धर्मराजनं रामं, यः आत्मनियन्ता, क्रोधं जित्वा, तेजस्वी च, ईर्ष्याहीनः, यस्य क्रोधस्य युद्धे देवाः अपि भयभीताः सन्ति, तस्य गुणानां विस्तृतं श्रवणं कर्तुं महर्षिः वाल्मीकीः उत्सुकतया प्रार्थयामास। तं श्रुत्वा, नारदः सर्वत्रज्ञः, "श्रूयताम्," इत्युक्त्वा हर्षितः वाक्यम् आभाषत। "यः गुणाः त्वं वर्णितवान्, ते दुर्लभाः सन्ति; किंतु अहं तव श्रोतुं एकं पुराणं मनुष्यं वदामि। श्रूष्व," इति सः आरम्भः कृतवान्। रामः, यः जनैः प्रसिद्धः, इक्ष्वाकु वंशजः, आत्मनियन्त्रितः, शक्तिमान्, तेजस्वी, स्थिरः च अस्ति। सः बुद्धिमान्, आचारज्ञः, वाचालः, समृद्धः, शत्रुं नाशयन्, विस्तीर्णकन्धरः, दीर्घबाहुः, शङ्खसदृशगर्दभः, विशालजिव्हः च अस्ति। तस्य छद्रं विस्तृतं, महान् धनुषं धारयति, कन्धरयुग्मं गुप्तं, शत्रुं दमनकर्ता, बन्धुं किञ्चिद् दीर्घबाहुः, सः सुगठितशिरः, सुन्दरमस्तकः, मनोहरं मस्तकं च अस्ति। सः सुसमाहितः, अंगानि समतः, वर्णः दीप्तिमान्, उत्साहपूर्णः, विस्तीर्णं छद्रं, विशालदृष्टिः, भाग्यशाली च अस्ति। धर्मं जानाति, सत्यं प्रियतमा, जनानां कल्याणाय समर्पितः, प्रसिद्धः, ज्ञानपूर्णः, पवित्रः, आत्मनियन्त्रितः, स्थिरः च अस्ति। सः सृष्टिकर्तुः समं महत्त्वं, समृद्धः, शत्रुं नाशयन्, जीवेषां रक्षकः, धर्मस्य रक्षकः च अस्ति। सः स्वधर्मं च स्वजनानां रक्षति, वेदस्य तत्त्वं च ज्ञातः, धनुषशास्त्रे च सिद्धः अस्ति। सः सर्वशास्त्राणां तत्त्वं जानाति, मनोमयः, विवेकी, सर्वैः प्रियः, पुण्यात्मा, दुःखविमुक्तः, विवेकशीलः च अस्ति। सः सदा पुण्यात्माभिः समागच्छति, यथा नदिभिः समुद्रं। सः गुणसंपन्नः, कौसल्या प्रियः, गम्भीरः समुद्रवत्, धैर्ये हिमालयवत्। वीर्ये विष्णु समः, रूपे च चन्द्रवत्, क्रोधे विनाशकाग्निवत्, क्षमायां पृथिव्यां समः। सम्पूर्णधनस्य त्यागे सः धर्मस्य, सत्यस्य च एकः रूपः, एषः रामः सर्वगुणैः युक्तः, सत्ये च वीर्ये स्थिरः। दशरथस्य प्रियः पुत्रः, ज्येष्ठः, यः ज्येष्ठत्वेन योग्यगुणैः युक्तः, जनानां कल्याणाय समर्पितः, तेषां हृदये प्रियः। राजा, स्नेहेन, तं उत्तराधिकारं दातुं इच्छति; किन्तु यदा तस्य अभिषेकस्य तयारीः दृष्टा, तदा कैकेयी, तस्य पत्नी, तस्य वरं प्रार्थयामास। सः पूर्वं प्रदत्तं वरं प्रार्थयामास: रामस्य वनवासं च भरतस्य अभिषेकं। सत्यस्य बन्धनैः च धर्मस्य सूत्रैः बन्धितः राजा दशरथः, तस्य पुत्रं प्रियं यद्यपि, रामं वनं प्रति प्रेषयामास। सः वीरः वनं गत्वा, तस्य प्रतिज्ञां पूरयन्, पितुः आज्ञां पालनं कृत्वा, कैकेयीं प्रसन्नं कर्तुं। तस्य प्रियः भ्राता लक्ष्मणः, स्नेहेन तं अनुयाति, विनम्रः, सुमित्रायाः हर्षं वर्धयन्। भ्रातृस्नेहेन, रामस्य प्रिय पत्नी, यः सदा तस्य जीवनस्य समं, तस्य कल्याणाय समर्पिता, जनकनन्दनी, दिव्यकल्पना इव, सर्वमङ्गलचिह्नैः युक्ता, स्त्राणां प्रमुखा। सीता अपि रामं अनुसरति, यथा रोहिणी चन्द्रं; तं दीर्घमार्गं जनपदः च पितरं दशरथं च सह गच्छन्ति। श्रृंगवेरे नगरे, सः गङ्गायाः तीरे रथचालकं निष्कासयन्, गुहं, धर्मात्मा प्रियं निसादराजं च मिलति। रामः गुहया, लक्ष्मणेन च, सीतया च सह वनं प्रवेशति, अनेकं जलनदीनां पारं गत्वा। भरद्वाजस्य उपदेशेन चित्रीकूटं आगत्य, त्रीणां सुखदं निवासं कृत्वा, वनस्य सुखं अनुभवति। तत्र ते देवगणैः तथा गन्धर्वैः समानं सुखेन निवसन्ति; यदा रामः चित्रीकूटे निवसति, तदा तस्य पितुः दुःखितः सन्तति। राजा दशरथः, तस्य पुत्रस्य विषादेन स्वर्गं गच्छति; तस्य प्रस्थानात्, भरतः, वसिष्ठेन च प्रमुखैः ब्रह्मणैः प्रेरितः। राज्यं प्राप्य, बलशाली भरतः शासनं न इच्छति; सः रामस्य चरणयोः अनुग्रहं साधयितुं वनं गच्छति। महात्मा रामं, सत्ये च वीर्ये स्थिरं, सः रामं, सादरं च उदारं वदति। सः रामं वदति, "त्वमेव राजा, धर्मज्ञः;" किन्तु रामः, पितुः आज्ञां पालनं कृत्वा, राज्यं न गृहीत्वा, पुनः पुनः तस्य च sandals तस्य शासनाय प्रेषयति। ततः भरतस्य ज्येष्ठः भ्राता, भरतं पुनः प्रत्युत्थापयति; यद्यपि तस्य इच्छा न पूर्णा, भरतः रामस्य चरणयोः स्पर्शं करोति। नन्दिग्रामे, प्रसिद्धः, सत्यात्मा, आत्मनियन्ता भरतः रामस्य प्रत्यागमनस्य प्रतीक्षां करोति। किन्तु रामः, जनपदस्य आगमनं दृष्ट्वा, मनः संकुचितं कृत्वा, दण्डकवनं प्रवेशति। महावने, कमलदृष्टिः रामः राक्षसं विराधं नाशयति च शारभङ्गं पश्यति। सः सुतिक्ष्णं, अगस्त्यं च अगस्त्यस्य भ्रातृं च मिलति; अगस्त्यवाक्येन इन्द्रस्य धनुषं प्राप्यते। महानन्देन, सः एकं खड्गं च अनन्तक्विवरं प्राप्यते; यदा रामः वनवासिनां सह वनं निवसति।