तत्र सुमन्त्रः स्निग्धया दृष्ट्या सन्तानकशुक्लवाससः स्थविरान् द्वारदेशे स्थितान् दण्डधरान् भूषितान् च पश्यति स्म। तत्र च स्त्रीणां पर्युपासिकाः सावधानाः समाहिताश्च तिष्ठन्ति स्म। सुमन्त्रमागच्छन्तं दृष्ट्वा सर्वे ते रामप्रियकामाः शीघ्रं समुत्तस्थुः, त्वरया विनयेन चासनात् उत्थाय। ततः सारथेः सुतः सविनयं, तान् परिक्रम्य, अवदत्—"द्रुतं रामाय निवेदयत, सुमन्तः द्वारे स्थितः इति।" ते अपि स्वामिप्रियकामाः शीघ्रं रामं सीतां च सुमन्त्रस्य आगमनं निवेदयामासुः। तद्वचनं श्रुत्वा राघवः प्रियकामः सुमन्तं पितुः अन्तःपुरं प्रावेशयत्। सुमन्तः तत्र रामं कुबेरसमं सुवर्णशय्यायां छत्रेण भूषितं समासीनं पश्यति स्म। सः शत्रूनां दाहकः चन्दनपङ्केन अभिषिक्तः, शुद्धः सुरभिः, वराहरुधिरवर्णसन्निभः, अतीव मूल्यवान् च आसीत्। तस्य पार्श्वे सीता तिष्ठति स्म, चामरं वहन्ती, भूषिता, शोभिता, इव चन्द्रमा रम्यतारया सह। ततः सूतः प्रणतिपूर्वकं सविनयं तं रामं, स्वतेजसा दीप्तमनं, दानप्रदं, इव दीप्तं सूर्यं, प्रणम्य स्थितः। सुमन्तः, राज्ञा पूजितः, अञ्जलिं कृत्वा, विश्रान्तं, तेजस्विनं रामं इदं वचनं उवाच—"कौसल्यायाः पुत्र, राम, तव पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति; शीघ्रं तत्र गच्छ, कैकेय्या सह।" एवमुक्तः स सिंहवृषभः रामः, हृष्टः, सीतां पूजयित्वा, तस्यै इदं वचनं उवाच—"देवि, राजा च रानी च मम अनुपस्थिते अभिषेकसम्बन्धिनि किञ्चित् मन्त्रयन्ति।" सा अपि केकयराजकन्या, मम माता, मम कल्याणे सदा प्रवृत्ता, मम सौभाग्यं इच्छति। सौम्ये, महराजः प्रियया सह सुमन्तं प्रेषितवान्, सदा मम कामान् पूर्तुम् उत्सुकः। यथा सभा विशिष्टा, तथा दूतः अपि; नूनं अद्य एव राजा मां युवराजे अभिषेक्ष्यति। "तर्हि, अहं शीघ्रं गत्वा राजानं द्रक्ष्यामि। त्वं सुखेन स्वजनैः सह तिष्ठ, रमस्व।" पत्या पूजिता, कृष्णनेत्रा सीता, शुभवचनानि उक्त्वा, द्वारं पर्यगच्छत्। "राजा यः अभिषेकाय योग्यः, ब्राह्मणैः परिवृतः, त्वां यथा स्रष्टा इन्द्रं अभ्यषिञ्चत्, तथा स्थापयितुं क्षमः। त्वां अभिषिक्तं, व्रतधारिणं, शुचिं, दिव्याजिनवाससम्, मृगशृङ्गधारिणं दृष्ट्वा अहं हृष्टः। इन्द्रः त्वां पूर्वदिशि पातु, यमः दक्षिणे, वरुणः पश्चिमे, कुबेरः उत्तरदिशि।" ततः शुभानि कृत्या उपरिता सीतां प्रणम्य, रामः सुमन्तेन सह निवेशनात् निर्गतः। पर्वतगुहायाः सिंहः इव निर्गतः, सः द्वारे लक्ष्मणं पश्यति स्म, अञ्जलिं कृत्वा, विनयेन स्थितम्। ततः मध्ये कक्ष्यायाः सः सखिभिः परिवृतः, याचकान् दृष्ट्वा, तान् अभिवाद्य, सन्मानं च अकरोत्। अनन्तरं नृसिंहः, राजप्रियः, शोभनं रथमास्थाय, वह्निसमप्रभः, प्रस्थितः। सः रथः मेघनिःस्वनः, रत्नस्वर्णभूषितः, मेरुप्रतिमः, नेत्राणि विमोहयन् दीप्तिमान् आसीत्। तं हरिताश्वयुक्तं, गजशिशुसमं, वातवेगं, उत्तमाश्वैः युक्तं, इन्द्ररथवत्, सहस्राक्षेन प्रेरितम् इव, रामः आरुरोह। राघवः तेजसा दीप्तः शीघ्रं आरुह्य, मेघनिःस्वनं रथं प्रस्थितवान्। शोभनः रामः लक्ष्मणेन अनुयतः, शृङ्गारितचामरधारिणा भ्रात्रा सह, महतीभ्यः मेघेभ्यः चन्द्रमा इव निवेशनात् निर्गतः। लक्ष्मणः रथमधि पश्चात् आरुह्य भ्रातरं रक्षन् तस्थौ; तदा महती निःस्वना जाताः। रामस्य प्रस्थानसमये समन्तात् जनसमूहः संजातः; तदा गजयूथपसमाः उत्तमाः अश्वाः च अन्वयुः। एवं शतशः सहस्रशश्च रामं अनुययुः; पुरतः चन्दनागुरुधूपिताः वीराः शस्त्रधारिणः ययुः। खड्गधारिणः धनुर्धराश्च आशावन्तः अग्रे ययुः; तदा वादित्रध्वनिः सूतशब्दः च समुत्थितः। मार्गे मार्गे सिंहनादाः वीराणां श्रूयन्ते स्म; नारीणां भूषितानां, राजप्रासादवातायनस्थास्त्रीणां च, नादः आसीत्। पुष्पवृष्ट्या स्त्रीभिः सततमभिषिक्तः, शत्रूनां दमनः रामः, सर्वाङ्गसंपूर्णः, ताः स्त्रीः हर्षयामास। ये प्रासादेषु ये च भूमौ स्थिताः, ते रामं उत्तमवचनैः पूजयामासुः—"कौसल्या जननी नूनं हृष्टा, मातॄणां हर्षवर्धन।" "त्वां सफलयात्रम्, पितृराज्यं प्राप्नुवन्तं, सीतां च कुलाङ्गनां श्रेष्ठां दृष्ट्वा, सर्वपत्नीषु श्रेयसीम्।" ताः स्त्रियः रामस्य हृदयप्रियां सीतां कुलश्रेष्ठां मन्यन्ते स्म; नूनं रानी पूर्वं महान् तपः कृतवती। सा रामेण सह रोहिणीव चन्द्रेण संजाता; एवं स्त्रियः प्रासादशिखरेभ्यः मधुरवचनानि रामस्य मार्गे श्रावयामासुः। तत्रैव राघवः नगरजनानां समवेतानां स्वमतं विविधानि वचनानि, हृष्टानां नागराणां संवादान् च शृणोति स्म।