तदा राज्ञः अभिषेकाय शोभनं दिव्यं मङ्गलं सर्वं सामग्रीसमेतं सज्जीकृतम्। श्वेतवृषभः श्वेताश्वाश्च अपि तत्र स्थापिता आसन्। सर्वाणि वाद्ययन्त्राणि सूतमागधबन्दिनश्च समागताः, यथोचितं तस्य इक्ष्वाकुवंशराज्ञः अभिषेकसमये। एवं राजपुत्रस्य अभिषेकाय यत् यद् विधिवत् आवश्यकं तत् सर्वं राजाज्ञया समाहृत्य तत्र समवेतम्। ते तत्र राजानं न पश्यन्तः आपृच्छन्—"कः नः राजानं निवेदयिष्यति? न हि राजानं पश्यामः, सूर्यश्चोदयति।" तत्र राजसम्मानितः सुमन्त्रः तान् उवाच—"राजाज्ञया अहं शीघ्रं रामाय आगमनाय गतः। भवन्तः सर्वे राज्ञः पूजार्हाः, विशेषतः रामस्य; राज्ञः कृते अहं भवतां कुशलं पृच्छामि, भगवन्तः।" "राजा जागरितः, किन्तु आगमनस्य कारणं..." इति वदन् सुमन्त्रः विद्वान् अन्तःपुरद्वारम् अगच्छत्। सुमन्त्रः, यः सदा तस्मिन्नेव राजभवने सक्तः, प्रविश्य नरपतिगृहं तस्य वंशस्य स्तुतिं चकार। राजा यत्र शयानः तं शयनकक्षं गत्वा, अत्यन्तं समीपं प्राप्तः, अन्तःपटस्य बहिः स्थित्वा प्रतीक्षां चकार। सः रामस्य पुण्यगुणसम्पन्नं आशीर्वादेन स्तुतिं चकार, सोमं सूर्यं शिवं वैश्रवणं च स्मरन्, हे काकुत्स्थ! "वरुणः अग्निः इन्द्रश्च ते जयम् ददातु। शुभा रात्रिः अतीता, शुभः दिनः प्राप्तः।" इति च। "उत्तिष्ठ राजसिंह! त्वं त्वरया कर्तव्येषु प्रवर्तस्व; श्रेष्ठब्राह्मणाः सेनापतयः नगरवासिनश्च सर्वे समागताः। त्वाम् द्रष्टुम् इच्छन्ति; उत्तिष्ठ राघव।" इति सुमन्त्रः मन्त्रकुशलः सूतः तम् एवमस्तौत्। ततः राजा जागरितः इदं वचनम् अब्रवीत्—"यथा उक्तं मया, रामं आनय।" पुनः सः अवदत्—"मम आज्ञायाः विलम्बस्य कारणं किम्? न अहं गाढनिद्रां गतः; शीघ्रं राघवम् आनय।" एवं दशरथः पुनः सूतम् आजुहाव; सुमन्त्रः राजाज्ञां श्रुत्वा सस्मार नमस्कृत्य। सः राजगृहात् निर्गत्य, हर्षवर्धनं समाचारं वहन् इव, पताकाध्वजमण्डितं राजमार्गं प्रविवेश। सः प्रमुदितः शीघ्रगतिः सूतः मार्गेण गच्छन्, रामसम्बद्धं वार्तालापं जनानां श्रुत्वा हर्षितः। सर्वे जनाः रामस्याभिषेकसम्बन्धेन प्रमोदिताः आसन्; सः तत्र कैलासशिखरप्रभं शुभगृहं ददर्श। सुमन्त्रः रामस्य निवासं ददर्श, यः इन्द्रस्य प्रासादवत्, महाद्वारैः संवृतः, नानाबल्कनाभिः शोभितः आसीत्। सः सुवर्णमयप्रतिमाभिः, मणिमुक्तारत्नार्चितद्वारैः, शरत्कालमेखलाभिः मेघाभः, मेरुगुहासदृशः च आसीत्। मणिमालाविलसितैः, मुक्तारत्नच्छन्नैः, चन्दनागरुगन्धैः च सुरभितः। सः गृहः वर्षाकालपर्वतशिखरवन्नानासुरभिगन्धैः, बकविहगकूजनैः च शोभितः। तत्र भक्त्या निर्मितैः सुविशिष्टमृगैः, सर्वजनचक्षुषां मनांसि हरन्तः, तेजसा दीप्तिमान्। चन्द्रसूर्यसमानप्रभः, वैश्रवणभवनोपमः, इन्द्रप्रासादसदृशः, नानाविहगनिवासश्च। सूतः रामस्य गृहम् मेरुशिखरसमुन्नतम्, समागतजनसङ्घातसमाकुलम्, अञ्जलिपुटैः स्थितैः जनैः समन्ततः ददर्श। ग्राम्यजनसमूहैः समावृतम्, रामाभिषेकस्य प्रतीक्षायाम् स्फुरितमुखैः शोभितम्। महाघनसन्निभं, दिव्यं, उन्नतम्, नानारत्नमण्डितम्, वामनैः परिवृतम्। सूतः, अश्वयुक्तरथेन, राजप्रासादं प्राविशत्, तत्र सर्वजनानां हृदयानि हर्षेण पूरयन्। तत्र दिव्यसमृद्धगृहं प्राप्तः, सुमन्त्रस्य रोमाञ्चः हर्षेण समुत्पन्नः; मृगमयूरसंनद्धं गृहम् इन्द्रपत्नीभवनोपमं ददर्श। तत्र कैलाससदृशेषु, देवगृहसदृशेषु कक्ष्येषु प्रविश्य, रामस्य प्रियपरिचारकान्, उत्तमान्, भक्तिपरायणान् अतिक्रम्य, शुद्धान्तःपुरं प्राप्तः। तत्र रामाभिषेकसमारम्भाय समागतानां जनानां हर्षपूर्णस्वरान् श्रुत्वा, सर्वलोकमङ्गलशुभाशंसनैः वाक्यैः। सुमन्त्रः रामस्य दिव्यं प्रासादं ददर्श, यः इन्द्रभवनसमानः, मृगविहगनिवासयुक्तः, मेरुशिखराकारः, स्वतेजसा दीप्तिमान्। सः ग्राम्यजनैः उपहारैः, प्रणतान्, नानायानवाहनसमाकुलद्वारम् अपश्यत्। तत्र सः महागभीरमेखलाच्छन्नमत्तगजं, दुष्टदमनम्, रामस्य योग्यं, शत्रुञ्जयमित्याख्यं ददर्श। तत्र च मुख्यामात्यान्, विभूषितान्, अश्वरथगजैः सहितान्, रामस्य प्रियान्, सर्वतः अतिक्रम्य, सः सूतः समृद्धान्तःपुरं प्रविवेश। तदनन्तरं अवारण्यः सः सूतः पर्वतशिखरसमं, महाप्रासादोपमं, निधिभिर्युतं भवनं, मकर इव सागरं प्रविवेश। एतावता षोडशोऽध्यायः श्रोतव्यः। तदा सुमन्त्रः जनसमूहसमाकुलं राजगृहद्वारम् अतिक्रम्य, प्राचीन्नीतिपरः, रहःकक्ष्यां समुपागमत्। तत्र युवा: खड्गबाणधारिणः, सुकृतकुण्डलधराः, सततसजगाः, स्वामिभक्ताः, तिष्ठन्तः अपश्यत्।