ततः सुमन्त्रः पूर्ववत् राजमहति प्रासादे सम्यक् हस्तान् संनिह्य भूमिपतिं स्तुत्वा तत्र स्थितवान्। सः भूमिपतिं सम्स्मरन् हर्षपूर्णेन हृदयेन, यथा प्रभास्वरः समुद्रः सूर्यस्य उदयने हर्षयति, तथा सुखं दातुं प्रार्थयन् स्तुतिं अकुरुत। तस्मिन्नेव काले मातलिः सर्वदानवान् विजित्य इन्द्रं प्रशशंस, एवं अहं अपि त्वां जागरयामि इति सुमन्त्रः अवोचत्। वेदाः शाखाविद्याभिः स्वयम्भुवं ब्रह्माणं जागरयन्ति यथा, तथा अद्य अहं त्वां जागरयामि। सूर्यः सोमेन सह शोभनां पृथिवीं जागरयति यथा, तथा अहं त्वां जागरयामि। उत्सवैर् मङ्गलैः कृतैः, मेरुशिखरे सूर्यः इव, त्वं महाभागः नृपः उज्ज्वलरूपः उत्तिष्ठ। सोमः सूर्यः शिवः कुबेरः वरुणः अग्निः इन्द्रः च, हे काकुत्स्थवंशसम्भव, ते विजयम् ददतु। शुभा रात्रिः गताऽस्ति, कार्यं सम्पूर्णम्; उत्तिष्ठ राजसिंह, अनन्तरं कार्यं कर्तव्यम्। रामाभिषेकस्य सर्वे व्यवस्थाः कृताः, नगरजनाः ग्रामजनाः व्यापारीः च, सम्यक् हस्तान् संनिह्य तिष्ठन्ति। पूज्यः वसिष्ठः ब्राह्मणैः सह प्रतीक्षते; शीघ्रं आदेशं दत्तु नृपते, रामस्य अभिषेकम् कुरु। यथा गोः गोपालः विना, सेनाः नायकः विना, रात्रिः चन्द्रः विना, वा गाः वृषभः विना, तथा राज्यं नृपं न दृष्ट्वा भवति। सुमन्त्रस्य मधुरं अर्थपूर्णं वचनं श्रुत्वा, राजा पुनः शोकग्रस्तः अभवत्। ततः पुत्रं चिन्तयन् राजा रथकारं प्रति, हर्षहीनः, वचनम् उवाच। शोकात् रक्तलोचनः, धर्मात्मा, तेजस्वी राजा ऊर्ध्वं दृष्ट्वा उवाच— "सुमन्त्र, त्वया पुनः हृदयम् विदारितम्।" शोकपूर्णं वचः श्रुत्वा, राजानं दुःखितं दृष्ट्वा, सुमन्त्रः नम्रः हस्तान् संनिह्य, तस्मात् स्थानात् किञ्चित् अपसृत्य तस्थौ। तदा राजा दुःखात् स्वयम् वक्तुं न शशाक, तस्मिन्नेव काले, नीतिशालिनी कैकेयी सुमन्त्रं उवाच। "सुमन्त्र, राजा रामाभिषेकस्य आकाङ्क्षया रात्रिं निद्राहीनः व्यतीतवान्, अधुना शान्तः निद्रायाम् पतितः।" अतः शीघ्रं गच्छ, रथकार, रामं प्राप्य आनय; शुभं ते अस्तु, अत्र विचारणायाः आवश्यकता नास्ति। सुमन्त्रः उवाच— "कथं गच्छामि, आर्ये, नृपस्य आदेशं न श्रुत्वा?" तस्य वचनं श्रुत्वा, राजा मन्त्रिणं प्रति उवाच। "सुमन्त्र, रामं द्रक्ष्यामि; शीघ्रं तं शोभनं आनय," इति राजा हर्षपूर्णं मनसा अभ्यनन्दत्। तदा नृपस्य आदेशात् सुमन्त्रः