सर्वेऽपि मङ्गलक्रियाः सम्पन्नाः, उत्सवसमये महतीं शोभां वहन् स राजा मेरुशृङ्गस्थितः सूर्य इव दीप्तिमान् अभवत्। तं काकुत्स्थवंशसम्भूतं राजानं सोमसूर्यौ, शिवकुबेरौ, वरुणाग्न्यिन्द्राश्च जयाय वरदाः सन्तु इति सर्वे जनाः प्रार्थयामासुः। पुण्या रात्रिः अतीता, कार्यमपि सम्पन्नम्; अतः सिंहविक्रमराजन्, उत्तिष्ठ, परं कर्तव्यं पालय इति जनाः समादिशत्। रामाभिषेकस्य सर्वाणि व्यवस्थापनानि कृतानि; नगरवासिनः, ग्राम्यजनाः, वणिजश्च कृताञ्जलयः स्थिताः। पूज्यः वसिष्ठः स्वयमेव विप्रैः सह प्रतीक्षते; शीघ्रं राजन्, राघवस्याभिषेकं आज्ञापय। यथा गवां गोपः विना, सेनायाः नायकः विना, रात्रिः चन्द्रविना, वा गावः वृषभविना, तथा नृपदर्शनरहितं राज्यं भवति। एवं सौम्यं सार्थकं वचनं श्रुत्वा, राजा पुनः शोकसमाक्रान्तः अभवत्। सः पुत्रं दृष्ट्वा, हर्षरहितः, सारथिम् उद्दिश्य वचनं प्रोवाच। शोकात् रक्तलोचनः, धर्मात्मा, तेजस्वी राजा उन्नम्य वदति स्म—"तव वचनेन पुनरपि मम हृदयम् आहतम्।" एतानि दुःखपूर्णानि वचनानि श्रुत्वा, राजानं च क्लेशार्तं दृष्ट्वा, सुमन्त्रः कृताञ्जलिः तस्मात् प्रदेशात् किंचित् पृष्ठतः अपसृत्य स्थितः। राजा स्वयम् आकुलः सन् वाक्यं वक्तुं न अशक्नोत्; तदा कैकेयी मन्त्रकुशला सुमन्त्रं सम्बोध्य अवदत्—"सुमन्त्र! राजा रामाभिषेककाङ्क्षया रात्रिम् अनिद्रः क्लान्तः, अधुना तु निद्रायाः वशं गतः। अतः त्वं शीघ्रं गत्वा श्रीरामं आनय; शुभं ते स्यात्, विलम्बस्य आवश्यकता नास्ति।" सुमन्त्रः प्रत्युवाच—"राज्ञः आज्ञां विना कथं गमिष्यामि?" मन्त्रिणः वचः श्रुत्वा, राजा स्वयं अवदत्—"सुमन्त्र! अहं रामं द्रष्टुम् इच्छामि; शीघ्रं तं सुन्दरं आनय।" शुभलक्षणं समीपमिति मन्यमानः, सुमन्त्रः हृष्टः अभवत्। ततः राजाज्ञया सुमन्त्रः शीघ्रं हृष्टः निर्गतः; तया च प्रेरितः, शीघ्रं चिन्तयामास—"नूनं धर्मात्मा राजा रामाभिषेकाय रामं आह्वयिष्यति" इति महता हर्षेण चिन्तयन्, बलवान् सुमन्त्रः राघवदर्शनकाङ्क्षया बहिर्गतः। सः शोभनान्तःपुरात् निर्गम्य, समुद्रं महाह्रदं वा इव, द्वारं जनसमाकीर्णं दृष्टवान्। ततः सहसा अग्रतः निर्गत्य, राजद्वारे स्थितान् अवलोक्य, नानावित्तसमृद्धान् नगरजनान् समागतान् द्वारस्थले दृष्टवान्। एवमेतस्मिन् समये, रात्रिं व्यतीत्य, वेदविदः ब्राह्मणाः राजपुरोहितेन सह राजसभाायाम् उपविविशुः। मन्त्रिणः, सेनापतयः, नागरिका अग्रगण्याश्च सर्वे राघवाभिषेकाय हृष्टाः समागताः। शुद्धः सूर्यः उदितः, पुष्यनक्षत्रे कर्कटलग्ने रामजन्मदिने, रामाभिषेकाय श्रेष्ठब्राह्मणैः सुवर्णकलशाः शोभायमानाः मङ्गलासनं च सम्यक् सज्जीकृतम्। रथः तृणचर्मणा सम्यक् आच्छादितः, गङ्गायमुनासङ्गमात् पवित्रं जलम् आनीतम्। अन्येभ्यः पवित्रनद्यः, सरः, कूपाः, तडागाः, पूर्ववाहिन्यः, ऊर्ध्ववाहिन्यः, पारावर्तिन्यश्च, क्षीरवाहिन्यश्च—तत्रैव जलं संगृहीतम्। सर्वसमुद्राणां जलमपि, मधु, दधि, घृतं, लाजाः, कुशा, पुष्पाणि, दुग्धं च समाहितम्। अष्टौ सुश्रोण्यः कन्यकाः, एकः च महागजः सज्जः आसीत्; सुवर्णरजतकलशाः क्षीरपूर्णाः सज्जाः। निर्मलजलपूर्णाः, कमलोत्पलशोभिताः, शशाङ्कसमप्रभाः, रत्नभूषिताः कलशाः शोभन्ते स्म। रामाय उत्तमं चामरं, शशाङ्कसमप्रभं श्वेतच्छत्रं च सज्जीकृतम्। शोभनं मङ्गलमयम् अभिषेकसामग्री, श्वेतवृषः श्वेताश्वाश्च अपि सज्जाः। सर्वाणि वाद्ययन्त्राणि, सूतामागधाश्च, इक्ष्वाकुवंशराजाभिषेकाय यथोचितं समागताः। एवं राजाज्ञया राजपुत्राभिषेकाय यत् यत् विधिपूर्वकं आवश्यकं तद् सर्वं संगृह्य, तत्रैव समागताः। राजानं अदृष्ट्वा, "कः राजानं विज्ञापयेत्? न पश्यामः राजानम्, सूर्यः चोदितः" इति ऊचुः। तेषां मध्ये राजसम्मानितः सुमन्त्रः अवदत्—"राजाज्ञया अहं शीघ्रं रामम् आनयितुं गतः। भवन्तः सर्वे राजतः, विशेषतः रामतः पूज्याः; अहं राजनाम्ना भवन्तः कुशलमपृच्छम्। राजा उत्थितः, परं तस्य आगमनस्य कारणं..." इत्युक्त्वा, स सुमन्त्रः अन्तःपुरद्वारं गतः। सुमन्त्रः, सदैव तस्मिन्नन्तःपुरे अनुरक्तः, तत्र प्रविश्य, नृपतिसदनं प्रविश्य, तस्य वंशस्य स्तुतिं कृतवान्। राजशयनगृहं प्राप्त्वा, समीपस्थः सन्, अन्तःपताकायाः बहिः स्थित्वा प्रतीक्षते स्म। तत्र सः राघवं पुण्यगुणसम्पन्नैः आशीर्वादैः स्तुत्वा, सोमसूर्यौ, शिववैश्रवणौ च काकुत्स्थवंशजं स्मारयामास।