इक्ष्वाकुवंशस्य राज्ञां अभिषेकसमये यथायोग्यं सर्वे वाद्ययन्त्राणि गायकाश्च समागताः। ततः राजपुत्रस्य अभिषेकाय यथाविधानं सर्वं समानीय, राजाज्ञया तत्र समवेताः। राजानं न दृष्ट्वा ते आपृच्छन्त – "कः नः राजानं निवेदयिष्यति? न पश्यामः राजानं, सूर्यः चोदयितः।" तत्र राजा सम्मानितः सुमन्त्रः तान् उवाच – "राजाज्ञया शीघ्रं रामं आनयितुं गतवान्।" पुनः सुमन्त्रः तान् अभ्यर्च्य उवाच – "यूयं सर्वे राज्ञः पूजनीयाः, विशेषेण रामस्य; राजभवनात् भवतः कुशलं पृच्छामि, भाग्यवन्तः।" "राजा जागरितः, किं तस्य आगमनस्य कारणं..." इत्युक्त्वा सुमन्त्रः विद्वान् अन्तःपुरद्वारं जगाम। सुमन्त्रः, यः सर्वदा तस्मिन् राजभवने अनुरक्तः, प्रविश्य नराधिपस्य गृहं, तस्य वंशं स्तुत्वा, राजस्य शयनगृहं प्राप्तः। समीपं गत्वा अन्तःपटस्य बहिः स्थित्वा प्रतीक्षते स्म। सुमन्त्रः रामं गुणैः पूर्णं आशीर्भिः स्तुत्वा, सोमं सूर्यं शिवं वैश्रवणं च आह्वयति। "वरुणः अग्निः इन्द्रः च ते विजयं ददतु; शुभा रात्रिः गतवती, शुभः दिवसः आगतः।" "उत्तिष्ठ राजसिंह, कृत्यं कुरु; अग्रगण्याः ब्राह्मणाः सेनापतयः नगरवासिनः च सर्वे समागताः।" "त्वां द्रष्टुम् इच्छन्ति; उत्तिष्ठ राघव।" इति सुमन्त्रः, मन्त्रकुशलः सारथिः, रामं स्तुत्वा। राजा जागरितः सुमन्त्रं आज्ञापयत् – "यथा उक्तं, रामं आनय।" "मम आज्ञा विलम्बेन किम्? न अहं गाढनिद्रितः; राघवम् शीघ्रं आनय।" इति दशरथः पुनः सारथिं तत्र प्रेरयामास; राजा आज्ञां शृत्वा सुमन्त्रः शीषं नमयामास। सुमन्त्रः राजगृहात् निर्गत्य, हर्षवृत्तान्तं वहन् इति मन्यते स्म, पताकाध्वजेण राजमार्गे प्रविश्य। सुमन्त्रः हृष्टः शीघ्रं गच्छन्, मार्गे रामसम्बद्धं संवादं शृणोति स्म। सर्वजनः अभिषेकस्य हर्षेण पूर्णः; ततः सुमन्त्रः कैलासशिखरस्य वर्णं यथा, रामगृहं ददर्श। रामस्य निवासं सुमन्त्रः ददर्श, इन्द्रस्य भवनस्य सदृशं, महान् द्वारः रुद्धः, अनेकैः उपवनेषु भूषितः। सुवर्णमूर्तिभिः, रत्नमणिमुक्तार्चितद्वारैः, शरद्भ्रमरमेखलाभिः, मेरुगुहायाः दीप्तिम् इव, तद् गृहं प्रकाशते स्म। रत्नमालाभिः अलंकृतम्, मुक्तामणिसम्वृष्टम्, चन्दनागरुगन्धैः सुरभितम्। वर्षागिरेः शिखरस्य इव सुगन्धं विसृजति; बकपिकरवैः शोभितम्। सुमन्त्रः तत्र सुविशिष्टैः मृगैः, भक्त्या उत्कीर्णैः, सर्वजनानां मनः नेत्रं च आकर्षयन्, तद् गृहं दीप्तिमान् ददर्श। चन्द्रसूर्ययोः दीप्तिसदृशम्, कुबेरगृहस्य तुल्यम्, इन्द्रस्य सदृशम्, विविधैः पक्षिभिः पूर्णम्। मेरुशिखरस्य इव उन्नतम्, जनसमूहैः अञ्जलिपुटैः स्थितैः, रामगृहं सारथिः ददर्श। ग्राम्यजनैः समागतैः, रामाभिषेकस्य प्रतीक्षया मुखमण्डलैः शोभितैः, तद् गृहं शोभते स्म। महाभ्रस्य इव, उन्नतम्, विविधरत्नैः पूर्णम्, वामनैः परिवृतम्। अश्वयुक्तरथेन सारथिः राजगृहं गतः, नगरजनानां हृदयम् हर्षेण पूरयन्। सुमन्त्रः तत्र सम्प्राप्तः, रम्ये धन्ये गृहे, हर्षेण रोमाञ्चितः, मृगपिकैः पूर्णे, इन्द्रपत्नीगृहस्य सदृशे, तद् गृहं ददर्श। कैलाससदृशे दिव्ये कक्षे प्रविश्य, देवगृहस्य इव, सुमन्त्रः, रामस्य प्रियैः उत्तमैः सेवकैः सम्प्राप्त्वा, शुद्धान्तःपुरम् अगच्छत्। तत्र रामाभिषेकाय समागतानां जनानां हर्षपूर्णं स्वरं शृणोति, शुभवाक्यैः रामपुत्राय, सर्वलोकस्य हर्षं वदन्तः। सुमन्त्रः रामस्य दिव्यं भवनं ददर्श, इन्द्रगृहस्य तुल्यं, रम्यं, मृगपक्षिभिः पूर्णम्, मेरुशिखरस्य इव उन्नतम्, स्वदीप्त्या प्रकाशमानम्। द्वारं ग्रामजनैः समाकीर्णम्, उपहारैः, नमस्कारैः, वाहनैः, द्वारं व्यग्रं, तत्र ददर्श। ततः शक्तिमन्तं गजं ददर्श, महाभ्रगिरिसदृशम्, तीक्ष्णं, अंकुशैः दुष्प्रतिषेध्यम्, रामाय योग्यं, शत्रुञ्जयः नाम, विशालरूपम्। रामस्य प्रियाः मन्त्रिणः, अश्वरथगजैः सह, शोभिताः, तान् सर्वतः पार्श्वे गत्वा, सारथिः समृद्धान्तःपुरं प्रविश्य। ततः सारथिः, अच्युतः, पर्वतशिखरस्य इव गृहे, विशालगृहं, निधिभिः पूर्णम्, मकरः इव सागरं प्रविश्य। शोधनीयः षोडशोऽध्यायः। सारथिः जनसमूहैः युक्तं गृहद्वारं अतिक्रम्य, एकान्तकक्षं प्राप्तः, यः प्राचीनमार्गे कुशलः। तत्र तरुणाः, शस्त्रधारिणः, कर्णाभरणैः शोभिताः, जाग्रतः, स्वामिभक्ताः, स्थिताः। वृद्धाः, केशरक्तवस्त्रधारिणः, दण्डधारिणः, अलंकृताः, द्वारस्थाः, स्त्रीपालाः च, सावधानाः, स्थिताः।