभूषितः, मेरुप्रभाभास्करः, नेत्राणि विमोहयन् आसीत्। स च उत्तमैः हरिभिः, मातङ्गशिशुसदृशैः, वातवेगसमैः, हरितैः युक्तः, इन्द्रस्य रथ इव बभौ। राघवः, तेजसा दीप्तः, शीघ्रं आरुह्य, गगने मेघनिनाद इव निर्गतः। स महायशाः रामः, लक्ष्मणेन अनुयतः, अलङ्कृतचामरधारिणा भ्रात्रा सह, महत् मेघात् शशाङ्क इव, गृहात् निर्गतः। लक्ष्मणः, रथे पृष्ठतः स्थित्वा, भ्रातरं रक्षितवान्; तदा महान् शब्दः अभवत्। तस्य निर्गमने, जनसमूहः सर्वतः समवर्तत; तदा गजाश्वश्रेष्ठाः, पर्वतसमाः, अन्वगच्छन्। एवं शतशः सहस्रशश्च रामं अनुययुः; पुरतः चन्दनागरुधूपिताः वीराः ययुः। शस्त्रबाणधारिणः, उत्साहयुक्ताः, अग्रे ययुः; तदा वाद्यघोषः, सूतमागधास्तुतयः च समुत्थिताः। मार्गे मार्गे स्त्रियः, विहगपट्टे, भूषणभूषिताः, सिंहनिनादसमं वीराणां घोषं शृण्वन्। रामः, पुष्पवृष्ट्या स्त्रीभिः सिञ्च्यमानः, सर्वाङ्गसंपूर्णः, ताः प्रहर्षयन् अगच्छत्। ये च प्रासादेषु, ये च भूमौ, ते रामं उत्तमवचनैः पूजयामासुः—"नूनं कौसल्या जननी प्रमोदते, मातृणां हर्षवर्धन।" "त्वां सफलयात्रं पितृराज्यम् अवाप्तुम्, सीतां च सर्वपत्नीषु श्रेष्ठां, दृष्ट्वा।" ताः स्त्रियः सीतां, रामहृदयप्रियां, सर्वपत्नीषु श्रेष्ठां मन्यन्ते; नूनं रानी पूर्वं महान् तपः कृतवती। सा रोहिण्या शशिना सह संगमं प्राप्तवती; एवं स उत्तमपुरुषः, राजमार्गे यान्तः, स्त्रीणां प्रासादोत्थानां मधुरवचनानि शृण्वन्। तत्र राघवः, पुरवासीजनसमवायस्य संवादं, स्वेच्छया विविधं वचः, हृष्टजनानां मुखात् शृणोति। "अद्य राघवः समृद्धिं प्राप्नोति, राजानुग्रहम् अवाप्स्यति; वयं सर्वे पूर्णकामाः भविष्यामः, स हि अस्माकं नृपतिः भविष्यति।" "एष नृपः चिरं राज्यं पालयिष्यति, अस्य नृपतेः अधः कश्चन दुःखं न पश्येत्, नापि दुःखम् अनुभवेत्।" एवं स भगवान् रामः, जनसमूहैः पूज्यमानः, महता प्रतापेन, पुरं प्रति प्रतस्थे।