नरश्रेष्ठं राजानं तदा सुमन्त्रो जागर्ति समुपस्थितान् स्वकर्तव्येषु प्रवर्तयामास—ब्राह्मणश्रेष्ठाः सेनापतयश्च नगरनिवासिनश्चात्र समागताः। ते सर्वे त्वां द्रष्टुमिच्छन्ति, अतः उत्तिष्ठ राघव इति सुमन्त्रो मन्त्रकुशलः प्रशंसया तमुवाच। ततः प्रमुदितः राजा जागरयामास, सुमन्त्रमिदं वाक्यमुवाच—"यथा मया पूर्वमुक्तं तथा रामं शीघ्रं आनय।" पुनः स राजा दाशरथिः तत्र सारथिं प्रवर्तयामास—"किं ममाज्ञा विलम्ब्यते? नाहं गाढं सुप्तः, राघवं द्रुतं आनय।" इति राजा दशरथः पुनः सारथिं प्रेरयामास; स तु राजाज्ञां शिरसा वन्द्य प्रणम्य शुश्राव। सुमन्त्रो हर्षपूर्णो मन्यमानः शुभवार्ताहारः सन् राजगृहात् निर्गत्य पताकाध्वजैः विभूषितां राजमार्गमधिगम्य त्वरया प्रस्थातुमारेभे। स मार्गे गच्छन् प्रमुदितः प्रहृष्टः च, रामस्य सम्बन्धिनः संवादान् शृणोति स्म। सर्वे जनाः रामाभिषेकस्य सुखेन तृप्ताः आसन्। स तदा कैलासशिखरप्रभां रामस्य शोभनां निवासभूमिं ददर्श। सुमन्त्रः रामगृहं दृष्ट्वा इन्द्रभवनसदृशं, विशालद्वारसंवृतं, नानाविशालवितानमण्डितं, सुवर्णप्रतिमाभिः, मणिमुक्ताकोरलतोरणैः, शरद्भ्रमरनिभैः, मेरुगुहासदृशदीप्त्या च शोभितं ददर्श। रत्नमाल्यैः भूषितं, मुक्तामणिविचित्रैः समुत्सिक्तं, चन्दनागरुगन्धसम्युक्तं, वृष्टिकालगिरिशिखरनिभं सुरभिसुगन्धिप्रवाहं, बकपिकध्वनिभिः रमणीयं च। देवकर्मनिर्मितैः सुशिल्पनिर्मितमृगैः परिवृतं, तेजसा सर्वभूतचक्षुषां मनांसि हरन्ति। चन्द्रसूर्यसमप्रभं, कुबेरभवनोपमं, इन्द्रधामसदृशं, नानाविहगनिलयम्। मेरुशिखराकारं, जनसमूहैः संकुलं, अञ्जलिपुटैः स्थितैः जनैः समन्तात् परिवृतं ददर्श। ग्राम्यजनसमावेशैः समाक्रान्तं, रामाभिषेककाङ्क्षिणां प्रसन्नमुखैः शोभितं, महाप्रभं मेघोपमं, नानारत्नमण्डितं, वामनैः परिवृतं ददर्श। अश्वयुक्तरथेन सुमन्त्रो नगरजनानां हृदयानि हर्षयन्, राजमहल्लं प्रविश्य, शुभपरिचर्यया समलङ्कृतः, राजगृहं प्रति प्रस्थितः। स तदा महद्द्रव्यसमृद्धं रामगृहं प्राप्तः, हर्षात् रोमाञ्चं प्राप, मृगपिकैः समाकीर्णं, शचीभवनसदृशं शोभनं ददर्श। कैलासोपमेषु शयनगृहेषु, देवगृहसदृशेषु, प्रियैः रम्यैश्च रामसेवकैः सम्प्राप्तः, शुद्धान्तःपुरं प्रविष्टः। तत्र रामाभिषेकाय समागतानां जनानां हर्षपूर्णस्वरान् शृणोति स्म, यत्र सर्वलोकानन्ददायकानि वचांसि राजपुत्रस्य कल्याणार्थं गीयन्ते। सुमन्त्रः रामस्य दिव्यं प्रासादं ददर्श—इन्द्रभवनसमं, मृगपक्षिसंकीर्णं, मेरुशिखराकारं, स्वतेजसा शोभितम्। द्वारदेशे ग्रामजनसमूहं ददर्श, उपहारान् वहन्तं, प्रणिपत्य स्थितं, नानायानसमूहैः संकुलं, द्वारं चापि संकुलं। तत्र शत्रुञ्जयं नाम महागजं, मेघाच्छन्नगिरिसदृशं, कठिनं निग्रहीतुं, रामस्य योग्यं, महाकायं ददर्श। प्रधानमन्त्रिणः, अश्वरथगजैः सहितान्, रम्याभरणधारिणः, रामप्रियान्, सर्वतः गच्छन्, सुमन्त्रो अन्तःपुरं प्रविष्टः। स तदा निर्बन्धेन, गिरिशिखरसमं, महाप्रासादं, निधिसम्पूर्णं, मकर इव सागरं प्रविश्य, प्रविष्टवान्। एवमष्टादशसप्तत्यधिकद्विशततमं सर्गं शृणोतु। स तु जनसमूहमाक्रान्तं द्वारम् अतिक्रम्य, प्राचीना मार्गविद्, एकान्तगृहं प्राप्तः। तत्र तरुणाः कटिसूत्रधारिणः, शस्त्रधारिणः, कुण्डलभूषिताः, जाग्रतः, स्वामिसेवकाः, स्थिताः। तत्र वृद्धान् भगवच्छिखाधारिणः, दण्डधरान्, पीतकौशेयधारिणः, द्वारस्थितान्, स्त्रीणां प्रवर्तकांश्च ददर्श। सुमन्त्रमागच्छन्तं दृष्ट्वा, ये रामप्रियाः आसन्, ते शीघ्रं आसनात् उत्थाय, विनयेन त्वरया च, प्रत्युत्थाय स्थिताः। सुमन्त्रः सविनयं तान् परिक्रम्य, "रामस्य द्वारे सुमन्त्रो तिष्ठति, शीघ्रं निवेदयत" इति उवाच। ते च स्वामिप्रियार्थिनः, शीघ्रं रामं सीतां च सुमन्त्रस्य आगमनं निवेदयामासुः। तद्वचनं श्रुत्वा, राघवः प्रियकारकः, पितुः अन्तःपुरं सुमन्त्रमाह्वयत्। सारथिः राघवं ददर्श—कुबेरसदृशं, सुवर्णमयशय्यायां, वितानयुक्ते उपविष्टं, शोभायमानं। शत्रुसूदनः सः, चन्दनलेपिताङ्गः, शुद्धगन्धयुक्तः, रक्तवर्णः, परममूल्यः। तस्य पार्श्वे सीता, चामरव्यजनं धारयन्ती, शोभायमानाभरणा, सुन्दरतारका समेता शशिनमिव। सारथिः सुमन्त्रो, विनयशीलः, सविनयं तमभिवन्द्य, स्वतेजसा दीप्तं, वरदायकं, सूर्यसमप्रभं रामं ददर्श। सुमन्त्रः, राज्ञा पूजितः, अञ्जलिं कृत्वा, सुखोपविष्टं तेजस्विनं रामं वाक्यमुवाच— "कौसल्येया राम! त्वां पितरं द्रष्टुमिच्छति; कैकेय्या सह विलम्बं विना तत्र गच्छ।