भरद्वाजस्य निर्देशेन चित्रकूटं समुपेत्य, रामः लक्ष्मणः सीता च तत्र रमणीयं वासस्थानं कृत्वा वनमध्ये सुखेन वासं कृतवन्तः। तत्र ते देवगन्धर्वसमानाः सुखेन निवसन्तः आसन्; चित्रकूटे रामः वसति स्म, तस्य पितरं पुत्रशोकेन संतप्तं कृत्वा। तदा दशरथः राजा पुत्रशोकात् स्वर्गं गतः। तस्य निधनानन्तरं, वसिष्ठप्रमुखैः ब्राह्मणैः प्रेरितः भरतः राज्याभिषेकाय नियुक्तः अपि सन्, बलवान् भरतः राज्ये न स्पृहयामास। स वीरः रामपादप्रसादनाय वनं प्रति जगाम। महात्मनं सत्यपराक्रमं रामं समुपेत्य, भरतः सविनयं धर्मयुक्तया प्रार्थनां चकार। स रामं प्रति—"त्वमेव राजा, धर्मज्ञः"—इति उवाच। रामः च महादानशीलः, प्रीतिमुखः, यशस्वी च सन्, पितुः शासनानुसारं राज्यम् न स्वीकृतवान्; केवलं भरताय पुनः पुनः पादुकाः राज्याय न्यवेदयत्। ततः अग्रजः रामः भरतं प्रत्युवाच यथाशक्ति निवर्तितुं, भरतः अपि तं कामं न प्राप्य, रामपादौ स्पृष्ट्वा नन्दिग्रामे प्रतिनिवृत्तः। तत्र स धर्मात्मा सत्यवाक् जितेन्द्रियः भरतः रामागमनस्य प्रतीक्षां कृत्वा राज्यं चकार। रामः नगरवासिनां आगमनं ज्ञात्वा, एकचित्तः दण्डकवनं प्रविवेश। तत्र प्रविश्य, पद्मनिभेक्षणः रामः विराधराक्षसं हत्वा शरभङ्गमृषिं ददर्श। सः सुतिक्ष्णं, अगस्त्यं, अगस्त्यस्य च भ्रातरं ददर्श; अगस्त्यस्य वचसा इन्द्रधनुः प्राप्तवान्। सः महता हर्षेण खड्गं, अक्षय्यतूणीं च प्राप्य, वनवासिभिः सह वने निवसन् आसीत्। सर्वे मुनयः तं समुपेत्य, राक्षसानां दानवानां च विनाशाय शरणं ययुः; सः तेषां विनाशं प्रतिजज्ञे। रामः मुनिभ्यः प्रतिज्ञां कृतवान् यत्—"राक्षसान् युद्धे हनिष्यामि"—इति; ते मुनयः अग्निसमा: दण्डकवने वसन्तः आसन्। तत्र वसतः रामस्य, रूपिणीं राक्षसीं शूर्पणखां विकृतां कृत्वा, सा जनस्थाननिवासिनी अभवत्। ततः शूर्पणखावाक्येन राक्षसाः खरत्रिशिरस्दूषणमुख्याः संप्रेरिताः। रामः तान् तेषां सेनायुतांश्च युद्धे हत्वा, जनस्थानवासिभिः सह तत्रैव वसन्, चतुर्दशसहस्रं राक्षसानां निघ्नन्। एतेषां वधं श्रुत्वा, रावणः क्रोधेन आक्रान्तः अभवत्। सः मारीच नामकं राक्षसं सहायत्वाय याचितवान्; मारीचः पुनः पुनः निवर्तयामास, किन्तु रावणः तं न शृणोत्, भाग्यवेगेन प्रेरितः। ततः रावणः मारीचेन सह तदाश्रमं गतवान्; मायया तौ रामलक्ष्मणौ दूरं नीतवन्तौ। तदा रावणः जटायुषं गृध्रं हत्वा, रामपत्नीं सीतां अपहरत्। रामः जटायुषं हतं दृष्ट्वा, सीताहरणं च श्रुत्वा, शोकातुरः सन् विलपन्, तं गृध्रं दग्धवान्। सीतान्वेषणाय वने भ्रमन्, रामः भीमदर्शनं विकृतं कबंधराक्षसं ददर्श। तं हत्वा, महाबाहुः तस्य शरीरं दग्धवान्; कबंधः स्वर्गं गतः, धर्मनिष्ठां शबरीं रामाय निर्दिष्टवान्। "धर्मनिष्ठां शबरीं गच्छ," इति कबंधवाक्येन, रामः शत्रुनाशनः तां शबरीं प्रति प्रतस्थे। शबरीणां सम्यक् पूजितः, दशरथात्मजः रामः पम्पातीरे हनूमन्तं वानरं समगच्छत्। हनूमद्वाक्येन, सः सुग्रीवेन समागच्छत्; रामः सर्वं सुग्रीवाय न्यवेदयत्, विशेषतः सीतावृत्तान्तम्। सुग्रीवः अपि रामकथां शृण्वन्, तेन सख्यं सस्मितं चकार, वह्निं साक्षिणं कृत्वा। ततः वानरराजस्य याच्ञया, तस्य शत्रुभावस्य वृत्तान्तं रामः शुश्राव। दुःखार्तः स्नेहयुक्तः च सुग्रीवः सर्वं रामाय निवेद्य, रामः वालिवधाय प्रतिज्ञां कृतवान्। तत्र सुग्रीवः वालिप्रभावं वर्णयन्, राघवस्य सामर्थ्ये सन्देहं कृतवान्। तदा राघवस्य सामर्थ्यं प्रदर्शयितुं, सुग्रीवः तं दुन्दुभेः महाकायं पर्वतसमं दर्शयामास। महाबाहुः रामः स्मितपूर्वकं तं पादाङ्गुष्ठेन दश योजनानि प्रक्षिप्य, एकेन बाणेन सप्त शालान्, गिरिं, पातालं च विदारितवान्, सुग्रीवस्य विश्वासं जनयन्। ततः हृष्टः विश्वस्तः च महावानरः रामेण सह किष्किन्धाकन्दरं प्रति गतवान्। तत्र सुवर्णवर्णः श्रेष्ठवानरः सुग्रीवः निनादं कृत्वा, महत् शब्दं श्रुत्वा वालिः तारया मन्त्रं कृत्वा निर्गतः। तत्र सुग्रीवसमीपे वालिं रामः एकेन बाणेन व्यनुदत्। ततः सुग्रीवस्य प्रार्थनया वालिं निहत्य, रामः तस्मै राज्यं पुनर्यथास्थानं न्यवेदयत्।