सुमन्त्रः तत्र रम्ये स्थले रामाभिषेकाय समागतान् जनान् हर्षपूर्णस्वरैः पुत्राय राज्ञः शुभकामनाः प्रकटयन्तः, सर्वलोकानन्दमयैः वाक्यैः आनन्दितान् श्रुणोति स्म। ततः सुमन्त्रः रामस्य दिव्यं प्रासादं पश्यति, यः इन्द्रस्य भवनस्य तुल्यः, मृगपक्षिसंनद्धः, मेरुशिखरसमुन्नतः, स्वदीप्त्या प्रकाशमानः, सर्वथा रम्यः। तस्य द्वारम् ग्रामवासिभिः उपहारान् वहद्भिः, प्रणामान् कुर्वद्भिः, वाहनैः समावृतम्, जनसमूहैः किलकिलायमानम् सुमन्त्रः पश्यति स्म। अथ सुमन्त्रः शत्रुञ्जयः नाम्ना महागजम् पश्यति, यः मेघाच्छन्नगिरिसमः, दुर्जयः, रामाय योग्यः, दीप्तस्वरूपः। तत्र रामस्य प्रियाः मन्त्रिणः, रथाश्वगजैः सहिताः, शोभायुक्ताः, सुमन्त्रः तान् सर्वतः पार्श्वतः गत्वा, समृद्धं अन्तःपुरं प्रविशति। ततः सुमन्त्रः निर्बाधः, पर्वतशिखरसमं, विशालं, निधिसम्पूर्णं भवनं प्रविशति, यथा मकरः समुद्रं प्रविशति। अथ षोडशोऽध्यायः श्रूयताम्। सुमन्त्रः जनसमूहेनाकीर्णं प्रासादद्वारं पारं गत्वा, प्राचीनमार्गविद् विशिष्टं गुह्यगृहं प्राप्नोति। तत्र तरुणाः शस्त्रधारिणः, धनुर्धराः, निर्मलकुण्डलभूषिताः, सततं जाग्रतः, स्वामिप्रियाः, द्वारि स्थिताः। वृद्धाः भग्नवाससः, दण्डधारिणः, भूषिताः, द्वारस्थाः, स्त्रीपालाः च, तत्र सावधानाः स्थिताः। सुमन्त्रस्य आगमनं दृष्ट्वा, रामप्रियाः सर्वे शीघ्रं आसनात् उत्थाय, श्रद्धया सस्वरं प्रीत्या च तं अभ्यर्चयन्ति। सुमन्त्रः नम्रचित्तः, तान् प्रदक्षिणं कृत्वा, उवाच—‘रामं शीघ्रं वदतु, द्वारि सुमन्त्रः प्रतीक्षते।’ ते सर्वे स्वामिप्रियाः, तत्क्षणं रामं सीतां च सुमन्त्रस्य आगमनं निवेदयन्ति। रामः, श्रुत्वा, प्रियार्थं सुमन्त्रं पितुः अन्तःपुरे प्रवेशयति। सुमन्त्रः तत्र रामं पश्यति, यः कुबेरस्य सदृशः, सुवर्णशय्यायां, छत्रयुक्ते, भूषितः उपविष्टः। शत्रुनिग्रही रामः, चन्दनलेपितः, रक्तमांसवर्णः, शुद्धः, परममूल्यः। तस्य पार्श्वे सीता, चामरं धारयन्ती, शोभायुक्ता, दिव्यतारासहितचन्द्रमिव। सुमन्त्रः, विनयेन, रामं तेजस्विनं, वरदं, सूर्यवत् दीप्तिमन्तं, प्रणम्य, सम्मानितः, अञ्जलिं कृत्वा, रामं विश्रान्तं वदति—‘कौसल्यापुत्र राम, तव पिता त्वां द्रष्टुम् इच्छति; शीघ्रं कैकेय्यासहितः गच्छ।’ एवं उक्तः रामः, पुरुषसिंहः, दीप्तः, हृष्टः, सीतां सम्मान्य, ताम् उवाच—‘देवि, राजा रानी च मम अनुपस्थितौ अभिषेकसम्बन्धं किमपि संवादं कुर्वतः।’ ‘मम मातरः, केकयराजकन्या, हर्षपूर्णा, मम कल्याणमिच्छन्ति। भाग्येन, महाराजः प्रियया रान्या सहितः, सुमन्त्रं दूतत्वेन प्रेषितवान्, मम इच्छां पूर्त्यर्थम्। सभा यथा उत्कृष्टा, दूतः अपि तथा; नूनं अद्यैव राजा मम अभिषेकं करिष्यति।’ ‘तस्मात्, अहम् शीघ्रं गत्वा राजानम् पश्यामि; त्वं सुखेन स्वजनैः सह रमस्व।’ पति द्वारा सम्मानिता सीता, श्यामलोचना, द्वारं यावत् रामं अनुगच्छति, शुभवाक्यानि वदन्ती। ‘राजा ब्राह्मणैः परिवृतः, अभिषेकाय योग्यः, त्वां इन्द्रवत् स्थापयितुं अर्हति। त्वं यः व्रतानुष्ठानं, शुद्धं, दिव्यचर्मवसनं, मृगशृङ्गधारिणं अभिषिक्तं पश्यामि, अहम् हृष्यामि।’ ‘पूर्वे इन्द्रः पूर्वतः, यमः दक्षिणतः, वरुणः पश्चिमतः, कुबेरः उत्तरतः त्वां रक्षतु।’ ततः, शुभक्रियायुक्ता सीता द्वारा विदायायाम्, रामः सुमन्त्रसहितः गृहात् निर्गच्छति। गिरिगुहायाः सिंहवद् निर्गतः, द्वारि लक्ष्मणं पश्यति, यः अञ्जलिं कृत्वा श्रद्धया स्थितः। मध्यगृहे मित्रैः परिवृतः, अभ्यागतान् सर्वान् अभिवाद्य, तान् सत्कारं करोति। ततः राजप्रियः पुरुषसिंहः, दिव्यरथं आरोहति, यः अग्निवत् दीप्तिमान्। रथः मेघनिनादः, रत्नसुवर्णभूषितः, मेरुशिखरवत् दीप्तिमान्, दृष्टिं विमोहयति। युवगजसदृशैः, वातवेगैः, हरितैः अश्वैः युक्तः, इन्द्ररथसमः, सहस्राक्षेण चालयमानः। राघवः, तेजसा दीप्तः, शीघ्रं आरोह्य, मेघवत् निनादयन् निर्गच्छति। रामः, महत् मेघात् चन्द्रमिव, लक्ष्मणेन चामरसहितः गृहात् निर्गच्छति। लक्ष्मणः, रथं समारुह्य, भ्रातरं रक्षन्, पश्चात् स्थितः; ततः महान् शब्दः उत्पन्नः। निर्गच्छन्तं रामं, सर्वतः जनसमूहः अनुगच्छति; उत्तमाश्वगजाः, गिरिसमाः, तं अनुगच्छन्ति।