राज्ञः आज्ञया राजपुत्रस्याभिषेकाय यत् किमपि सर्वं विधिना समाहृतम्, तत् सर्वं तत्रैव समागतं। तत्र उपस्थिताः सर्वे, नृपतेरदर्शनात्, परस्परं वदन्तः, "कः नः राजानं निवेदयिष्यति? न पश्यामः राजा, सूर्यश्चोदयति।" इति। तेषां मध्ये सुमन्त्रः, राज्ञा सत्कृतः, उवाच—"राज्ञः आज्ञया शीघ्रमहम् रामम् आनीय गतः।" तेषां प्रति सः पुनः उवाच—"यूयं राज्ञः पूज्याः, विशेषतश्च रामस्य; राज्ञः पक्षे अहम् भवतां कुशलं पृच्छामि, भद्राः।" पुनः सः विद्वान् सुमन्त्रः अवदत्—"राजा जागरितः, किन्तु न आगच्छति कस्यचित् कारणात्..." इति उक्त्वा, सः अन्तःपुरद्वारं प्रति जगाम। सुमन्त्रः, यः तस्मिन्प्रासादे सदा अनुरक्तः, प्रविश्य नरपतिगृहं, तस्य वंशस्य स्तुतिं कृतवान्। स राजा-शयनगृहं प्राप्त्वा, समीपमागतः, अन्तःपटस्य बहिः तिष्ठन्, काकुत्स्थवंशजं रामं पुण्यैर्गुणैः आशीर्भिः स्तुतवान्; सोमं सूर्यं च, शिवं वैश्रवणं च अपि सः आहूतवान्। "वरुणः अग्निः इन्द्रः च तव जयम् ददातु; शुभा रात्रिः अतीता, शुभः दिवसः आगतः।" इति सः प्रार्थितवान्। "उत्तिष्ठ, नृसिंह; त्वं कर्तव्येषु प्रवर्तस्व; अग्र्यब्राह्मणाः, सेनापतयः, नगरजनाः च सर्वे तत्र समागताः।" इति तम् आह्वयन्, "त्वां द्रष्टुम् इच्छन्ति ते; उत्तिष्ठ, राघव।" इति सः मन्त्रकुशलः सारथिः सुमन्त्रः तम् एवम् स्तुतवान्। ततः जागरितः राजा उक्तवान्—"यथा आदेशितम्, रामम् आनय इह।" पुनः उवाच—"कस्मात् मम आज्ञा विलम्ब्यते? न अहम् गाढनिद्रायाम्; शीघ्रं राघवम् आनय।" इति। एवं दशरथः पुनः सारथिं तत्र प्रेरयामास; तस्याज्ञां श्रुत्वा सुमन्त्रः विनयेन शिरसा नमस्कृत्य निर्गतः। सः राजगृहात् निर्गम्य, हर्षसमाचारमिव वहन्, पताकाध्वजैः शोभितां राजमार्गां प्रविश्य, तत्र यत्र यत्र गच्छन्, रामसंवादान् श्रुतवान्। सर्वे जनाः रामाभिषेकस्य हर्षेण पूर्णाः आसन्; सुमन्त्रः तदा कैलासशिखरप्रतिमं दिव्यं रामगृहं ददर्श। इन्द्रालयप्रतिमं, महाद्वारैः निरुद्धं, नानावितानमण्डितं, सुवर्णचित्रैः, रत्नमणिवेदिकाभिः, शारदमेघसन्निभं, मेरुगुहासदृशं च तद् गृहं दृष्टवान्। मणिमुक्ताफलविलसितैः हारैः भूषितं, चन्दनागरुगन्धयुक्तं, शिखरिणः ग्रीष्मकाले इव सुरभिं, बकपिकध्वनिभिः रमणीयम्। तद् गृहं सुविलिखितमृगैः, भक्त्या निर्मितैः, सर्वजनचित्तदृष्टिहारी, तेजसा दीप्तिमान्, सोमसूर्यसमप्रभं, कुबेरधामसमं, इन्द्रालयतुल्यं, पक्षिविविधैः पूर्णम्। सारथिः सुमन्त्रः तद् रामगृहं मेरुशिखरसमुन्नतम्, जनसमूहैः कृताञ्जलिभिः परिवृतम्, ग्राम्यैः समागतैः, अभिषेकोत्सुकमुखैः शोभितम्, महाप्रियं, महाघनसन्निभम्, विविधरत्नैः पूरितम्, वामनैः अपि परिवृतम्, तुरगयुक्तरथेन नगरं प्रावेशयन्, सर्वे जनाः हर्षयन्, राजगृहं प्रति जगाम। तत्र दिव्ये धनाढ्ये गृहे सम्प्राप्तः सः सुमन्त्रः, हर्षात् पुलकितः अभवत्; तद् गृहं मृगपिकैः पूर्णम्, शचीसदृशमिन्द्रालयं इव शोभते स्म। तत्र कैलासोपमेषु दिव्येषु कक्ष्येषु प्रविश्य, प्रियैः उत्तमैः रामभृत्यैः परितो गच्छन्, विशुद्धान्तःपुरं प्राप्तवान्। तत्र रामाभिषेकसंकल्पेन समागतानां जनानां हर्षपूर्णस्वरान् श्रुत्वा, सर्वलोकानन्दजनकान्, सौम्यशब्दान् श्रुत्वा, सुमन्त्रः इन्द्रालयप्रतिमं, हृष्टमृगपक्षिसम्पूर्णं, मेरुशिखराकारं, स्वतेजसा दीप्तिमन्तं रामगृहं ददर्श। तत्रैव ग्राम्यैः उपहारैः उपेतैः, प्रणतान् जनान्, नानायानवाहनैः, सञ्छन्नद्वारम् अपश्यत्। ततः तत्र शत्रुञ्जयः नाम महागजः, घनाच्छन्नगिरिसदृशः, दान्तेनापि दुर्निग्रहः, रामस्य योग्यः, शोभनरूपः दृष्टः। तत्र रामस्य प्रियैः मन्त्रिभिः, अश्वैः, रथैः, गजैः च सह शोभमानैः, सर्वतः तान् अतिक्रम्य, सुमन्त्रः समृद्धान्तःपुरं प्रविवेश। ततः सः अवारण्यः सारथिः, गिरिशिखरप्रतिमं, विस्तीर्णं, निधिपूर्णं प्रासादं, मकर इव सागरं प्रविश्य, रामस्य गृहम् अगच्छत्। ततः षोडशोऽध्यायः श्रोतव्यः। सः जनसमूहसमाकीर्णं द्वारमतिक्रम्य, प्राचीनेषु शास्त्रेषु निपुणः, एकान्तकक्ष्यां प्राप्तवान्। तत्र तरुणाः, खड्गधनुष्मन्तः, शुद्धकुण्डलधारिणः, जाग्रतः, एकचित्ताः, स्वामिभक्ताः, द्वारि तस्थुः। तत्र वल्कलवसनान् वृद्धान्, दण्डिनः, भूषितान्, द्वारस्थितान्, स्त्रीणां पर्युपासिकाः च, सावधानाः, संयताः, दृष्टवान्। सुमन्त्रस्य आगमनं ज्ञात्वा, ये सर्वे रामानुरागिणः, शीघ्रं आसनात् उत्थाय, सस्मार्हं सुमन्त्रं प्रणम्य, तत्र समुपविष्टाः।