रामः तदा राजप्रासादस्य अन्तःपुरं समृद्धं चिरं समार्जितं दृष्टवान्। तत्र तस्य प्रियाः मन्त्रिणः, अश्वैः रथैः गजैः च सह शोभायमानाः, तं समन्तात् परितः स्थिताः आसन्। रथचरः तान् सर्वान् परिक्रम्य, समृद्धं अन्तःपुरं प्रविष्टवान्। सः रथचरः, निर्बाधः, पर्वतशिखरं विशालं च सदृशं भवनं प्रविष्टवान्, यत्र नानाविधं धनं निहितं आसीत्, यथा मकरः समुद्रं प्रविशति। अथ षोडशोऽध्यायः आरभ्यते। सः प्रासादद्वारं, जनसमूहैः आकुलं, अतिक्रम्य, एकान्तं कक्षं प्राप्नोत्, यत्र पुरातनमार्गेषु निपुणः आसीत्। तत्र, यौवनस्थाः तरुणाः, शस्त्रधारिणः, शुद्धकुण्डलैः भूषिताः, सजगः, एकाग्रचित्तः, स्वामिनः प्रति निष्ठावन्तः, द्वारं रक्षाम् अकरोत्। तत्र सः वृद्धान्, भगवतीं वस्त्रं परिधानं कृतवान्, दण्डधारिणः, भूषितः, द्वारस्थः, तथा स्त्रीणां निरीक्षिकाः, शान्ताः, सुसंस्कृताः च दृष्टवान्। यदा सः समीपं आगच्छत्, तदा सर्वे रामस्य प्रियं कर्तुम् उत्सुकाः शीघ्रं आसनात् उत्थाय, आदरात्, सः रथचरपुत्रः, विनयेन, तान् परिक्रम्य, उक्तवान्—"शीघ्रं रामाय निवेदयन्तु यः सुमन्तः द्वारे प्रतीक्षते।" ते, स्वामिनः प्रियं कर्तुम् उत्सुकाः, त्वरितं रामं तस्य पत्नीं च सुमन्तस्य आगमनं निवेदयामासुः। रामः, श्रुत्वा, प्रियं कर्तुम् इच्छन्, पितुः अन्तःपुरं रथचरं आह्वयत्। रथचरः, रामं कुवेरसदृशं, सुवर्णशय्यायाम् छत्रेण शोभितं, उपविष्टं दृष्टवान्। शत्रुविनाशनः रामः, रक्तमृगवर्णसदृशं, सुगन्धितं, चन्दनलेपेन अभिषिक्तः, परममूल्यं आसीत्। तस्य पार्श्वे सीता, चामरं धारयन्ती, भूषिता, तेजस्विनी, शशिनं शोभयन्ती तारासमं, स्थितवती। ततः कृतज्ञः काव्यकारः, विनयेन, रामं प्रणम्य, स्वतेजसा दीप्तं, वरदं, सूर्यसदृशं, नमस्कृतवान्। सुमन्तः, राजेन सम्मानितः, अञ्जलिं कृत्वा, शय्यायां सुखेन उपविष्टं, तेजस्विनं रामं संबोधितवान्—"हे राम, कौसल्यायाः पुत्र, तव पिता त्वां द्रष्टुम् इच्छति। शीघ्रं गच्छ, कैकेयीसमेतः।" एवं उक्तः, पुरुषसिंहः रामः, प्रसन्नः, सीतां सम्मान्य, तां प्रति उक्तवान्—"देवि, राजा रानी च मम अनुपस्थितौ, अभिषेकसंबन्धं किमपि विचारयन्ति।" "मम मातरः, केकयराजकन्या, सदा मम हिते तत्परा, मम ऐश्वर्यं इच्छति।" "सौभाग्येन, महाराजः, प्रियया रान्या सह, सुमन्तं दूतत्वेन प्रेषितवान्, मम इच्छां पूर्तुम् उत्सुकः।" "यथा सभा उत्तमा, तथा दूतः आगतः; नूनं, अद्यैव, राजा माम् युवराजे अभिषिच्यति।" "तर्हि, शीघ्रं गच्छामि, राजानं पश्यामि। त्वं सुखेन स्वजनैः सह स्थिता रमस्व।" रामस्य सम्मानात्, सीता, श्यामलोचनाः, शुभवाक्यं उच्चारयन्ती, द्वारं पर्यन्तं अनुगता। "राजा, अभिषेककार्यं कर्तुं योग्यः, ब्राह्मणैः परिवृतः, त्वां इन्द्रवत् स्थापयितुं योग्यः।" "त्वां, अभिषिक्तं, व्रतानुष्ठानं, शुद्धं, मृगचर्मवस्त्रं धारयन्तं, मृगशृंगं गृह्णन्तं दृष्ट्वा, अहं हर्षितः।" "इन्द्रः पूर्वे, यमः दक्षिणे, वरुणः पश्चिमे, कुबेरः उत्तरदिशि त्वां रक्षतु।" सीता शुभकर्म कृत्वा, रामः तया अनुमोदितः, सुमन्तेन सह गृहात् निर्गतः। गिरिगुहायाः सिंहः इव, रामः द्वारं निर्गत्य, लक्ष्मणं अञ्जलिं कृत्वा स्थितं दृष्टवान्। मध्यकक्षे, सखाैः परिवृतः, अभिमुखं गच्छन्, सर्वान् याचकान् दृष्ट्वा, तान् नमस्कृत्य, स्वागतं कृतवान्। राजानन्दनः, पुरुषसिंहः, दिव्यं रथं आरोहति, अग्निसदृशं दीप्तिमान्। रथः मेघनादः, रत्नसुवर्णैः भूषितः, मेरुसदृशं तेजस्वी, नेत्राणि विमोहयन्। युवराजः, वायुसदृशं शीघ्रं, हरिताश्वैः युक्तं, गजशिशुसदृशं, इन्द्रस्य रथं इव, सहस्राक्षदत्तं। राघवः, तेजसा दीप्तः, शीघ्रं रथम् आरोह्य, नभसि मेघनादं उत्पाद्य निर्गतः। रामः, लक्ष्मणेन चामरधारिणा अनुयातः, महत् मेघात् चन्द्रः इव, गृहात् निर्गतः। लक्ष्मणः, रथं पश्चात् आरोह्य, भ्रातृं रक्षितवान्; तदा महान् घोषः उत्पन्नः। रामस्य निर्गमने, जनसमूहः सर्वतः संकुलः अभवत्; उत्तमाः अश्वाः गजाः पर्वतसदृशाः अनुयायुः। शतशः सहस्रशः जनाः रामं अनुगच्छन्; पुरतः वीराः चन्दनागरसुगन्धिताः अग्रे गतवन्तः। धनुशस्त्रधारिणः वीराः, आशापूर्णाः, अग्रे गतवन्तः; ततः वाद्यशब्दः, स्तुत्यः च काव्यकारैः उत्पन्नः। मार्गे, नारीणां भवनवातायनस्थाः, भूषिताः, सर्वतः सिंहनादः वीराणां श्रुतः। शत्रुनाशकः रामः, स्त्रीभिः पुष्पवृष्टिः कृतः, सर्वाङ्गसंपन्नः, ताः प्रमुदिताः।