सुमन्त्रः तदा राजानं प्रति काकुत्स्थवंशसम्भूतं रामं विजयाय सोमं सूर्यं शिवं कुबेरं वरुणमग्नीन्द्रांश्च आह्वयन् प्रार्थयत्। तेनोक्तं—"शुभा रात्रिः अतीता, कार्यं सम्पूर्णम्; उत्तिष्ठ राजसिंह, अन्यं कर्तव्यं पालय।" रामाभिषेकस्य सर्वाणि व्यवस्थाः कृताः; नगरवासिनः, ग्राम्यजनाः, व्यापारिणश्च कृताञ्जलयः तिष्ठन्ति। पूज्यः वसिष्ठः स्वयम् ब्राह्मणैः सह प्रतीक्षते; शीघ्रं राजन्, राघवस्याभिषेकं आज्ञापय। यथा गोषु गोपालकाभावे, सेनायां नायकाभावे, रात्रौ चन्द्ररहितायाम्, वा गवां वृषलोपे, तथा एव राज्यं भवति यदि राजा न दृश्यते। एवं मृदुयाऽपि सार्थकया वाचा सुमन्त्रस्य श्रुत्वा राजा पुनः शोकमगात्। सः पुत्रं निरीक्ष्य, हृष्टिहीनः सुतदर्शनकामः, सारथिं सम्बोध्य शोकाकुलः वचः प्रोवाच—"भवता वचोऽपि हृदयं पुनः छिन्नम्।" तं दुःखार्द्रं राजानं विलोक्य, तस्य दुःखपूर्णं वचनं च श्रुत्वा, सुमन्त्रः कृताञ्जलिः किञ्चिद् दूरं निविवेश। तदा राजा दुःखात् स्वयम् वक्तुं न अशकत्; कैकेयी तु मन्त्रकुशला सुमन्त्रं उवाच—"राजा रामाभिषेककाङ्क्षी रात्रिं निद्राविहीनः क्षीणः च आसीत्; अधुना निद्रां गतः। अतः शीघ्रं गच्छ, सारथे, रामं आनय; शुभं ते स्यात्—अत्र न विचारः आवश्यकः।" सुमन्त्रः उवाच—"कथं गच्छेयम्, आर्ये, राजाज्ञां विना?" तदा मन्त्रिणः वचः श्रुत्वा, राजा स्वयम् सुमन्त्रं प्रति अवदत्—"सुमन्त्र, अहं रामं द्रष्टुम् इच्छामि; शीघ्रं तं सुन्दरं आनय।" शुभलाभमिव मन्यमानः राजा हर्षमविन्दत्। ततो राजाज्ञया सुमन्त्रः शीघ्रं हृष्टः निर्जगाम; तया प्रेरितः सः शीघ्रं चिन्तयामास—"नूनं धर्मात्मा राजा रामं अभिषेकाय आह्वयिष्यति।" एवं हृष्टमानसः सुमन्त्रः बाह्यं निष्क्रम्य, राघवदर्शनलालसः, दिव्यं अन्तःपुरं यथा समुद्रं वा महाह्रदं विवर्ज्य, सभायाः द्वारि जनसमूहं ददर्श। सः तत्र पूर्वतो निर्गत्य, राजद्वारे स्थितान् निरीक्ष्य, तत्र नानाविधैः धनाढ्यैः नागरिकैः समाकीर्णं द्वारम् अपश्यत्। अथ पञ्चदशसर्गस्य श्रवणं क्रियताम्। रात्रौ व्यतीतायां, वेदविद्भिः ब्राह्मणैः राजपुरोहितेन सह राजसभायां समागम्य, मन्त्रिणः सेनापतयः श्रेष्ठजनाः च हृष्टाः राघवस्याभिषेकाय समागताः। शुद्धः सूर्यः उदितः, पुष्यनक्षत्रे, कर्कटलग्ने, रामजन्मदिने निश्चिते, तस्याभिषेकाय श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः सुवर्णकलशाः शोभनं पीठं च अलङ्कृतम् आसीत्। रथः उज्ज्वलव्याघ्रचर्माच्छादितः, गङ्गायमुनासङ्गात् आपः आनीता। अन्येभ्यः पवित्रनद्यः, सरः, कूपः, तडागः, पूर्ववाहिन्यः, ऊर्ध्ववाहिन्यः, तिर्यग्वहः, क्षीरसमान्यश्च, तस्मात् सर्वतः जलं संगृहीतम्; समुद्रात् अपि, मधु, दधि, घृतं, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, क्षीरं च। अष्टौ सुन्दरीः कन्याः, एकः च महागजः मदोन्मत्तः उपविष्टः; क्षीरपूर्णाः सुवर्णरजतघटाः अपि तत्र संस्थिताः। तैः शुद्धजलैः, पद्मोत्पलैः अलङ्कृतैः, चन्द्रमण्डलसदृशशुभ्रैः, मणिभिः शोभितैः, घटाः बभासिरे। रामस्य कृते उत्तमं चामरं, श्वेतच्छत्रं चन्द्रमण्डलसदृशं तिष्ठति। दिव्यं शोभनं मङ्गलोपकरणं, श्वेतवृषः श्वेताश्वाः च अपि सज्जाः। सर्वाणि वाद्ययन्त्राणि, सूतमागधबन्दिनश्च, इक्ष्वाकूणां यथायोग्यं, समागताः। एवं राजाज्ञया सर्वं रामाभिषेकाय योजितं तत्र समुपनीतम्। राजानं अदृष्ट्वा ते ऊचुः—"कः राजानं अस्माकं निवेदयिष्यति? नः राजानं न पश्यामः, सूर्यः अपि उदितः।" तदा सुमन्त्रः, राज्ञा पूजितः, तान् अवदत्—"राजाज्ञया अहं शीघ्रं रामं आनयितुं गतः।" "यूयं राज्ञः पूज्याः, विशेषतः रामस्य; राज्ञः कृते अहं भवतां कुशलं पृच्छामि, भगवन्तः।" "राजा उत्थितः, परं आगमनस्य कारणं..." इति उक्त्वा, सः प्राज्ञः अन्तःपुरस्य द्वारम् अगच्छत्। सुमन्त्रः, यो नित्यं तत्र प्रियः, तदन्तःपुरं प्रविश्य, नरपतिसदनं गत्वा, तस्य वंशस्य स्तुतिं चकार। राजशयनगृहं प्राप्त्वा, सः बहिः अन्तःपटस्य समीपम् उपविष्टः। सः राघवस्य पुण्यगुणैः आशीर्वादैः स्तुतिं कृत्वा, सोमं सूर्यं शिवं वैश्रवणं च आह्वयत्। तत्र वरुणः अग्निः इन्द्रश्च विजयाय प्रार्थिताः; शुभा रात्रिः अतीता, शुभदिवसः आगतः। एवं सुमन्त्रः सर्वं कृत्यं सम्यक् पालयन्, रामाभिषेकस्य महोत्सवे सर्वान् आनन्दयन्, राजाज्ञया रामदर्शनाय शीघ्रं प्रस्थितः।