तदा तद् रामगृहं, वर्षाकाले गिरिशृङ्गमिव सुरभिगन्धं प्रसारयन्तं, बकचक्रवाककूजनैः च मयूरनादैः च शोभितम्। तत्र भक्त्या सुशिल्पितैः हरिणैः परिवृतं, तेजसा सर्वभूतमानसचक्षूंषि हरन्तं, मनोहरद्युति युक्तं दृष्ट्वा। सौर्यचन्द्रमसोः प्रभया तुल्यम्, कुबेरभवनोपमं, इन्द्रालयसमानं, नानाविहगनिनादितं च तद् गृहं बभौ। सारथिः सुमन्त्रो रामस्य तद् गृहम्, मेरुशृङ्गमिव उच्चैः, जनसमूहैः संकुलं, उपसन्नैः प्राञ्जलिभिः स्थितैः जनैः सहितम्, दृष्टवान्। ग्रामवासिभिः समागतैः, रामाभिषेकस्य प्रतीक्षायाम् प्रमुदितमुखैः, तद् गृहं भूषितम्। महाघनसमानं, दीप्तमुत्तुङ्गं, नानारत्नसमाकीर्णं, वामनैः परिवृतं च तद् गृहं बभूव। सारथिः अश्वयुतरथेन नगरं जनानां हृदयानि हर्षयन्, राजप्रासादं प्राप्य, तं दीप्तमानं, सुमहत्सेनया सहितः, राजगृहस्य समीपं गतः। सः तद् वैभवयुक्तं धनाढ्यं गृहम् आगत्य, हर्षात् रोमाञ्चितः अभवत्; तत्र हरिणमयूरसंयुक्तं, शचीभवनोपमं, रमणीयं गृहं दृष्ट्वा। तत्र कैलासोपमेषु, देवायतनसदृशेषु कक्ष्येषु प्रविश्य, रामभक्तानां प्रियतमानाम् उत्तमानां परिचारकान् अतिक्रम्य, शुद्धां अन्तःपुरां प्राप्तवान्। तत्र रामाभिषेकसमारम्भाय समागतानां जनानां हर्षपूर्णस्वरान् श्रुत्वा, तेषां वचनानि सर्वलोकमङ्गलान्य् आसीन्। सुमन्त्रः तद् रामस्य प्रासादं, इन्द्रभवनोपमं, हरिणविहगनिवासितं, मेरुशृङ्गोपमं, स्वदीप्त्या दीप्तमानं, दृष्टवान्। द्वारि ग्रामजनसमूहम्, बहुवाहनैः समाकीर्णं, प्रणतान् उपहारान् वहमानान्, सः अपश्यत्। ततः सः महागिरिमेघसमानं, दुर्जयम्, रामाय युक्तं, शत्रुञ्जय इति नाम्ना गजश्रेष्ठम् अपश्यत्। ततः मुख्यामात्यांश्च, सुविभूषितान्, अश्वरथगजैः सहितान्, रामप्रियान्, सर्वतः अतिक्रम्य, समृद्धान्तःपुरं प्रविष्टवान्। सः अनिवार्यः सारथिः, गिरिशृङ्गसमानं, विशालप्रासादं, रत्ननिधिपूर्णं, मकर इव समुद्रं प्रविश्य, तत्र प्रविष्टवान्। ततः षोडशोऽध्यायः आरभ्यते। सः जनसमाकीर्णं प्रासादद्वारम् अतिक्रम्य, एकान्तकक्ष्यां प्राप्तवान्, यत्र प्राचीनाचारविदः यौवनाः असन्। तत्र शस्त्रधारिणः, चन्द्रिकाभरणैः शोभिताः, सावधानाः, स्वामिभक्ताः युवानः रक्षायाम् स्थिताः। वृद्धाः केचित् काशायवस्त्रधारिणः, दण्डधारिणः, भूषिताः, द्वारि स्थिताः, स्त्रीणां पर्यवेक्षकाः च तत्र आसन्। सः समीपं गच्छन्तं दृष्ट्वा, रामप्रियकारिणः सर्वे शीघ्रं आसनात् उत्थाय, सस्मारं प्राञ्जलिभिः तम् अभ्यनन्दन्। ततः विनयपूर्णः सारथिपुत्रः तान् परिक्रम्य अवदत्—"शीघ्रं रामं निवेदयत, सुमन्तः द्वारे तिष्ठति" इति। ते रामप्रियकारिणः शीघ्रं रामं सीतां च सुमन्तस्य आगमनं न्यवेदयन्। श्रुत्वा तद्, राघवः प्रियकारः, पितुः अन्तःपुरे सारथिं प्रावेशयत्। सुमन्तः तत्र रामं, कुबेरसमं, सुवर्णमय्यां शय्यायां छत्रेण शोभमानं, दृष्टवान्। शत्रूनां दाहकः सः, चन्दनलेपनः, शुद्धः, रक्तशोणितसदृशः, परममूल्यः बभूव। तस्य पार्श्वे सीता, चामरग्रहिणी, भूषिता, शोभायमानाऽभवत्, यथा चन्द्रमाः तारेण। सूतः, विनयसम्पन्नः, तम् आदित्यवत् स्वतेजसा दीप्तमानं, वरदायकं, प्रणम्य अर्चितवान्। सुमन्तः, राज्ञा सम्मानितः, प्राञ्जलिः, सस्मितमुखं रामं शयानम् इदं वचनम् उवाच—"राम कौसल्यात्मज, तव पिता त्वां द्रष्टुम् इच्छति। शीघ्रं तत्र गच्छ, कैकेयीसहितः।" एवं उक्तः, नरसिंहः रामः, दीप्तमानः, हृष्टः, सीताम् सम्मान्य, इदं वचनम् उवाच—"देवि, राजा रानी च मम अनुपस्थितौ अभिषेकसम्बन्धं किमपि मन्त्रयन्ति।" सः अपि मम मातरं कैकेयीं, केकयराजतनयाम्, मम कल्याणकामिनीमिति, हर्षेण चिन्तयन्, पुनः अवदत्—"सौम्ये, राजा रानी च मम कामपूरणाय सुमन्तं प्रेषयन्, मह्यं सौभाग्यं ददाति।" "यथा सभा विशिष्टा, तथा दूतः अपि आगतः; नूनं अद्यैव राजा मां युवराजे अभिषेक्ष्यति।" इति निश्चित्य, पुनः उवाच—"सौम्ये, अहं शीघ्रं गत्वा राजानं द्रक्ष्यामि; त्वं सुखेन स्वजनैः सहिताऽत्र रमस्व।" पतिसम्मानिता सा सीता, श्यामलोचना, रामं द्वारपर्यन्तं अनुगम्य, मङ्गलवाचः उक्तवती। सा उवाच—"राजा ब्राह्मणैः परिवृतः, त्वां यथा विधि इन्द्रवत् प्रतिष्ठापयितुं योग्यः।" "त्वां दीक्षितं, व्रतानुष्ठानयुक्तं, शुद्धं, दिव्याजिनवाससम्, मृगशृङ्गधारिणं दृष्ट्वा अहं हृष्यामि।" "इन्द्रः त्वां प्राचीं, यमः दक्षिणां, वरुणः प्रतीचीं, कुबेरः उदञ्चीं दिशं रक्षतु।" एवं सीतायाः मङ्गलानुष्ठानानन्तरं, रामः सुमन्तेन सह गृहात् निर्गतः।