राजा दुःखेन विवर्णचित्तः स्वयमपि वाक्यं वक्तुं न शशाक। तदा कैकेयी या मन्त्रकुशला सुमन्त्रं सम्बोधितवती। सा सुमन्त्रं प्राह— ‘‘सुमन्त्र, राजा रामस्याभिषेककाङ्क्षी तस्यैव चिन्तया रात्रिं निश्शयनः क्लान्तः, इदानीं निद्रायै वशीकृतः। अतः शीघ्रं गच्छ, सारथे, श्रीरामं आनय शुभं ते अस्तु, अत्र न विचारस्य अवसरः।’’ सुमन्त्रः तु उक्त्वा— ‘‘कथं अहं गच्छेयां, आर्ये, नृपाज्ञां अनभिगम्य?’’ इति मन्त्रिणः वचनं श्रुत्वा राजा मन्त्रिणं प्रति वाक्यम् अवदत्— ‘‘सुमन्त्र, रामं द्रष्टुमिच्छामि, त्वं तं सुन्दरं शीघ्रं आनय।’’ सुमन्त्रः शुभमुपस्थितमिति मन्यमानः हृदि प्रमोदं प्राप। ततः राजाज्ञया सुमन्त्रः शीघ्रं हृष्टः प्रस्थितवान्, सा च कैकेयी तं शीघ्रं प्रेरयामास। सः सारथिः चिन्तयामास— ‘‘नूनं धर्मात्मा राजा रामस्याभिषेकाय तं अत्र आह्वयिष्यति’’ इति हर्षेण। तदा वीर्यवान् सुमन्त्रः रामदर्शनलालसः सन्दर्शनीयात् अन्तःपुरात् निर्गत्य, सागरवद् वा महाह्रदवत्, द्वारि जनसमूहं ददर्श। सः ततः अग्रतः निर्गत्य राजद्वारे स्थितान् निरीक्ष्य, नाना-धनाढ्यान् नागरिकान् तत्र समवस्थितान् अपश्यत्। एवमुक्ते, शृणुत सर्गं पञ्चदशमं। तस्यां रात्र्यामतीतायां वेदविदः ब्राह्मणाः पुरोहितेन सह राजसभायाम् उपविविशुः। मन्त्रिणः सेनापतयः नागरिकश्रेष्ठाश्च सर्वे रामाभिषेकस्य हर्षेण समागताः। शुचिः सूर्यः उदितः, पुष्ये दिने कर्कटलग्ने रामस्य जन्मनः समयः निश्चितः। रामाभिषेकाय श्रेष्ठब्राह्मणैः सुवर्णकलशाः शोभनासनं च शुभलक्षणैः अलङ्कृतं समुपकल्पितम्। रथः च दिव्यव्याघ्रचर्मणा आवृतः, गङ्गायमुनयोः संगमात् आपः समाहृताः। अन्येभ्यः पुण्यनद्यः सरः कूपतालादिभ्यः, पूर्वगामिन्यः ऊर्ध्वगामिन्यः तिर्यग्गामिन्यः क्षीरसलिलाः च, ताभ्यः अपि जलं समाहृतम्। समुद्रात् अपि आपः, मधु, दधि, घृतं, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, क्षीरं च संगृहीतम्। अष्टौ सुन्दर्यः कुमार्यः, एकः च महागजः मदोन्मत्तः उपस्थिता; क्षीरच्छन्नकलशाः सुवर्णरजतसम्भृताः पूर्णाः चासन्। सुधारसम् आपूरिताः पद्मोत्पलशोभिताः, शशाङ्ककान्तिसदृशाः, मणिभिः भूषिताः कलशाः प्रज्वलन्ति। रामस्य कृते उत्तमं चामरं श्वेतच्छत्रं च चन्द्रमण्डलसदृशं स्थितम्। शुभ्रवृषः श्वेताश्वाश्च अपि तत्र स्थापिता; सर्वमङ्गलमभिषेकसामग्री दिव्यरूपा समुपकल्पिता। वाद्ययन्त्राणि सूतामागधाश्च समागताः, यथोचितं इक्ष्वाकुवंशराजाभिषेकस्य। एवं सर्वमभिषेकद्रव्यं राजाज्ञया तत्र उपनय्य समागताः। राजानं अदृष्ट्वा, ते ऊचुः— ‘‘कः नः राजानं निवेदयिष्यति? न पश्यामः राजानं, सूर्यः अपि उदितः।’’ तत्र सुमन्त्रः राजसम्मानितः तान् प्रति अवदत्— ‘‘राजाज्ञया अहं रामाय गन्तुं शीघ्रं प्रस्थितः।’’ ‘‘यूयं सर्वे राजतः पूज्याः, विशेषतः रामतः, राज्ञः पक्षे अहं भवतः कुशलं पृच्छामि, भगवन्तः।’’ ‘‘राजा जागरितः, किंतु आगमनस्य कारणं...’’ इत्युक्त्वा सः सुमन्त्रः अन्तःपुरद्वारं प्रति जगाम। सुमन्त्रः, सदा तस्मिन् गृहे प्रीतः, प्रविश्य नृपतिगृहं वंशं स्तौति स्म। स राजा शयनगृहं प्राप्य, समीपं गत्वा, अन्तःपटद्वारे स्थित्वा प्रतीक्षां चकार। सः गुणैः पूर्णैः आशीर्वादैः रामं स्तौति स्म, सोमं सूर्यं शिवं वैश्रवणं च आह्वयामास, हे ककुत्स्थ! ‘‘वरुणः, अग्निः, इन्द्रः च जयं ददतु; शुभा रात्रिः अतीता, शुभदिवसः आगतः।’’ ‘‘उत्तिष्ठ, नरशार्दूल, कर्तव्यं त्वां प्रतीक्षते; श्रेष्ठब्राह्मणाः, सेनागणनायकाः, नगरजनाः च अत्र समागता।’’ ‘‘द्रष्टुम् इच्छन्ति त्वाम्, उत्तिष्ठ राघव।’’ इति सुमन्त्रः मन्त्रकुशलः तं स्तुत्वा। ततः बोधितः राजा अवदत्— ‘‘रामं आनय, यथा मया आज्ञप्तम्।’’ ‘‘किं कारणम् ममाज्ञायाः विलम्बः? न अहं गाढनिद्रायाम्, शीघ्रं राघवम् आनय।’’ एवं दशरथः पुनः सारथिं तत्र प्रेरयामास; सुमन्त्रः राजाज्ञां श्रुत्वा शीर्ष्णा वन्द्य प्रस्थितः। सः राजगृहात् निर्गत्य, शुभवार्ताहर इव, पताकाध्वजशोभितां राजमार्गं प्रविवेश। हृष्टः सुमन्त्रः शीघ्रं प्रस्थितवान्, मार्गे च रामविषयकथाः श्रुत्वा, सर्वे जनाः अभिषेककृतहर्षेण पूर्णाः आसन्। सः कैलासशिखरप्रतीकं दिव्यं रामगृहं ददर्श। सुमन्त्रः तदा रामस्य निवासं ददर्श, इन्द्रस्य प्रासादवत् दीप्तिमन्तं, महाद्वारं निबद्धं, नानाबालकूटशोभितम्।