राज्ञः सर्वे यूयं पूजार्हाः, विशेषतः रामस्य; अहं च राज्ञः प्रतिनिधित्वेन भवतां कुशलं पृच्छामि, हे पुण्यजनाः — इति सुमन्त्रो वाक्यमुवाच। ततो विद्वान् सः, “राजा उत्तिष्ठति, किं तु तस्यागमनस्य कारणं...” इत्युक्त्वा, अन्तःपुरद्वारमगच्छत्। सदा तस्मिन्निवासे नित्यसंलग्नः सुमन्त्रः नरपतिगृहं प्रविश्य, तस्य वंशस्य कीर्तिं स्तुत्वा, राजभवनं प्रविवेश। राजा यत्र शय्यागारं तत्र गत्वा, अन्तःपटस्य बहिः समीपस्थः तिष्ठन्, सुमन्त्रः काकुत्स्थवंशजं रामं पुण्यैः आशीर्भिः स्तुत्वा, सोमं सूर्यं शिवं वैश्रवणं च आह्वयत्। “वरुणः, अग्निः, इन्द्रश्च ते विजयम् ददतु; शुभा रात्रिः अतीता, शुभदिनमागतम्। उत्तिष्ठ राजेन्द्र, कर्तव्येषु प्रवर्तस्व; श्रेष्ठा ब्राह्मणाः सेनानायकाः नगरवासिनश्च सर्वे अत्र समागताः। त्वां द्रष्टुमिच्छन्ति, उत्तिष्ठ राघव” इति मन्त्रकुशलः सुमन्त्रः तम् एवमस्तौषीत्। ततः प्रबुद्धः राजा वाक्यमुवाच, “यथा मया उक्तं, रामं आनय।” पुनः सः पप्रच्छ, “ममाज्ञायाः विलम्बः किमर्थम्? न अहं गाढं सुप्तः, शीघ्रं राघवमानीय।” एवं दशरथो राजा पुनः सुमन्त्रं तत्र प्रेषयामास; स च राजाज्ञां शिरसा प्रणम्य शुश्रूषमाणः निर्गतः। सुमन्त्रः हर्षपूर्णः शुभवार्तां वहन् इव राजगृहात् निर्गम्य, पताकाध्वजविभूषितं राजमार्गं प्रविवेश। हृष्टो हर्षितश्च स सारथिः शीघ्रं गच्छन्, मार्गे रम्यं दृश्यं निरीक्षन्, रामस्य चर्चाः शृणोत्। सर्वे जनाः रामाभिषेकस्य सुखेन तृप्ताः आसन्; तदा सुमन्त्रः कैलासशिखरप्रभं रम्यं रामगृहं ददर्श। सुमन्त्रः तद् रामस्य निवेशनं ददर्श, यदिन्द्रस्य विमानसदृशम्, महद्द्वारैः सुसंवृतम्, नानामण्डपैः भूषितम्। सुवर्णप्रतिमाभिः, मणिमुक्तारत्नमण्डितैः तोरणैः, शरद्भ्रमरनिभैः, मेरुगुहासदृशप्रभया च शोभितम्। मणिगुच्छैः भूषितं, मुक्तारत्नसंवृष्टम्, चन्दनागुरुधूपितम्, गन्धसमृद्धम्। वर्षकाले गिरिशृङ्गवत् सुरभिसुगन्धम्, बकशिखिनां कलरवैः रम्यम्। भक्त्या निपुणैः हिरण्मयैः मृगैः परिवृतम्, तेजसा सर्वजनमानसचक्षूंषि मोहयन्। चन्द्रसूर्यप्रभासदृशम्, कुबेरगृहसमानम्, इन्द्रविभवोपमम्, नानाविहगनिविष्टम्। तद् रामस्य गृहम्, मेरुशिखरसमुन्नतम्, जनसमूहैः अञ्जलिपुटैः स्थितैः परिवृतम्, ग्रामजनसमावेशैः, अभिषेकोत्सुकमुखैः शोभितम्। महाप्रभं मेघसन्निभम्, नानारत्नसमाकीर्णम्, वामनैः अपि परिवेष्टितम्। अश्वयुक्तरथेन सुमन्त्रः राजभवनं प्राप्य, नगरेषु सर्वेषां जनानां हृदयानि हर्षयन्, राजगृहं प्राविशत्। सः, श्रीमद्विभवद्भवनं प्राप्य, हर्षेण रोमाञ्चितः, मृगशिखिनां समाकीर्णं, शचीपतेः भवनमिव शोभनम्, ददर्श। कैलाससदृशेषु, देवानां गृहनिभेषु कक्षेषु प्रविश्य, प्रियप्रिय सेवकान् अतीत्य, शुद्धान्तःपुरं प्राविशत्। तत्र रामाभिषेकाय समागतानां जनानां हर्षपूर्णानि वाक्यानि शृण्वन्, लोकमङ्गलान्यभिनन्दन्। सुमन्त्रः तदिन्द्रविमानसदृशं, मृगविहगनिविष्टं, मेरुशृङ्गसमुन्नतम्, स्वप्रभया शोभितं रामभवनं ददर्श। द्वारि ग्रामजनसमूहं, उपहारैः उपेतं, प्रणमद्भिः, नानायानसमावेशेन सञ्जुष्टं, सुमन्त्रः ददर्श। तत्र शत्रुञ्जयः नाम महागजः, मेघाचलसन्निभः, दुर्दमः, रामस्य योग्यः, शोभनः, तेन दृष्टः। तत्र रामप्रियाः, अश्वरथगजसमन्विताः, मन्त्रिणः, शोभनाभरणधारिणः, सुमन्त्रः तान् सर्वतः अतीत्य, श्रीमदन्तःपुरं प्रविवेश। ततः सुमन्त्रः, निर्बाधः, पर्वतशिखराभं, महद्वेश्म प्रविश्य, निधिभिरन्वितं, मकर इव सागरे, प्रविवेश। इति षोडशोऽध्यायः शृणुत। सः, जनसमाकीर्णं द्वारं अतीत्य, एकान्तकक्षं प्राप, प्राचीनमार्गविद् सुमन्त्रः। तत्र, तरुणाः, खड्गबाणधारिणः, दीप्तकुण्डलभूषिताः, जाग्रतः, स्वामीभक्ताः, तिष्ठन्ति स्म। वृद्धाः, केशरूपिणः, दण्डिनः, पीतकौशेयवाससः, स्त्र्यध्यक्ष्यः च, द्वारि स्थिताः, तत्र दृष्टाः। सुमन्त्रस्य समीपगमनं दृष्ट्वा, रामप्रियाः सर्वे शीघ्रं, आसनात् उत्थाय, सादरं तस्थुः। सुमन्त्रः, विनयेन, तान् परिक्रम्य, “रामस्य द्वारि सुमन्त्रः तिष्ठति, शीघ्रं निवेदयत” इति उवाच। ते च, स्वामिप्रीतये, शीघ्रं रामं सीतां च सुमन्त्रस्य आगमनं निवेदयामासुः। तद्वचनं श्रुत्वा, राघवः, प्रियकाम्यया, पितुः अन्तःपुरं सुमन्त्रं प्रावेशयत्।