शीघ्रं हर्षपूर्णः निर्गतः; कैकेय्याः प्रेरितः, शीघ्रं चिन्तयितुं आरभत। "नूनम् धर्मात्मा राजा रामं अभिषेकाय समाह्वयति," इति सुमन्त्रः हर्षेण मनसि चिन्तयन् तत्र गतवान्। सुमन्त्रः बलवान्, राघवस्य दर्शनाय उत्सुकः, तं शोभनं अन्तःपुरं यथा समुद्रः वा महाह्रदः, परित्यज्य, द्वारम् सम्स्तुतम् अपश्यत्। तत्र सः अग्रतः सत्वरं निर्गत्य, राजद्वारे स्थितान् लोकान् दृष्ट्वा, विविधधनाढ्यान् नागरिकान् समागतान् द्वारस्थले तिष्ठन्तः अपश्यत्। पञ्चदशसर्गस्य श्रवणं कर्तुं इदानीं आरभ्यते। तत्र रात्रिं व्यतीतायाम्, वेदविदः ब्राह्मणाः, राजपुरोहितेन सह, सभायां समागच्छन्। मन्त्रिणः सेनापतयः नागरिकश्रेष्ठाः च, राघवस्य अभिषेकाय हर्षपूर्णाः समागताः। शुद्धः सूर्यः उदितः, पुष्यदिनः आगतः, कर्कटलग्ने, रामस्य जन्मसमये, अभिषेकस्य व्यवस्था कृताऽस्ति। रामाभिषेकाय, श्रेष्ठब्राह्मणैः सुवर्णकलशाः, शोभनं मङ्गलासनं च सज्जीकृतम्। रथः तृणचर्मणा सम्यक् आवृतः, गङ्गायमुनयोः संगमात् जलम् आनीतं च। अन्येषु तीर्थेषु, सरःस्वेषु, कूपेषु, तडागेषु, पूर्ववाहिषु, ऊर्ध्ववाहिषु, पार्ष्णिवाहिषु, क्षीरवाहिषु च, जलम् संगृहीतम्। सर्वसागरात् अपि जलम्, मधु, दधि, घृतम्, लाजः, कुशः, पुष्पाणि, क्षीरम् च संगृहीतम्। अष्टौ सुन्दरीः कन्याः, महाकुलीनः मदोत्कटः गजः, क्षीरपूरिताः सुवर्णरजतघटाः, पूरिताः सज्जाः च। शुद्धजलपूरिताः, पद्मोत्पलैः भूषिताः, शशिसदृशाः, रत्नैः अलङ्कृताः, ते शोभन्ते। रामाय सज्जः उत्तमः चामरः, श्वेतछत्रं च, शशिसदृशं दीप्तम् च। शोभनं शुभं अभिषेकसामग्री, श्वेतवृषः श्वेताश्वाः च सज्जाः। सर्वे वाद्ययन्त्राणि, सूतमागधाः च, इक्ष्वाकुकुलराज्याभिषेकाय यथायोग्यं, समागच्छन्। तद्वत् सर्वं यत् अभिषेकाय निर्दिष्टम्, तत्र राजाज्ञया समागम्य स्थितम्। नृपं न दृष्ट्वा, ते ऊचुः— "कः नृपं वदेत्? नृपं न पश्यामः, सूर्यः उदितः।" तदा सुमन्त्रः, राज्ञा सम्मानितः, तान् प्रति उवाच— "राजाज्ञया अहं शीघ्रं रामम् आनयितुं गतवान्।" इति एषा कथा सुमन्त्रस्य राजप्रासादे जागरणम्, रामाभिषेकस्य सर्वव्यवस्था, नगरजनानां उत्साहः, ब्राह्मणानां समागमः, अभिषेकसामग्री सज्जता, तथा सुमन्त्रस्य रामस्य आनयनाय शीघ्रं गमनम् इत्यादि, शास्त्रवचनेषु निर्दिष्टानुसारम्, सुसम्बद्धा संस्कृतगद्यरूपेण निवेदिता।